મહાભારત · અધ્યાય 9.40

ઉષિત્વા તત્ર રામસ્તુ સમ્પૂજ્યાશ્રમવાસિનઃ ।
તથા મઙ્કણકે પ્રીતિં શુભાં ચક્રે હલાયુધઃ ॥

દત્ત્વા દાનં દ્વિજાતિભ્યો રજનીં તામુપોષ્ય ચ ।
પૂજિતો મુનિસઙ્ખૈશ્ચ પ્રાતરુત્થાય લાઙ્ગલી ॥

અનુજ્ઞાપ્ય મુનીન્સર્વાન્સ્પૃષ્ટ્વા તોયં ચ ભારત ।
પ્રયયૌ ત્વરિતો રામસ્તીર્થહેતોર્મહાબલઃ ॥

તતસ્ત્વૌશનસં તીર્થમાજગામ હલાયુધઃ ।
કપાલમોચનં નામ યત્ર મુક્તો મહામુનિઃ ॥

મહતા શિરસા રાજન્ગ્રસ્તજઙ્ઘો મહોદરઃ ।
રાક્ષસસ્ય મહારાજ રામક્ષિપ્તસ્ય વૈ પુરા ॥

તત્ર પૂર્વં તપસ્તપ્તં કાવ્યેન સુમહાત્મના । યત્રાસ્ય નીતિરખિલા પ્રાદુર્ભૂતા મહાત્મનઃ ।
યત્રસ્થશ્ચિન્તયામાસ દૈત્યદાનવવિગ્રહમ્ ॥

તત્પ્રાપ્ય ચ બલો રાજંસ્તીર્થપ્રવરમુત્તમમ્ ।
વિધિવદ્વૈ દદૌ વિત્તં બ્રાહ્મણાનાં મહાત્મનામ્ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

કપાલમોચનં બ્રહ્મન્કથં યત્ર મહામુનિઃ ।
મુક્તઃ કથં ચાસ્ય શિરો લગ્નં કેન ચ હેતુના ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

પુરા વૈ દણ્ડકારણ્યે રાઘવેણ મહાત્મના ।
વસતા રાજશાર્દૂલ રાક્ષસાઞ્શમયિષ્યતા ॥

જનસ્થાને શિરશ્છિન્નં રાક્ષસસ્ય દુરાત્મનઃ ।
ક્ષુરેણ શિતધારેણ તત્પણાત મહાવને ॥

મહોદરસ્ય તલ્લગ્નં જઙ્ઘાયાં વૈ યદૃચ્છયા ।
વને વિચરતો રાજન્નસ્થિ ભિત્ત્વાઽસ્ફુરત્તદા ॥

સ તેન લગ્નેન તદા દ્વિજાતિર્ન શશાક હ ।
અભિગન્તું મહાપ્રાજ્ઞસ્તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ ॥

સ પૂતિના વિસ્રવતા વેદનાર્તો મહામુનિઃ ।
જગામ્ સર્વતીર્થાનિ પૃથિવ્યાં ચેતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥

સ ગત્વા સરિતઃ સર્વાઃ સમુદ્રાંશ્ચ મહાતપાઃ ।
કથયામાસ તત્સર્વમૃષીણાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥

આપ્લુત્ય સર્વતીર્થેષુ ન ચ મોક્ષમવાપ્તવાન્ ।
સ તુ શુશ્રાવ વિપ્રેન્દ્રો મુનીનાં વચનં મહત્ ॥

સરસ્વત્યાસ્તીર્થવરં ખ્યાતમૌશનસં તદા ।
સર્વપાપપ્રશમનં સિદ્ધિક્ષેત્રમનુત્તમમ્ ॥

સ તુ ગત્વા તતસ્તત્ર તીર્થમૌશનસં દ્વિજઃ ॥

તત ઔશનસે તીર્થે તસ્યોપસ્પૃશતસ્તદા ।
xxx ચ્છરશ્ચરણં મુક્ત્વા પપાતાન્તર્જલે તદા ॥

વિમુક્તસ્તેન શિરસા પરં સુખમવાપ હ ।
સ ચાપ્યન્તર્જલે મૂર્ધા જગામાદર્શનં વિભો ॥

તતઃ સ વિરુજો રાજન્પૂતાત્મા વીતકલ્મષઃ ।
આજગામાશ્રમં પ્રીતઃ કૃતકૃત્યો મહોદરઃ ॥

સોઽથ ગત્વાઽશ્રમં પુણ્યં વિપ્રમુક્તો મહાતપાઃ ।
કથયામાસ તત્સર્વમૃષીણાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥

તે શ્રુત્વા વચનં તસ્ય તતસ્તીર્થસ્ય માનદ ।
કપાલમોચનમિતિ નામ ચક્રુઃ સમાગતાઃ ॥

સ ચાપિ તીર્થપ્રવરં પુનર્ગત્વા મહાનૃષિઃ ।
પીત્વા પયઃસુવિપુલં સિદ્ધિમાયાત્તદા મુનિઃ ॥

તત્ર દત્ત્વા બહૂન્દેયાન્વિપ્રાન્સમ્પૂજ્ય માધવઃ ।
જગામ તત્ર રાજેન્દ્ર ઉશઙ્ગોરાશ્રમં તદા ॥

યત્ર તપ્તં તપો ઘોરમાર્ષ્ટિષેણેન ભારત ।
બ્રાહ્મણ્યં લબ્ધવાન્યત્ર વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ ॥

સર્વકામસમૃદ્ધં ચ તદાશ્રમપદં મહત્ ।
મુનિભિર્બ્રાહ્મણૈશ્ચૈવ સેવિતં સર્વદા વિભો ॥

તતો હલધરઃ શ્રીમાન્બ્રાહ્મણૈઃ પરિવારિતઃ ।
જગામ તત્ર રાજેન્દ્ર ઉશઙ્ગુસ્તનુમત્યજત્ ॥

ઉશઙ્ગુર્બ્રાહ્મણો વૃદ્ધસ્તપોનિત્યશ્ચ ભારત ।
દેહન્યાસે કૃતમના વિચિન્ત્ય બહુધા તદા ॥

તતઃ સર્વાનુપાદાય તનયાન્વૈ મહાતપાઃ ।
ઉશઙ્ગુરબ્રવીત્તત્ર નયધ્વં માં પૃથૂદકમ્ ॥

વિજ્ઞાયાતીતવયસમુશઙ્ગું તે તપોધનાઃ ।
તં ચ તીર્થમપાનિન્યુઃ સરસ્વત્યાસ્તપોધનમ્ ॥

સ તૈઃ પુત્રૈસ્તદા ધીમાનાનીતો વૈ સરસ્વતીમ્ ।
પુણ્યાં તીર્થશતોપેતાં વિપ્રસઙ્ઘૈર્નિષેવિતામ્ ॥

સ તત્ર વિધિના રાજન્નાપ્લુત્ય સુમહાતપાઃ । જ્ઞાત્વા તીર્થગુણાંશ્ચૈવ પ્રાહેદમૃષિસત્તમઃ ।
સુપ્રીતઃ પુરુષવ્યાઘ્ર સર્વાન્પુત્રાનુપાસતઃ ॥

સરસ્વત્યુત્તરે તીરે યસ્ત્યજેદાત્મનસ્તનુમ્ ।
પૃથૂદકે જપ્યપરો નૈનં શ્વો મરણં તપેત્ ॥

ઇત્યુક્ત્વા સ્વાં તનું ત્યક્ત્વા પ્રપેદે વૈષ્ણવં પદમ્ । તત્રાપ્લુત્ય સ ધર્માત્મા ઉપસ્પૃશ્ય હલાયુધઃ ।
દત્ત્વા ચૈવ બૂહૂન્દેયાન્વિપ્રાણાં વિપ્રવત્સલઃ ॥

સસર્જ યત્ર ભગવાઁલ્લોકાઁલ્લોકપિતામહઃ ॥

યત્રાર્ષ્ટિષેણઃ કૌરવ્ય બ્રાહ્મણ્યં સંશિતવ્રતઃ ।
તપસા મહતા રાજન્પ્રાપ્તવાનૃષિસત્તમઃ ॥

સિન્ધુદ્વીપશ્ચ રાજર્ષિર્દેવાપિશ્ચ મહાતપાઃ ।
બ્રાહ્મણ્યં લબ્ધવાન્યત્ર વિશ્વામિત્રસ્તથા મુનિઃ ॥

મહાતપસ્વીં ભગવાનુગ્રતેજા મહાતપાઃ ।
તત્રાજગામ બલવાન્બલભદ્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