મહાભારત · અધ્યાય 9.33

એવં દુર્યોધને રાજન્ગર્જમાને મુહુર્મુહુઃ ।
યુધિષ્ઠિરસ્ય સઙ્ક્રુદ્ધો વાસુદેવોઽબ્રવીદિદમ્ ॥

યદી નામ હ્યયં યૂદ્ધે વરયેત્ત્વાં યુધિષ્ઠિર ।
અર્જુનં નકુલં ચૈવ સહદેવમથાપિ વા ॥

કિમિદં સાહસં રાજંસ્ત્વયા વ્યાહૃતમીદૃશમ્ ।
એકમેવ નિહત્યાજૌ ભવ રાજા કુરુષ્વિતિ ॥

એતેન હિ કૃતા યોગ્યા વર્ષાણીહ ત્રયોદશ ।
આયસે પુરુષે રાજન્ભીમસેનજિઘાંસયા ॥

કથં નામ ભવેત્કાર્યમસ્માદ્વિ ભરતર્ષભ ।
સાહસં કૃતવાંસ્ત્વં તુ હ્યનુક્રોશાન્નૃપોત્તમ ॥

નાન્યમસ્યાનુપશ્યામિ પ્રતિયોદ્ધારમાહવે ।
ઋતે વૃકોદરાત્પાર્થાત્સ ચ નાતિકૃતશ્રમઃ ॥

તદિદં દ્યૂતમારબ્ધં પુનરેવ યથા પુરા ।
વિષમં શકુનેશ્ચૈવ તવ ચૈવ વિશેષતઃ ॥

બલી ભીમઃ સમર્થશ્ચ કૃતી રાજા સુયોધનઃ ।
બલવાન્વા કૃતી વેતિ કૃતી રાજન્વિશિષ્યતે ॥

સોઽયં રાજંસ્ત્વયા શત્રુઃ સમે પથિ નિવેશિતઃ ।
ન્યસ્તશ્ચાત્મા સુવિષમે કૃચ્છ્રમાપાદિતા વયમ્ ॥

કોઽનુ સર્વાન્વિનિર્જિત્ય શત્રૂનેકેન વૈરિણા । [કૃચ્છ્રપ્રાપ્તેન ચ તથા હારયેદ્રાજ્યમાગતમ્.]
પાતિતશ્ચૈકબાણેન શોચયેદેવમાહવે ॥

ન હિ પશ્યામિ તં લોકે યોઽદ્ય દુર્યોધનં રણે ।
ગદાહસ્તં વિજેતું વૈ શક્તઃ સ્યાદમરોપિ હિ ॥

ફલ્ગુનો વા ભવાન્વાથ માદ્રીપુત્રાવથાપિ વા ।
ન સમર્થાનહં મન્યે ગદાહસ્તસ્ય સંયુગે ॥

ન ત્વં ભીમો ન નકુલઃ સહદેવોઽથ ફલ્ગુનઃ ।
જેતું ન્યાયેન શક્તો વૈ કૃતી રાજા સુયોધનઃ ॥

સ કથં વદસે શત્રું યુધ્યસ્વ ગદયેતિ હિ ।
એકં ચ નો નિહત્યાજૌ ભવ રાજેતિ ભારત ॥

વૃકોદરં સમાસાદ્ય સંશયો વૈ જયે હિ નઃ ।
ન્યાયતો યુધ્યમાનાનાં કૃતી હ્યેષ મહાબલઃ ॥

[નૂનં ન રાજ્યભાગેષા પાણ્ડોઃ કુન્ત્યાશ્ચ સન્તતિઃ । અત્યન્તવનવાસાય સૃષ્ટા ભૈક્ષ્યાય વા પુનઃ ॥ ]
ભીમસેન ઉવાચ ।

મધુસૂદન માકાર્ષીવિષાદં યદુનન્દન ।
અદ્ય પારં ગમિષ્યામિ વૈરસ્ય ભૃશદુર્ગમમ્ ॥

અહં સુયોધનં સઙ્ખ્યે હનિષ્યામિ ન સંશયઃ ।
વિજયો વૈ ધ્રુવઃ કૃષ્ણ ધર્મરાજસ્ય દૃશ્યતે ॥

અધ્યર્ધેન ગુણેનેયં ગદા ગુરુતરી મમ ।
ન તથા ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય માકાર્ષીર્માધવ વ્યથામ્ ॥

