મહાપરિનિર્વાણસૂત્ર · અધ્યાય 2

તત્ર ભગવાન્ (આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ આમન્ત્રયતે ॥ યાવન્તો ભિક્ષવો ગૃધ્ર)કૂટપર્વતમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરન્તિ તાન્ સર્વાન્ ઉપસ્થાનશાલાયાં (સન્નિપાતય ॥)

(એવં ભદન્તેત્ય્) આયુષ્માન્ આનન્દો ભગવતઃ પ્રતિશ્રુત્ય યાવન્તો ભિક્ષવો ગૃધ્રકૂટં પર્વત(મ્ ઉપનિશ્રિત્ય) વિહરન્તિ તાન્ સર્વાન્ ઉપસ્થાનશાલાયાં સન્નિપાતયિત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ ॥ ઉપેત્ય ભગવત્પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ઽસ્થાત્ ॥ એકાન્ત્(અ)સ્થિત્(અ) આ(યુષ્માન્ આનન્દો) ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્ ॥

યાવન્તો ભદન્ત ભિક્ષવો ગૃધ્રકૂટં પર્વતમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરન્તિ તે સર્વ ઉપસ્થાનશાલાયાં સન્નિપતિતાઃ ॥ યસ્યેદાનીં ભગવાઙ્ કાલં મન્(યતે ॥)

(અથ ભગવાન્ યે)નોપસ્થાનશાલા તેનોપજગામ ॥ ઉપેત્ય પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસંઘસ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને ન્યષી(દત્) ॥ નિષદ્ય ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્ર(ય)તે સ્મ ॥

સપ્તાહં વો ભિક્ષવો ઽપરિહા(ણીયાન્ ધર્માન્ દેશયિષ્યા)મિ તાઞ્ શૃણુત સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત ભાષિષ્યે ॥ સપ્તા(પરિહાણીયા ધર્માઃ કતમે ॥)

(યાવચ્ ચ ભિક્ષવો ઽભીક્ષ્ણસન્નિપાતા અ)ભીક્ષ્ણં સન્નિપાતબહુલા વિહરિષ્યન્તિ વૃદ્ધિર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્રતિકાં(ક્ષિતવ્યા કુશલાનાં ધર્માણાં ન પરિહાણિઃ ॥)

(યાવચ્ ચ ભિક્ષવઃ સમગ્રાઃ) સન્નિપતિષ્યન્તિ સમગ્રા વ્યુત્થાસ્યન્તિ સમગ્રાઃ સંઘકરણીયા(નિ કરિષ્યન્તિ વૃદ્ધિર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્રતિકાંક્ષિતવ્યા કુશલાનાં ધર્માણાં ન પરિહાણિઃ ॥)

(યાવ)ચ્ (ચ) ભિક્ષવો ઽપ્રણિહિતં ન પ્રણિધાસ્યન્તિ પ્રણિહિતં ચ ન (સમુચ્છેત્સ્યન્તિ યથા)પ્રજ્ઞપ્(ત્)ઇ(કાં શિ)ક્ષાં સમાદાય્(અ વર્તિષ્યન્તે વૃદ્ધિર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્રતિકાંક્ષિતવ્યા) ક્(ઉ)શલાનાં ધર્મા(ણ્)આં ન પરિહાણિઃ ॥

યાવચ્ ચ ભિક્(ષવસ્ તૃષ્ણાયાઃ પૌનર્ભવિ)ક્યા (નન્દિરાગ)સહગતાયાસ્ ત(ત્ર તત્રાભિનન્દિન્યા વશં ન ગચ્છન્તિ વૃદ્ધિર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્રતિકાંક્ષિતવ્યા કુશલાનાં ધર્માણાં ન પરિહાણિઃ ॥)

(યાવચ્ ચ ભિક્ષવો યે તે ભિક્ષવઃ) સ્થવિરા રાત્(ર્)ઇજ્ઞાશ્ ચિરપ્રવ્રજિતા ............... (તાન્ સત્કરિષ્યન્તિ ગુરુકરિષ્યન્તિ માનયિષ્યન્તિ પૂજ)યિષ્યન્તિ તેષાં વચનં (શ્)ર્(ઓત)વ્(ય્)અં મ(ંસ્યન્તે વૃદ્ધિર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્રતિકાંક્ષિતવ્યા કુશલાનાં ધર્માણાં ન પરિહાણિઃ ॥)

(યાવચ્ ચ ભિક્ષવો ઽરણ્યવનપ્રસ્થાનિ) પ્રાન્તાનિ શયનાસનાન્ય્ અધ્યાવસિષ્યન્(તિ વૃદ્ધિર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્રતિકાંક્ષિતવ્યા કુશલાનાં ધર્માણાં ન પરિહાણિઃ ॥)

