મહાપરિનિર્વાણસૂત્ર · અધ્યાય 14

(ભગવાન્ તત્રૈવ વેણુગ્રામકે વર્ષામ્ ઉપગત આનન્દેન ભિક્ષુણોપસ્થાય)ક્(એ)ન ॥

ત્(અસ્ય) ખ્(અલ્)ઉ (વર્ષોપગતસ્યોત્પન્નઃ ખર આબાધઃ પ્રગાઢા વેદના મારણાન્તિકા ॥)

(અથ ભગવત એતદ્ અભવત્ ॥)

(ઉત્પન્નો મે ખર આબાધઃ પ્રગાઢા વે)દના મારણાન્તિકા વિપ્રક્રાન્ત(શ્ ચ ભિક્ષુસંઘઃ ॥)

(ન મમ પ્રતિરૂપં સ્યાદ્ યદ્ અહં વિપ્રક્રાન્તે ભિક્ષુસંઘે પરિનિર્વાયામ્ ॥ યન્ ન્વ્ અહં તત એકત્યા વેદના વી)ર્યેણ પ્ર્(અ)તિપ્રસ્રભ્ય સર્વનિમિ(ત્તાનામ્ અમનસિકારાદ્ આનિમિત્તં ચેતઃસમાધિં કાયેન સાક્ષીકૃત્વોપસંપદ્ય વિહરેયમ્ ॥)

(અથ ભગવાન્ તત એ)કત્યા વેદના વીર્યેણ પ્રતિપ્રસ્ર(ભ્ય) સર્વનિમિત્તા(નામ્ અમનસિકારાદ્ અનિમિત્તં ચેતઃસમાધિં કાયેન સાક્ષીકૃત્વોપસંપદ્ય વ્યહાર્ષીત્ ॥ તેન તથાગતસ્ય ક્ષેમણી)યતરઞ્ ચાભૂદ્ યાપનીયતર(ઞ્ ચ ॥)

(અથાયુષ્માન્ આ)નન્દઃ સ્(આ)યાહ્ન્(એ) પ્રતિસ્(અંલયનાદ્ વ્યુત્થાય યેન ભગવાંસ્ તેનોપજગામ ॥ ઉપેત્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વ)ન્દિત્વૈકાન્તે ઽસ્થાત્ ॥

એકાન્તસ્થિત્(અ આયુષ્માન્ આનન્દો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અ)વોચત્ ॥

અપિ મે ભદ(ન્)ત મ્. .............. લપન્તે ભગવત ઇમમ્ એવં .ર્ .......... (આ)શ્વાસમાત્રમ્ ॥ ન તાવદ્ ભગવ્(આન્ પરિનિર્વા)સ્યતિ યાવદ્ ભગવાન્ ભિક્ષુસં(ઘ્). .............

(ય)સ્યાનન્દૈવં સ્યાત્ ॥ (મમાસ્તિ ભિક્ષુ)સંઘ(ઃ ॥ અહં) ભિક્ષુસંઘં પરિ(હરિષ્યામીતિ) ......

(મમ ખલ્વ્ આ)નન્દ નૈવં ભવ(તિ ॥ મમાસ્તિ ભિક્ષુ)સ્(અ)ંઘઃ ॥ અ(હ)ં (ભિક્ષુસંઘં પરિહરિષ્યામીતિ) ................

..............

(તદ્યથા ચત્વારિ સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ ચત્વારિ સમ્યક્પ્રહાણાનિ ચત્વાર ઋદ્ધિપાદાઃ પઞ્ચેન્દ્રિયાણિ પઞ્ચ બલાનિ સપ્ત બોધ્યઙ્ગાન્ય્ આર્યાષ્ટાઙ્ગો માર્ગઃ ॥)

(ન તત્રાનન્દ તથાગતસ્ય ધર્મેષ્વ્ આચાર્યમુ)ષ્ટિ(ર્) યં તથાગતઃ પ્રતિચ્છાદયિતવ્યં મન્યેત ॥ કચ્ચિન્ મે પરે ન વિ(દ્યુર્ ઇતિ ॥)

(ઉત્પન્નઃ કદાપિ તથાગતસ્ય ખર આબાધઃ પ્રગાઢા વેદના મારણા)ન્તિક્(આ ॥)

તસ્ય મ એતદ્ અભવત્ ॥ ઉત્પન્નો મે ખર આબાધઃ પ્રગાઢા વેદ(ના મારણાન્તિકા વિપ્રક્રાન્તશ્ ચ ભિક્ષુસંઘઃ ॥)

(ન મમ પ્રતિરૂપં સ્યાદ્ યદ્ અહં વિ)પ્રક્રાન્તે ભિક્ષુસંઘે પરિનિર્વાયામ્ ॥ યન્ ન્વ્ અહં તત એકત્યા વેદના વીર્યેણ પ્રતિપ્ર(સ્)ર્(અભ્ય સર્વનિમિત્તાનામ્ અમનસિકારાદ્ અનિમિત્તં ચેતઃસમા)ધિં કાયેન સાક્ષીકૃત્વોપસંપદ્ય વિહરેયમ્ ॥