અનયા ગદયાનાહં સંયુગે યોદ્ધુમુત્સહે ।
ભવન્તઃ પ્રેક્ષકાઃ સર્વે મમ સન્તુ જનાર્દન ॥

સામરાનપિ લોકાંસ્ત્રીન્નાનાશસ્ત્રધરાન્યુધિ ।
યોધયેયં રણે કૃષ્ણ કિમુતાદ્ય સુયોધનમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તથા સમ્ભાષમાણં તુ વાસુદેવો વૃકોદરમ્ ।
હૃષ્ટઃ સમ્પૂજયામાસ વચનં ચેદમબ્રવીત્ ॥

ત્વામાશ્રિત્ય મહાબાહો ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
નિહતારિઃ સ્વકાં દીપ્તાં શ્રિયં પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્ ॥

ત્વયા વિનિહતાઃ સર્વે ધૃતરાષ્ટ્રસુતા રણે ।
રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ નાગાશ્ચ વિનિપાતિતાઃ ॥

કલિઙ્ગા માગધાઃ પ્રાચ્યા ગાન્ધારાઃ કુરવસ્તથા ।
ત્વામાસાદ્ય મહાયુદ્ધે નિહતાઃ પાણ્ડુનન્દન ॥

હત્વા દુર્યોધનં ચાપિ પ્રયચ્છોર્વીં સસાગરામ્ ।
ધર્મરાજાય કૌન્તેય યથા વિષ્ણુઃ શચીપતેઃ ॥

ત્વાં ચ પ્રાપ્ય રણે પાપો ધાર્તરાષ્ટ્રો વિનઙ્ક્ષ્યતિ ।
ત્વમસ્ય સક્થિની ભન્ક્ત્વા પ્રતિજ્ઞાં પાલયિષ્યસિ ॥

યત્નેન હ ત્વયા પાપો યોદ્ધવ્યો ધૃતરાષ્ટ્રજઃ ।
કૃતી ચ બલવાંશ્ચૈવ યુદ્ધશૌણ્ડશ્ચ નિત્યદા ॥

તતસ્તુ સાત્યકી રાજન્પૂજયામાસ પાણ્ડવમ્ ।
વિવિધાભિશ્ચ તં વાગ્ભિર્ભિમસેનં જનેશ્વર ॥

પાઞ્ચાલાઃ પાણ્ડવેયાશ્ચ ધર્મરાજપુરોગમાઃ ।
તદ્વચો ભીમસેનસ્ય સર્વ એવાભ્યપૂજયન્ ॥

તતો ભીમબલો ભીમો યુધિષ્ઠિરમથાબ્રવીત્ ।
સૃઞ્જયૈઃ સહ તિષ્ઠન્તં તપન્તમિવ ભાસ્કરમ્ ॥

અહમેતેન સઙ્ગમ્ય સંયુગે યોદ્ધુમુત્સહે ।
ન હિ શક્તો રણે જેતું મામેષ પુરુષાધમઃ ॥

અદ્ય ક્રોધં વિમોક્ષ્યામિ નિહિતં હૃદયે ભૃશમ્ ।
સુયોધને ધાર્તરાષ્ટ્રે ખાણ્ડવેઽગ્નિમિવાર્જુનઃ ॥

શલ્યમદ્યોદ્ધરિષ્યામિ તવ પાણ્ડવ હૃચ્છયમ્ ।
નિહતે ગદયા પાપે અદ્ય રાજન્સુખી ભવ ॥

અદ્ય કીર્તિમયીં માલાં પ્રિતમોક્ષ્યે તવાનઘ ।
પ્રાણાઞ્શ્રિયં ચ રાજ્યં ચ મોક્ષ્યતેઽદ્ય સુયોધનઃ ॥

રાજા ચ ધૃતરાષ્ટ્રોઽદ્ય શ્રુત્વા પુત્રં મયા હતમ્ ।
સ્મરિષ્યત્યશુભં કર્મ યત્તચ્છકુનિબુદ્ધિજમ્ ॥

ઇત્યુક્ત્વા ભરતશ્રેષ્ઠો ગદામુદ્યમ્ય વીર્યવાન્ ।
ઉદતિષ્ઠત યુદ્ધાય શક્રો વૃત્રમિવાહ્વયન્ ॥

[તદાહ્વાનમમૃષ્યન્વૈ તવ પુત્રોઽતિવીર્યવાન્ ।
પ્રત્યુપસ્થિત એવાશુ મત્તો મત્તમિવ દ્વિપમ્ ॥

ગદાહસ્તં તવ સુતં યુદ્ધાય સમુપસ્થિતમ્ ।
દદૃશુઃ પાણ્ડવાઃ સર્વે કૈલાસમિવ શૃઙ્ગિણમ્] ॥