(યાવચ્ ચ ભિક્ષવઃ સબ્રહ્મચારિણામ્ અન્તિકે તી)વ્રચેતસ આરક્ષાસ્મૃતિઃ પ્રત્યુપસ્થ્(ઇતા કચ્ચિદ્ અનાગતાશ્ ચ સબ્રહ્મચારિણ આગચ્છેયુર્ આગતાશ્ ચાભિરમેરંસ્ તે ચ ન વિહન્યેરઞ્ ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લા)નપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈર્ વૃદ્ધિર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્ર્(અતિકાંક્ષિતવ્યા કુશલાનાં ધર્માણાં ન પરિહાણિઃ ॥)

(યાવચ્) ચ ભિક્ષવ ઇ(માન્ સપ્તાપરિહાણીયાન્ ધર્માન્ સમાદાય વર્તિષ્યન્તે ભિક્ષુષુ) ચ સપ્તાપરિહાણીયા ધર્માઃ સન્દ્રક્ષ્યન્તે વૃદ્(ધ્)ઇ(ર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્રતિકાંક્ષિતવ્યા કુશ)લાનાં ધર્માણાં ન પરિહા(ણિઃ ॥)

(અપરાન્ અપિ સપ્તાપરિહાણીયાન્ ધર્માન્ દેશયિષ્યામિ તાઞ્ શૃણુત) સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત ભા(ષિષ્યે ॥ સપ્તાપરિહાણીયા ધ)ર્માઃ કતમે ॥

યાવચ્ ચ ભિક્ષવઃ શા(સ્તારં સત્કરિષ્યન્તિ ગુરુકરિષ્યન્તિ માનયિષ્યન્તિ પૂજયિષ્યન્તિ શાસ્તા)રં સત્કૃત્વા ગુરુકૃત્વા માનયિત્વા પૂ(જયિત્વોપશ્રિ)ત્ય વિહરિષ્યન્તિ ધર્મં શિક્ષામ્ અનુશા(સનમ્ અપ્રમાદં પ્રતિસંસ્તરં સમાધિં સત્કરિષ્યન્તિ ગુરુકરિષ્યન્તિ માનયિષ્ય)ન્તિ પૂજયિષ્યન્તિ સમાધિં સત્કૃત્વા (ગુરુકૃત્વા) માન(યિત્વા પૂજયિત્વોપશ્રિત્ય વિહરિષ્યન્તિ વૃદ્ધિર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્રતિકાંક્ષિતવ્યા કુશલાનાં ધર્માણાં ન પરિહાણિઃ ॥)

નુર્ ઇમ્ તિબ્.

(અપરા)ન્ અપિ સપ્તાપરિહાણીયાન્ ધર્માન્ દે(શ)યિષ્યામિ (તાઞ્ શૃણુત સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત ભાષિષ્યે ॥ સપ્તાપરિહાણીયા ધર્માઃ કતમે ॥)

(યાવચ્ ચ ભિક્ષવો ન કર્મારામા ભવિષ્યન્તિ ન ભ્)આષ્યારામા ન નિદ્રાર્(આમા) ન સ(ં)ગણિ(કારામા) ............... (વિ)શેષાધિગમેના(ન્ત)રાવસા(ન્) ....... (વૃદ્ધિર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્રતિકાંક્ષિતવ્યા કુશલાનાં ધર્માણાં ન પરિહાણિઃ ॥)

નુર્ ઇમ્ તિબ્.

(અપરાન્ અપિ સપ્તાપરિહા)ણીયાન્ ધર્માન્ દેશયિષ્યામિ તાઞ્ શૃણુત (સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત ભાષિષ્યે ॥ સપ્તાપરિહાણીયા ધર્માઃ કતમે ॥)

(યાવચ્ ચ ભિક્ષવઃ શ્રાદ્ધા ભવિષ્યન્તિ હ્રીમન્તો ભવિષ્યન્ત્ય્) અવત્રાપિણ આરબ્ધવીર્યા ઉ(પસ્થિતસ્મૃતયઃ સમાહિતાઃ પ્રજ્ઞાવન્તો ભવિષ્યન્તિ વૃદ્ધિર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્રતિકાંક્ષિતવ્યા કુશલાનાં ધર્માણાં ન પરિહાણિઃ ॥)

નુર્ ઇમ્ તિબ્.

(અપરા)ન્ અપિ સપ્તાપરિહાણીયાન્ ધર્માન્ દેશ(યિષ્યામિ તાઞ્ શૃણુત સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત ભાષિષ્યે ॥ સપ્તાપરિહાણીયા ધર્માઃ કતમે ॥)

(યાવચ્ ચ ભિક્ષવો ધર્મજ્ઞા અર્થજ્ઞા)ઃ કાલજ્ઞા માત્રજ્(ઞ્)આ આત્મજ્ઞાઃ પરિષ(જ્જ્ઞાઃ પુદ્ગલવરાવરજ્ઞા વૃદ્ધિર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્રતિકાંક્ષિતવ્યા કુશલાનાં ધર્માણાં ન પરિહાણિઃ ॥)

નુર્ ઇમ્ તિબ્.

