મહાપરિનિર્વાણસૂત્ર · અધ્યાય 28

(તેન ખલુ સમયેન પુત્કસો મલ્લમહામાત્રસ્ તત્રૈવાધ્વપ્રતિપન્નઃ ॥)

(અદ્રાક્ષીત્ પુત્કસો મલ્લમહામાત્રો ભગવન્તં પ્રાસાદિકં પ્રસાદનીયં શાન્તેન્દ્રિયં શાન્તમાનસં પરચિત્તદમકમ્ ઉપશાન્તોપશમનં સુવર્ણયષ્ટિસદૃશપ્રભમ્ અન્યતમસ્મિન્ વૃક્ષમૂલે નિષણ્ણમ્ ॥)

(દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ ॥ ઉપેત્ય ભગવત્પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ન્યષીદત્ ॥)

(એકાન્તનિષણ્ણં પુત્કસં મલ્લમહામાત્રં ભગવાન્ આમન્ત્રયતે ॥)

(પુત્કસ રોચયસિ ત્વં કાઞ્ચિચ્ છ્રમણસ્ય વા બ્રાહ્મણસ્ય શૌચેયાન્ ધર્માન્ ॥)

(ભદન્તારાડસ્ય કાલામસ્ય શૌચેયાન્ ધર્માન્ રોચયામિ ॥)

(કસ્માત્ પુત્કસ રોચયસિ ત્વમ્ આરાડસ્ય કાલામસ્ય શૌચેયાન્ ધર્માન્ ॥)

(એકો ઽયં ભદન્ત સમય આરાડઃ કાલામો ઽધ્વપ્રતિપન્નો માર્ગાદ્ અવક્રમ્યાન્યતમસ્મિન્ વૃક્ષમૂલે દિવાવિહારોપગતઃ ॥)

(તેન ખલુ સમયેન તત્રૈવ માર્ગસ્ય પઞ્ચમાત્રાણિ શકટશતાન્ય્ અચિરવ્યતિક્રાન્તાનિ ॥)

(અથાન્યતમઃ પુરુષસ્ તેષાં શકટાનાં પૃષ્ઠતો ઽવશિષ્ટો યેનારાડઃ કાલામસ્ તેનોપજગામ ॥ ઉપેત્યારાડં કાલામમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ॥)

(કિં ભવાન્ પઞ્ચમાત્રાણિ શકટશતાનિ વ્યતિક્રમમાણાન્ય્ અદ્રાક્ષીત્ ॥)

(ન ભોઃ પુરુષાદ્રાક્ષમ્ ॥)

(કિં નુ ભવાન્ પઞ્ચમાત્રાણાં શકટ)શ્(અ)તાના(ં) વ્ય્(અતિક્રમ)મ્(આણાનાં) શ્(અ)બ્દ્(અં નાશ્રૌષીત્ ॥)

(ન ભોઃ પુરુષાશ્રૌષમ્ ॥)

ક્(ઇં) નુ ભવાઞ્ શયે (સુપ્)ત્(અઃ ॥)

(ન ભોઃ પુરુષાહં શયે સુપ્તઃ ॥)

(કિં નુ ભવાન્ સંજ્ઞ્ય્ એવ સમાનો જાગ્રન્ નાશ્રૌષીત્ પઞ્ચાનાં શકટશતાનાં વ્યતિક્રમમાણાનાં શબ્દમ્ ॥)

સંજ્ઞી એવાહં ભોઃ પુરુષ સમાનો જાગ્રન્ નાશ્રૌષં પઞ્ચાનાં શકટશતાનાં વ્યત્(ઇ)ક્રમમાણાનાં શબ્દમ્ ॥

અથ તસ્ય પુરુષસ્યૈત(દ્ અભવત્ ॥)

(આશ્ચર્યં બત પ્રવ્રજિતાનાં શાન્તવિહારિણાં યત્રેદાનીં સંજ્ઞી) સમાનો જાગ્રન્ નાશ્રૌષીત્ પઞ્ચાનાં શકટશતાનાં વ્યતિક્રમમાણા(નાં શબ્દમ્ ॥ તથાપિ ચીવરં રજસાવકીર્ણમ્ ॥)

(પ્રસન્નશ્ ચાસ્ય સ પુરુષો વશીકૃતઃ ॥ એવમ્ એવાહં) ભદન્તારાડસ્ય કાલામસ્ય શૌચેયાન્ ધર્માન્ રોચયામિ ॥

કિં મન્યસે (પુત્કસ કતર ઉત્તમો યઃ પઞ્ચાનાં શકટશતાનાં વ્ય)તિક્રમમાણાનાં શબ્દો યો વા દેવસ્ય ગર્જતો ઽશન્યાશ્ ચ સ્ફોટત્યાઃ ॥