સો ઽહં તત (એકત્યા વે)દના વીર્યેણ પ્રતિપ્રસ્ર્(અભ્ય સર્વનિમિત્તાનામ્ અમનસિકારાદ્ અનિમિત્તં ચેતઃસમાધિં કાયેન) સાક્ષીકૃત્વોપસંપદ્ય વ્યહાર્ષમ્ ॥ તેન તથાગતસ્ય (ક્ષેમણીયતરઞ્ ચા)ભૂદ્ યાપનીયતરઞ્ (ચ ॥)

(પુનર્ અપરમ્ આનન્દ તથાગતો વૃદ્ધો જીર્ણતાં પ્રાપ્તો ઽશી)તિકે વયસિ વર્તતે દ્વૈધાનિશ્રયેણ યાપ્ય્(અતે ॥ તદ્યથા જીર્ણં શકટં દ્વૈધાનિશ્રયે)ણ ય્(આ)પ્યત એવમ્ એવ (તથાગતો વૃદ્ધો જીર્નતાં પ્રાપ્તો) ઽશીતિકે વયસિ વર્તતે દ્વૈધાનિશ્રયેણ યા(પ્યતે ॥)

(મા તસ્માત્ ત્વમ્ આનન્દ શોચ મા ક્લામ ॥ કસ્મા)દ્ એવ તત્ ॥ કુત એતલ્ લભ્ય્(અં યત્ તજ્ જાતં ભૂતં કૃતં સંસ્કૃતં વેદયિ)તં પ્રતીત્યસમુત્પન્નં ક્ષયધર્મં વ્યયધર્મં વિ(રોધધર્મં પ્રલોકધર્મં ન પ્રરુજ્ય)તે ॥ નેદં સ્થાનં વિદ્યતે ॥

પ્રાગ્ (એવ ભિ)ક્ષવો મયાખ્યાતં સર્વૈર્ ઇષ્ટૈઃ કાન્તૈઃ પ્રિયૈર્ મનાપૈ(ર્ નાનાભાવો ભવિષ્યતિ વિનાભાવો વિપ્રયોગો વિસંયોગઃ ॥)

(તસ્માદ્) આનન્દૈતર્હિ મમ્(અ વા)ત્યયાદ્ આત્મદ્વીપૈર્ વિહર્તવ્યમ્ આત્મશરણૈર્ ધર્મદ્વીપૈર્ ધ(ર્મશરણૈર્ અનન્યદ્વીપૈર્ અનન્યશરણૈઃ ॥ તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ ॥)

(યે કેચિદ્ આનન્દૈતર્હિ મમ વાત્)યયાદ્ આત્મદ્વીપા આત્મશરણા ધર્મદ્વીપા ધર્મશરણા અનન્યદ્વીપા અ(નન્યશરણાસ્ તે ઽગ્રં ભવિષ્યન્તિ યદુત મમ શ્ર્)આવક્(આણાં શિક્ષાકામાનાં ॥)

(કથં ચાનન્દ ભિ)ક્ષ્(ઉ)ર્ આત્મદ્વીપો ભવત્ય્ આત્મશરણો ધર્મદ્વીપો ધર્મશરણો ઽનન્યદ્વીપો ઽનન્યશરણઃ ॥

ઇહ ભિક્ષુર્ (અ)ધ્ય્(આ)ત્મ્(અં) કાય્(એ) કાયાનુપશ્યી વિહ(રત્ય્) આતાપી સંપ્રજાનઃ સ્મૃતિમા(ન્) વિનીયાભિધ્યા લોકે દૌર્મનસ્યમ્ ॥ બહિર્ધા કાયે ઽધ્યાત્મબહિર્ધા કાયે ઽધ્યાત્મં વેદનાસુ બહિર્ધા વેદનાસ્વ્ અધ્યાત્મબહિર્ધા વેદનાસ્વ્ અધ્યાત્મં ચિત્તે બહિર્ધા ચિત્તે ઽધ્યાત્મબહિર્ધા ચિત્તે ઽધ્યાત્મં ધર્મેષુ બહિર્ધા ધર્મેષ્વ્ અધ્યાત્મબહિર્ધા ધર્મેષુ ધર્માનુપશ્યી વિહરત્ય્ આતાપી સંપ્રજાનઃ સ્મૃતિમાન્ વિનીયાભિધ્યા લોકે દૌર્મનસ્યમ્ ॥

એવં હિ ભિક્ષુર્ આત્મદ્વીપો ભવત્ય્ આત્મશરણો ધર્મદ્વીપો ધર્મશરણો ઽનન્યદ્વીપો ઽનન્યશરણઃ ॥
<હિએર્ ઇમ્ તિબ્. ઉદ્દાન>