(અપરાન્ અપિ સપ્તાપરિહાણીયાન્ ધર્માન્ દેશયિષ્યામિ તાઞ્ શૃણુત સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત ભાષિષ્યે ॥ સપ્તાપરિહાણીયા ધર્માઃ કતમે ॥)

(યાવચ્ ચ ભિક્ષવઃ સ્મૃતિસંબોધ્યઙ્ગં ભાવયિષ્યન્તિ વિવેકનિશ્રિતં વિરાગનિશ્રિતં નિરોધનિશ્રિતં વ્યવસર્ગપરિણતં ધર્મવિચયવીર્યપ્રીતિપ્રસ્રબ્ધિસમાધ્યુપેક્ષાસંબોધ્યઙ્ગં ભાવયિષ્યન્તિ વિવેકનિશ્રિતં વિરાગનિશ્રિતં નિરોધનિશ્રિતં વ્યવસર્ગપરિણતં વૃદ્ધિર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્રતિકાંક્ષિતવ્યા કુશલાનાં ધર્માણાં ન પરિહાણિઃ ॥)

(યાવચ્ ચ ભિક્ષવ ઇમાન્ સપ્તાપરિહાણીયાન્ ધર્માન્ સમાદાય વર્તિષ્યન્તે ભિક્ષુષુ ચ સપ્તાપરિહાણીયા ધર્માઃ સન્દ્રક્ષ્યન્તે વૃદ્ધિર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્રતિકાંક્ષિતવ્યા કુશલાનાં ધર્માણાં ન પરિહાણિઃ ॥)

(ષડ્ અહં વો ભિક્ષવઃ સંરંજનીયાન્ ધર્માન્ દેશયિષ્યામિ તાઞ્ શૃણુત સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત ભાષિષ્યે ॥ ષટ્ સંરંજનીયા ધર્માઃ કતમે ॥)

મૈત્રં મે કાયકર્મ પ્રત્યુપસ્થિતં ભવિષ્યતિ શાસ્તુ(ર્ અ)ન્તિકે વિજ્ઞ્(આ)નાઞ્ ચ સબ્રહ્મચાર્(ઇ)ણામ્ ॥ અયં ધર્મઃ સંરંજનીયઃ પ્રિયકરણો ગુરુકરણો મનાપકરણઃ પ્રિયત્વાય ગુરુત્વાય ગૌરવાય ભાવનાય સંગ્રહાય સમાધયે ઽવિગ્રહાયાવિવાદાય એકોતીભાવાય સંવર્તતે ॥

મૈત્રં વાક્કર્મ

મૈત્રં મનસ્કર્મ

યે તે લાભા ધાર્મિકા ધર્મલબ્ધા અન્તતઃ પાત્રગતાઃ પાત્રપર્યાપન્નાસ્ તદ્રૂપેષુ લાભેષુ સાધારણપરિભોજિનો ભવિષ્યામો ઽપ્રતિગુપ્તભોજિન્(અઃ) સાર્ધં વિજ્ઞૈઃ સબ્રહ્મચારિભિઃ ॥
અયં ધર્મઃ સંરંજની(યઃ) પૂર્વવત્ ॥

યાનિ તાનિ શીલાન્ય્ અખણ્ડાન્ય્ અચ્છિદ્રાણ્ય્ અશબલાન્ય્ અકલ્માષાણિ ભુજિષ્યાણ્ય્ અપરામૃષ્ટાનિ સુસમાપ્તાનિ સુસમાદત્તાનિ વિજ્ઞપ્રશસ્તાન્ય્ અગર્હિતાનિ વિજ્ઞૈસ્ તદ્રૂપૈઃ શીલૈઃ શીલસામાન્યગતા ભવિષ્યામઃ સાર્ધં વિજ્ઞૈઃ સ(બ્)ર્(અ)હ્મચ્(આ)રિભિઃ ॥ અયં ધર્મઃ સંરંજનીયઃ પૂર્વવત્ ॥

યેયં દૃષ્ટિર્ આર્યા નૈર્યાણિકા નૈર્વેધિકા નિર્યાતિ તત્કરસમ્યગ્દુઃખક્ષયાય દુઃખસ્યાન્તક્રિયાયૈ તદ્રૂપયા દૃષ્ટ્યા દૃષ્ટિસામાન્યગતા ભવિષ્યામઃ સાર્ધં વિજ્ઞૈઃ સબ્રહ્મચારિભિઃ ॥ અયં ધર્મઃ સંરંજનીયઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ એકોતીભાવા(ય સં)વર્તતે ॥

(યાવચ્ ચ ભિક્ષવ ઇમાન્ ષટ્ સંરંજનીયાન્ ધર્માન્ સમાદાય વર્તિષ્યન્તે ભિક્ષુષુ ચ ષટ્ સંરંજનીયા ધર્માઃ સન્દ્રક્ષ્યન્તે વૃદ્ધિર્ એવ ભિક્ષૂણાં પ્રતિકાંક્ષિતવ્યા કુશલાનાં ધર્માણાં ન પરિહાણિઃ ॥)

<નુર્ છિન્.>
<હિએર્ ઇમ્ તિબ્. ઉદ્દાન>