તમેકાકિનમાસાદ્ય ધાર્તરાષ્ટ્રં મહાબલમ્ ।
વિયૂથમિવ માતઙ્ગં સમહૃષ્યન્ત પાણ્ડવાઃ ॥

[ન સમ્ભ્રમો ન ચ ભયં ન ચ ગ્લાનિર્ન ચ વ્યથા ।
આસીદ્દુર્યોધનસ્યાપિ સ્થિતઃ સિંહ ઇવાહવે] ॥

સમુદ્યતગદં દૃષ્ટ્વા કૈલાસમિવ શૃઙ્ગિયામ્ ।
ભીમસેનસ્તદા રાજન્દુર્યોધનમથાબ્રવીત્ ॥

રાજ્ઞાપિ ધૃતરાષ્ટ્રેણ ત્વયા ચાસ્માસુ યત્કૃતમ્ । સ્મર તદ્દુષ્કૃતં કર્મં યદ્ભૂતં વારણાવતે ।

દ્રૌપદી ચ પરામૃષ્ટા સમામધ્યે રજસ્વલા ।
દ્યૂતે ચ વઞ્ચિતો રાજા શકૂનેર્બુદ્ધિલાઘવાત્ ॥

યાનિ ચાન્યાનિ દુષ્ટાત્મન્પાપાનિ કૃતવાનસિ ।
અનાગાસુ ચ પાર્થેષુ તસ્ય પશ્ય મહત્ફલમ્ ॥

ત્વત્કૃતે નિહતઃ શેતે શરતલ્પે મહાયશાઃ ।
યાઙ્ગેયો ભરતશ્રેષ્ઠઃ સર્વેષાં નઃ પિતામહઃ ॥

હતો દ્રોણશ્ચ કર્ણશ્ચ ઇતઃ શલ્યઃ પ્રતાપવાન્ ।
વૈરાગ્નેરાદિકર્તા ચ શકુનિર્નિહતો રણે ॥

ભ્રાતરસ્તે હતાઃ શૂરાઃ પુત્રાશ્ચ સહસૈનિકાઃ ।
રાજાનશ્ચ હતાઃ શૂરાઃ સમરેષ્વનિવર્તિનઃ ॥

એતે ચાન્યે ચ નિહતા બહવઃ ક્ષત્રિયર્ષભાઃ ।
પ્રાતિકામી તથા પાપો દ્રૌપદ્યાઃ ક્લેશકૃદ્ધતઃ ॥

અવશિષ્ટસ્ત્વમેવૈકઃ કુલઘ્નોઽધમપૂરુષઃ ।
ત્વામપ્યદ્ય હનિષ્યામિ ગદયા નાત્ર સંશયઃ ॥

અદ્ય તેઽહં રણે દર્પં સર્વં નાશયિતા નૃપ ।
રાજ્યાશાં વિપુલાં ચાપિ પાણ્ડવેષુ ચ દુષ્કૃતમ્ ॥
દુર્યોધન ઉવાચ ।

કિં કત્થિતેન બહુના યુધ્યસ્વાદ્ય મયા સહ ।
અદ્ય તેઽહં વિનેષ્યામિ યુદ્ધશ્રદ્ધાં વૃકોદર ॥

કિં ન પશ્યસિ માં પાપ ગદાયુદ્ધે વ્યવસ્થિતમ્ ।
હિમવચ્છિખરાકારાં પ્રગૃહ્ય મહતીં ગદામ્ ॥

ગદિનં કોઽદ્ય માં પાપ હન્તુમુત્સહતે રિપુઃ ।
ન્યાયતો યુધ્યમાનશ્ચ દેવેષ્વપિ પુરન્દરઃ ॥

મા વૃથા ગર્જ કૌન્તેય શારદાભ્રમિવાજલમ્ ।
દર્શયસ્વ બલં યુદ્ધે યાવન્નાસૂન્નિહન્મિ તે ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા પાણ્ડવાઃ સહસૃઞ્જયાઃ ।
સર્વે સમ્પૂજયામાસુસ્તદ્વચો વિજિગીષવઃ ॥

ઉન્મત્તમિવ માતઙ્ગં તલશબ્દેન માનવાઃ ।
ભૂયઃ સંહર્ષયામાસૂ રાજન્દુર્યોધનં દ્વિષઃ ॥

બૃંહન્તિ કુઞ્જરાસ્તત્ર હયા હેષન્તિ ચાસકૃત્ ।
શસ્ત્રાણિ સમ્પ્રદીપ્યન્તે પાણ્ડવાનાં જયૈષિણામ્ ॥