કિં ભદન્ત કરિ(ષ્યન્તિ પઞ્ચમાત્રાણિ દશ વા સહસ્રં વા શકટશતાનિ ॥ ઉત્તમઃ) શબ્દો યો દેવસ્ય ગર્જતો ઽશન્યાશ્ ચ સ્ફોટત્યાઃ ॥

એકો ઽયં પુત્કસ સમય આદુમ્(આ)ય્(આં) વિહર્(આમિ ભૂતાગારે ॥ પૂર્વાહ્ણે નિવસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાયાદુમાં પિણ્ડા)ય પ્રવિશામિ ॥ આદુમાં પિણ્ડાય ચરિત્વા કૃતભક્તકૃત્યઃ પશ્ચાદ્ભક્તપિણ્ડપાતઃ પ્ર(તિક્રમ્ય પાત્રચીવરં પ્રતિશમય્ય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય ભૂતાગારે નિષણ્ણઃ પ્રતિસંલ)યનાય ॥

તેન ખલુ સમયેનાદુમાયાં દેવેન ગર્જતાશન્યા (ચ) સ્ફ્(ઓ)ટત્યા ચ્(અત્વારો બલિવર્દકા હતા દ્વૌ ચ કાર્ષકૌ ભ્રાતરૌ ॥ તદાદુમાયા ઉચ્ચશબ્દમહાશ)બ્દો મહાજનકાયસ્ય નિર્ઘોષઃ ॥

સો ઽહં સાયાહ્ને પ્રતિસંલયન્(આદ્ વ્યુત્થાય ભૂતાગારસ્ય ચ્છાયાયામ્ અભ્યવકાશે ચઙ્ક્રમે ચઙ્ક્રમ્યે ॥)

(અથાન્યતમઃ પુ)રુષસ્ તસ્માન્ મહાજનકાયાદ્ યેનાહં તેનોપસંક્રાન્તઃ ॥ ઉપેત્ય મમ્(અ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા માં ચઙ્ક્રમમાણમ્ અનુચઙ્ક્રમ્યતે ॥)

(તમ્ અહમ્ એવમ્ આ)મન્ત્રયે ॥

કિમ્ એતદ્ ભોઃ પુરુષાદુમાયા ઉચ્ચશબ્દમહાશબ્દો મહાજનકાયસ્ય નિ(ર્ઘોષઃ ॥)

(સ આહ ॥ ઇદાનીં ભદન્તાદુમાયાં દેવેન ગર્જતાશન્યા ચ સ્ફ્)ઓટત્યા ચ્(અત્વારો બ)લિવ્(અર્દક્)આ (હતા) દ્વૌ ચ કાર્ષકૌ ભ્રાતરૌ ॥ ત(દ્)ઐષ ઉચ્ચશબ્દમહાશબ્(દો મહાજનકાયસ્ય નિર્ઘોષઃ ॥)

(કિં નુ ભગવાન્ દેવં ગર્જન્તમ્ અશનિં ચ સ્ફોટતીં નાશ્રૌષીત્ ॥)

(ન ભોઃ પુરુષાશ્રૌષમ્ ॥)

(આહ સ) પુરુષઃ ॥ કિ(ં) નુ ભગવાઞ્ (શયે સુપ્તઃ ॥)

(ન ભોઃ પુરુષાહં શયે સુપ્તઃ ॥)

(કિં નુ) ભગવાન્ સંજ્ઞ્ય્ એ(વ) સમાનો જ્(આગ્રન્ નાશ્રૌષીદ્ દેવસ્ય ગર્જતો ઽશન્યાશ્ ચ સ્ફોટત્યાઃ શબ્દમ્ ॥)

(સં)જ્ઞ્ય્ એવાહં ભોઃ પુરુષ્(અ સમાનો જાગ્રન્ નાશ્રૌષં દેવસ્ય ગર્જતો ઽશ)ન્યાશ્ ચ સ્ફોટત્યાઃ શબ્દમ્ ॥

અથ તસ્ય પુરુષસ્ય્(ઐતદ્ અભવત્ ॥ આશ્ચર્યં બત) તથાગતાનામ્ અ(ર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં શાન્તવિહારિણાં યત્રેદાનીં સં)જ્ઞ્ય્ એવ સમ્(આ)નો જાગ્રન્ નાશ્રૌષીદ્ દેવસ્ય ગર્જતો (ઽશન્યાશ્ ચ સ્ફોટત્યાઃ શબ્દમ્ ॥)

(પ્ર)સન્નશ્ ચ મે સ પુરુ(ષો વશીકૃતઃ ॥)

