મહાભારત · અધ્યાય 9.21

પુત્રસ્તુ તે મહારાજ રથસ્થો રથિનાં વરઃ ।
દુરુત્સહો બભૌ યુદ્ધે યથા રુદ્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥

તસ્ય બાણસહસ્રૈસ્તુ પ્રચ્છન્ના હ્યભવન્મહી ।
પરાંશ્ચ સિષિચે બાણૈર્ધારાભિરિવ પર્વતાન્ ॥

ન ચ સોઽસ્તિ પુમાન્કશ્ચિત્પાણ્ડવાનાં બલાર્ણવે ।
હયો ગજો રથો વાઽપિ યઃ સ્યાદ્બાણૈરવિક્ષતઃ ॥

યં યં હિ સમરે યોધં પ્રપશ્યામિ વિશામ્પતે ।
સ સ બાણૈશ્ચિતોઽભૂદ્વૈ પુત્રેણ તવ ભારત ॥

યથા સૈન્યેન રજસા સમુદ્ભૂતેન વાહિની ।
પ્રત્યદૃશ્યત સઞ્છન્ના તથા બાણૈર્મહાત્મનઃ ॥

બાણભૂતામપશ્યામ પૃથિવીં પૃથિવીપતે ।
દુર્યોધનેન પ્રકૃતાં ક્ષિપ્રહસ્તેન ધન્વિના ॥

તેષુ યોધસહસ્રેષુ તાવકેષુ પરેષુ ચ ।
નાસ્તિ દુર્યોધનસમઃ પુમાનિતિ મતિર્મમ ॥

તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ તવ પુત્રસ્ય વિક્રમમ્ ।
યદેકં સહિતાઃ પાર્થા નાભ્યવર્તન્ત ભારત ॥

યુધિષ્ઠિરં શતેનાજૌ વિવ્યાધ ભરતર્ષભ ।
ભીમસેનં ચ સપ્તત્યા સહદેવં ચ પઞ્ચભિઃ ॥

નકુલં ચ ચતુઃષષ્ટ્યા ધૃષ્ટદ્યુમ્નં ચ પઞ્ચભિઃ ।
પઞ્ચભિર્દ્રૌપદેયાંશ્ચ ત્રિભિર્વિવ્યાધ સાત્યકિમ્ ॥

ધનુશ્ચિચ્છેદ ભલ્લેન સહદેવસ્ય મારિષ ।
તદપાસ્ય ધનુશ્છિન્નં માદ્રીપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥

અભ્યદ્રવત રાજાનં પ્રગૃહ્યાન્યન્મહદ્ધનુઃ ।
તતો દુર્યોધનં સઙ્ખ્યે વિવ્યાધ દશભિઃ શરૈઃ ॥

નકુલસ્તુ તતો વીરો રાજાનં નવભિઃ શરૈઃ ।
ઘોરરૂપૈર્મહેષ્વાસો વિવ્યાધ ચ નનાદ ચ ॥

સાત્યકિશ્ચૈવ રાજાનં શરેણાનતપર્વણા । દ્રૌપદેયાસ્ત્રિસપ્તત્યા ધર્મરાજશ્ચ પઞ્ચભિઃ ।
અશીત્યા ભીમસેનશ્ચ શરૈ રાજાનમાર્પયન્ ॥

સમન્તાત્કીર્યમાણસ્તુ બાણસઙ્ઘૈર્મહાત્મભિઃ ।
ન ચચાલ મહારાજ સર્વસૈન્યસ્ય પશ્યતઃ ॥

લાઘવાત્સૌષ્ઠવાચ્ચાપિ વીર્યાચ્ચાપિ મહાત્મનઃ ।
અતિ સર્વાણિ ભૂતાનિ દદૃશુઃ સર્વપાર્થિવાઃ ॥

ધાર્તરાષ્ટ્રા હિ રાજેન્દ્ર યોધાસ્તુ સ્વલ્પમન્તરમ્ ।
અપશ્યમાના રાજાનં પર્યવર્તન્ત દંશિતાઃ ॥

તેષામાપતતાં ઘોરસ્તુમુલઃ સમપદ્યત ।
ક્ષુબ્ધસ્ય હિ સમુદ્રસ્ય પ્રાવૃટ્્કાલે યથા સ્વનઃ ॥

સમાસાદ્ય રણે તે તુ રાજાનમપરાજિતમ્ ।
પ્રત્યુદ્યયુર્મહેષ્વાસાઃ પાણ્ડવાનાતતાયિનઃ ॥

ભીમસેનં રણે ક્રુદ્ધો દ્રોણપુત્રો ન્યવારયત્ । તયોર્બાણૈર્મહારાજ પ્રમુક્તૈઃ સર્વતોદિશમ્ ।
નાજ્ઞાયન્ત રણે વીરા ન દિશઃ પ્રદિશસ્તથા ॥

તાવુભૌ ક્રૂરકર્માણાવુભૌ ભારતદુઃસહૌ ।
ઘોરરૂપમયુધ્યેતાં કૃતપ્રતિકૃતૈષિણૌ ॥

ત્રાસયન્તૌ દિશઃ સર્વા જ્યાક્ષેપકઠિનત્વચૌ ।
શકુનિસ્તુ રણે વીરો યુધિષ્ઠિરમપીડયત્ ॥

તસ્યાશ્વાંશ્ચતુરો હત્વા સુબલસ્ય સુતો વિભો ।
નાદં ચકાર બલવત્સર્વસૈન્યાનિ કમ્પયન્ ॥

