મહાભારત · અધ્યાય 9.19

સન્નિવૃત્તેષુ સૈન્યેષુ સાલ્વો મ્લેચ્છગણાધિપઃ ।
અભ્યદ્રવત્સુસઙ્ક્રુદ્ધઃ પાણ્ડવાનાં મહદ્બલમ્ ॥

આસ્થાય સુમહાનાગં પ્રભિન્નં પર્વતોપમમ્ ।
સપ્તમૈરાવતપ્રખ્યમમિત્રગણમર્દનમ્ ॥

યોઽસૌ મહાન્ભદ્રકુલપ્રસૂતઃ સુપૂજિતો ધાર્તરાષ્ટ્રેણ નિત્યમ્ ।
સુકલ્પિતઃ શાસ્ત્રવિનિશ્ચયજ્ઞૈઃ સદૌપવાહ્યઃ સમરેષુ રાજન્ ॥

ઐરાવતં દૈત્યગણાન્વિમૃદ્ર-- ઞ્શક્રો યથા સઞ્જનયન્ભયાનિ ।
તમાસ્થિતો રાજવરો બભૂવ યથોદયસ્થઃ સવિતા ક્ષપાન્તે ॥

સ તેન નાગપ્રવરેણ રાજ-- ન્નભ્યુદ્યયૌ પાણ્ડુસુતાન્સમેતાન્ ।
શિતૈઃ પૃષત્કૈર્વિદદાર વેગૈ-- ર્મહેન્દ્રવજ્રપ્રતિમૈઃ સુઘોરૈઃ ॥

તતઃ શરાન્વૈ સૃજતો મહારણે યોધાંશ્ચ રાજન્નયતો યમાલયમ્ ।
નાસ્યાનત્રં દદૃશુઃ સ્વે પરે વા યથા પુરા વજ્રધરસ્ય દૈત્યાઃ ॥

તે પાણ્ડવાઃ સોમકાઃ સૃઞ્જયાશ્ચ તમેકનાગં દદૃશુઃ સમન્તાત્ ।
સહસ્રશો વૈ વિચરન્તમેકં યથા મહેન્દ્રસ્ય ગજં સમીપે ॥

સન્દ્રાવ્યમાણં તુ બલં પરેષાં પરેતકલ્પં વિબભૌ સમન્તતઃ ।
નૈવાવતસ્થે સમરે ભૃશં ભયા-- દ્વિમૃદ્યમાનં તુ પરસ્પરં તદા ॥

તતઃ પ્રભગ્ના સહસા મહાચમૂઃ સા પાણ્ડવી તેન નરાધિપેન ।
દિશશ્ચતસ્રઃ સહસા વિધાવિતા ગજેન્દ્રવેગં તમપારયન્તી ॥

દૃષ્ટ્વા ચ તાં વેગવતા પ્રભગ્નાં સર્વે ત્વદીયા યુધિ યોધમુખ્યાઃ ।
અપૂજયંસ્તે તુ નરાધિપં તં દધ્મુશ્ચ શઙ્ખાઞ્શશિસન્નિકાશાન્ ॥

શ્રુત્વા નિનાદં ત્વથ કૌરવાણાં હર્ષાદ્વિમુક્તં સહ શઙ્ખશબ્દૈઃ ।
સેનાપતિઃ પાણ્ડવસૃઞ્જયાનાં પાઞ્ચાલપુત્રો મમૃષે ન કોપાત્ ॥

તતસ્તુ તં વૈ દ્વિરદં મહાત્મા પ્રત્યુદ્યયૌ ત્વરમાણો જયાય ।
જમ્ભો યથા શક્રસમાગમે વૈ નાગેન્દ્રમૈરાવણમિન્દ્રવાહ્યમ્ ॥

તમાપતન્તં સહસા તુ દૃષ્ટ્વા પાઞ્ચાલપુત્રં યુધિ રાજસિંહઃ ।
તં વૈ દ્વિપં પ્રેષયામાસ તૂર્ણં વધાય રાજન્દ્રુપદાત્મજસ્ય ॥

સ તં દ્વિપેન્દ્રં સહસાપતન્ત-- મવિધ્યદગ્નિપ્રતિમૈઃ પૃષત્કૈઃ ।
કર્મારધૌતૈર્નિશિતૈર્જ્વલદ્ભિ-- ર્નારાચમુખ્યૈસ્ત્રિભિરુગ્રવેગૈઃ ॥