(સ આહ ॥ કો ભદન્ત ભગ)વતો ન્(આ)ભિપ્રસીદેત્ ॥ એષાહં ભદન્ત ભગવ(ત ઉદારમ્ અભિપ્રસન્નઃ ॥)

અથ પુત્કસો મલ્લમહા(માત્ર ઉપકારકં પુરુષમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ॥)

અનુપ્રયચ્છ મે ભોઃ (પુ)રુ(ષ) નવં સુવર્ણપીતં દુષ્ય(યુગં તેનાહં ભગવન્તમ્ આચ્છાદયિ)ષ્ય્(આ)મિ ॥

અદાદ્ ઉપ(ક્)આ(રકઃ પુરુષઃ પુત્કસાય મલ્લમહામાત્રા)ય નવં (સુવ)ર્(ણ)પી(તં દુષ્)યયુગમ્ ॥

અથ પુત્કસો મ(લ્લમહામાત્રો નવં સુવર્ણપીતં દુષ્યયુ)ગમ્ આદ્(આ)ય ભગ(વન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ॥)

(ઇદં નવં સુવર્ણપી)તં દુષ્ય(યુગમ્ અ)સ્મ્(આકં પ્રિ)ય્(અં) મનાપં ચ તદ્ ભગવા(ન્ પ્રતિગૃહ્ણાત્વ્ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય ॥)

(પ્ર)તિગૃહ્ણાતિ ભગવાન્ પુત્ક્(અસસ્ય મલ્લમહામાત્રસ્ય નવં સુ)વર્ણપીતં દુષ્યયુ(ગ)મ્ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય ॥

અથ પુત્કસો મલ્લ્(અમહામાત્રો ભગવન્ત)મ્ ઇદમ્ અવોચત્ ॥

પુન્(અર્ અહં ભદન્તોપસ્થાસ્યામિ ભગવન્તં ભિ)ક્ષુસંઘઞ્ ચ ॥

કલ્યાણમ્ ઇદં પુત્કસોચ્યતે ભગવાન્ અવોચત્ ॥

અથ પુ(ત્ક)સો મ્(અલ્લ)મહામાત્રો ભગવ્(અતો ભાષિતમ્ અભિનન્દ્યાનુમોદ્ય ભગવત્પાદૌ) શિરસા વન્દિત્વા ભ(ગ)વતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ ॥

તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્ત(મ્ આનન્દમ્ આમન્ત્ર)યતે ॥

અનુપ્રયચ્છ મ (આનન્દ નવં સુવર્ણપીતં દુષ્યયુગં શસ્ત્ર)લૂનં કૃત્વાચ્છાદયિષ્યામિ ॥

અદાદ્ આયુષ્માન્ આનન્દો ભગવતો (નવં સુવર્ણપીતં દુ)ષ્યયુગં શસ્ત્રલૂનં કૃ(ત્વા ॥)

(તદ્ આચ્છાદિતં ભગવતશ્ છવિવર્ણા)વભાસેન હતાવભાસમ્ ઇવ ખ્ય્(આ)તિ ॥

અથાયુષ્માન્ આનન્દો ભગવ(ન્)ત્(અમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ॥)

(અહં ભદન્ત વિંશતિં વર્ષાણિ સાધિકં ભગવન્તમ્) ઉપત્(ઇ)ષ્ઠા(મિ) નાભ્(ઇ)જાનામ્ય્ (એ)વ્(અં)વિધસ્ય ચ્છવિવર્ણાવભાસસ્ય પ્રાદુર્ભાવં ॥ કો ભદન્ત હેત્(ઉઃ કઃ પ્રત્યયો ઽસ્યૈવંવિધસ્ય છવિવર્ણાવભાસસ્ય પ્રાદુર્ભા)વાય ॥

એવમ્ એતદ્ આનન્દ ॥ એવમ્ એતદ્ આનન્દ ॥ દ્વાવ્ ઇમૌ હેતૂ દ્વૌ પ્રત્યયાવ્ અસ્યૈવંવિધસ્ય (ચ્છવિવર્ણાવભાસસ્ય પ્રાદુર્ભાવાય ॥)

(કતમૌ દ્વૌ ॥)

(યસ્યાં રાત્રૌ બોધિસત્)વો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધો યસ્યાં ચ રાત્રૌ તથાગતો ઽનુપધિશેષે નિર્વાણ્(અધાતૌ પરિનિર્વાસ્યતે ॥)

(ઇમૌ દ્વૌ હેતૂ દ્વૌ પ્રત્યયાવ્ એવંવિધસ્)ય ચ્છવિવર્ણાવભાસસ્ય પ્રાદુર્ભાવાય ॥