એતસ્મિન્નન્તરે વીરં રાજાનમપરાજિતમ્ ।
અપોવાહ રથેનાજૌ સહદેવઃ પ્રતાપવાન્ ॥

અથાન્યં રથમાસ્થાય ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ । શકુનિં નવભિર્વિદ્ધ્વા પુનર્વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ ।
નનાદ ચ મહાનાદં પ્રવરઃ સર્વધન્વિનામ્ ॥

તદ્યુદ્ધમભવચ્ચિત્રં ઘોરરૂપં ચ મારિષ ।
પ્રેક્ષતાં પ્રીતિજનનં સિદ્ધચારણસેવિતમ્ ॥

ઉલૂકસ્તુ મહેષ્વાસં નકુલં યુદ્ધદુર્મદમ્ ।
અભ્યવર્ષદમેયાત્મા શરવર્ષૈઃ સમન્તતઃ ॥

તથૈવ નકુલઃ શૂરઃ સૌબલસ્ય સુતં રણે ।
શરવર્ષેણ મહતા સમન્તાત્પર્યવારયત્ ॥

તૌ તત્ર સમરે વીરૌ કુલપુત્રૌ મહારથૌ ।
યોધયન્તાવપશ્યેતાં કૃતપ્રતિકૃતૈષિણૌ ॥

તથૈવ કૃતવર્માણં શૈનેયઃ શત્રુતાપનઃ ।
યોધયઞ્શુશુભે રાજન્બલિં શક્ર ઇવાહવે ॥

દુર્યોધનો ધનુશ્છિત્ત્વા ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય સંયુગે ।
અથૈનં છિન્નધન્વાનં વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽપિ સમરે પ્રગૃહ્ય પરમાયુધમ્ ।
રાજાનં યોધયામાસ પશ્યતાં સર્વધન્વિનામ્ ॥

તયોર્યુદ્ધં મહચ્ચાસીત્સઙ્ગ્રામે ભરતર્ષભ ।
પ્રભિન્નયોર્યથા સક્તં મત્તયોર્વનહસ્તિનોઃ ॥

ગૌતમસ્તુ રણે ક્રુદ્ધો દ્રૌપદેયાન્મહાબાલાન્ ।
વિવ્યાધ બહુભિઃ શૂરઃ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

તસ્ય તૈરભવદ્યુદ્ધમિન્દ્રિયૈરિવ દેહિનઃ ।
ઘોરરૂપમસંવાર્યં નિર્મર્યાદમવર્તત ॥

તે ચ સમ્પીડયામાસુરિન્દ્રિયાણીવ બાલિશમ્ ।
સ ચ તાન્પ્રતિસંરબ્ધઃ પ્રત્યયોધયદાહવે ॥

એવં ચિત્રમભૂદ્યુદ્ધં તસ્ય તૈઃ સહ ભારત ।
ઉત્થાયોત્થાય હિ યથા દેહિનામિન્દ્રિયૈર્વિભો ॥

નરાશ્ચૈવ નરૈઃ સાર્ધં દન્તિનો દન્તિભિસ્તથા ।
હયા હયૈઃ સમાસક્તા રથિનો રથિભિઃ સહ ॥

સઙ્કુલં ચાભવદ્ભૂયો ઘોરરૂપં વિશામ્પતે ॥

ઇદં ચિત્રમિદં ઘોરમિદં રૌદ્રમિતિ પ્રભો ।
યુદ્ધાન્યાસન્મહારાજ ઘોરાણ્ણિ ચ બહૂનિ ચ ॥

તે સમાસાદ્ય સમરે પરસ્પરમરિન્દમાઃ ।
વ્યનદંશ્ચૈવ જઘ્નુશ્ચ સમાતાદ્ય મહાહવે ॥

તેષાં પત્રસમુદ્ભૂતં રજસ્તીવ્રમદૃશ્યત ।
વાતેન ચોદ્ધતં રાજન્ધાવદ્ભિશ્ચાશ્વસાદિભિઃ ॥

રથનેમિસમુદ્ભૂતં નિઃશ્વાસૈશ્ચાપિ દન્તિનામ્ ।
રજઃ સન્ધ્યાભ્રકલિલં દિવાકરપથં યયૌ ॥

રજસા તેન સમ્પૃક્તો ભાસ્કરો નિષ્પ્રભઃ કૃતઃ ।
સઞ્છાદિતાઽભવદ્ભૂમિસ્તે ચ શૂરા મહારથાઃ ॥

મુહૂર્તાદિવ સંવૃત્તં નીરજસ્કં સમન્તતઃ ।
વીરશોણિતસિક્તાયાં ભૂમૌ ભરતસત્તમ ॥

ઉપાશામ્યત્તતસ્તીવ્રં તદ્રજો ઘોરદર્શનમ્ ॥

તતોઽપશ્યમહં ભૂયો દ્વન્દ્વયુદ્ધાનિ ભારત ।
યથાપ્રાણં યથાશ્રેષ્ઠં મધ્યાહ્ને વૈ સુદારુણમ્ ॥

વર્મણાં તત્ર રાજેન્દ્ર વ્યદૃશ્યન્તોજ્જ્વલાઃ પ્રભાઃ । શબ્દશ્ચ તુમુલઃ સઙ્ખ્યે શરાણાં પતતામભૂત્
મહાવેણુવનસ્યેવ દહ્યમાનસ્ય પર્વતે ॥