તતોઽપરાન્પઞ્ચશતાન્મહાત્મા નારાચમુખ્યાન્વિસસર્જ કુમ્ભે ।
સ તૈસ્તુ વિદ્ધઃ પરમદ્વિપો રણે તદા પરાવૃત્ય ભૃશં પ્રદુદ્રુવે ॥

તં નાગરાજં સહસા પ્રણુન્નં વિદ્રાવ્યમાણં વિનિવર્ત્ય સાલ્વઃ ।
તોત્રાઙ્કુશૈઃ પ્રેષયામાસ તૂર્ણં પાઞ્ચાલરાજસ્ય સુતં પ્રદિશ્ય ॥

દૃષ્ટ્વા પતન્તં સહસા તુ નાગં ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ સ્વરથાચ્છીઘ્રમેવ ।
ગદાં પ્રગૃહ્યોગ્રજવેન વીરો ભૂમિં પ્રપન્નો ભયવિહ્વલાઙ્ગઃ ॥

સ તં રથં હેમવિભૂષિતાઙ્ગં સાશ્વં સસૂતં સહસા વિમૃદ્ય ।
ઉત્ક્ષિપ્ય હસ્તેન નદન્મહાદ્વિપો વિપોથયામાસ વસુન્ધરાતલે ॥

પાઞ્ચાલરાજસ્ય સુતં ચ દૃષ્ટ્વા તદાર્દિતં નાગવરેણ તેન ।
તમભ્યધાવત્સહસા જવેન ભીમઃ શિખણ્ડી ચ શિનેશ્ચ નપ્તા ॥

શરૈશ્ચ વેગં સહસા નિગૃહ્ય તસ્યાભિતો વ્યાપતતો ગજસ્ય ।
સ સઙ્ગૃહીતો રથિભિર્ગજો વૈ ચચાલ તૈર્વાર્યમાણશ્ચ સઙ્ખ્યે ॥

તતઃ પૃષત્કાન્પ્રવવર્ષ રાજા સૂર્યો યથા રશ્મિજાલં સમન્તાત્ ।
તૈરાશુગૈર્વધ્યમાના રથૌઘાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ સહિતાસ્તત્રતત્ર ॥

તત્કર્મ સાલ્વસ્ય સમીક્ષ્ય સર્વે પાઞ્ચાલપુત્રા નૃપ સૃઞ્જયાશ્ચ ।
હાહાકારૈર્નાદયન્તિ સ્મ યુદ્ધે દ્વિપં સમન્તાદ્રુરુધુર્નરાગ્ર્યાઃ ॥

પાઞ્ચાલપુત્રસ્ત્વરિતસ્તુ શૂરો ગદાં પ્રગૃહ્યાચલશૃઙ્ગકલ્પામ્ ।
સસમ્ભ્રમં ભારત શત્રુઘાતી જવેન વીરોઽનુસસાર નાગમ્ ॥

તતસ્તુ નાગં ધરણીધરાભં મદં સ્રવન્તં જલદપ્રકાશમ્ ।
ગદાં સમાતિધ્ય ભૃશં જઘાન પાઞ્ચાલરાજસ્ય સુતસ્તરસ્વી ॥

સ ભિન્નકુમ્ભઃ સહસા વિનદ્ય મુખાત્પ્રભૂતં ક્ષતજં વિમુઞ્ચન્ ।
પપાત નાગો ધરમીધરાભઃ ક્ષિતિપ્રકમ્પાચ્ચલિતો યથાઽદ્રિઃ ॥

નિપાત્યમાને તુ તદા ગજેન્દ્રે હાહાકૃતે તવ પુત્રસ્ય સૈન્યે ।
સ સાલ્વરાજસ્ય શિનિપ્રવીરો જહાર ભલ્લેન શિરઃ શિતેન ॥

હૃતોત્તમાઙ્ગો યુધિ સાત્વતેન પપાત ભૂમૌ સહ નાગરાજ્ઞા ।
યથાઽદ્રિશૃઙ્ગં સુમહત્પ્રણુન્નં વજ્રેણ દેવાધિપચોદિતેન ॥