મહાભારત · અધ્યાય 9.12

પીડિતે ધર્મરાજે તુ મદ્રરાજેન મારિષ । સાત્યકિર્ભીમસેનશ્ચ માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ ।
પરિવાર્ય રથૈઃ શલ્યં પીડયામાસુરાહવે ॥

તમેકં બહુભિર્દૃષ્ટ્વા પીડ્યમાનં મહારથૈઃ ।
સાધુવાદો મહાઞ્જજ્ઞે સિદ્ધાશ્ચાસન્પ્રહર્ષિતાઃ ॥

આશ્ચર્યમિત્યભાષન્ત મુનયશ્ચાપિ સઙ્ગતાઃ ॥

ભીમસેનો રણે શલ્યં શલ્યભૂતં પરાક્રમે ।
એકેન વિદ્ધ્વા બાણેન પુનર્વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ॥

સાત્યકિશ્ચ શતેનૈનં ધર્મપુત્રપરીપ્સયા ।
મદ્રેશ્વરમવાકીર્ય સિંહનાદમથાનદત્ ॥

નકુલઃ પઞ્ચભિશ્ચૈનં સહદેવશ્ચ પ઼ઞ્ચભિઃ ।
વિદ્ધ્વા તં તુ પુનસ્તૂર્ણં તતો વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ॥

સ તુ શૂરો રણે યત્તઃ પીડિતસ્તૈર્મહારથૈઃ ।
વિકૃષ્ય કાર્મુકં ઘોરં ભારઘ્નં વેગવત્તરમ્ ॥

સાત્યકિં પઞ્ચવિંશત્યા શલ્યો વિવ્યાધ મારિષ ।
ભીમસેનં તુ સપ્તત્યા નકુલં સપ્તભિસ્તથા ॥

તતઃ સ વિશિખં ચાપં સહદેવસ્ય ધન્વિનઃ ।
છિત્ત્વા ભલ્લેન સમરે વિવ્યાધૈનં ત્રિસપ્તભિઃ ॥

સહદેવસ્તુ સમરે માતુલં ભૂરિવર્ચસમ્ । સજ્યમન્યદ્ધનુઃ કૃત્વા પઞ્ચભિઃ સમતાડયત્ ।
શરૈરાશીવિષાકારૈર્જ્વલજ્જ્વલનસન્નિભૈઃ ॥

સારથિં ચાસ્ય સમરે શરેણાનતપર્વણા ।
વિવ્યાધ ભૃશસઙ્ક્રુદ્ધસ્તં વૈ ભૂયસ્ત્રિભિઃ શરૈઃ ॥

ભીમસેનસ્તુ સપ્તત્યા સાત્યકિર્નવભિઃ શરૈઃ ।
ધર્મરાજસ્તથા ષષ્ટ્યા ગાત્રે શલ્યં સમાર્પયત્ ॥

તતઃ શલ્યો મહારાજ નિર્વિદ્ધસ્તૈર્મહારથૈઃ ।
સુસ્રાવ રુધિરં ગાત્રૈર્ગૈરિકં પર્વતો યથા ॥

તાંશ્ચ સર્વાન્મહેષ્વાસાન્પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિઃ શરૈઃ ।
વિવ્યાધ તરસા રાજંસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

તતોઽપરેણ ભલ્લેન ધર્મપુત્રસ્ય મારિષ ।
ધનુશ્ચિચ્છેદ સમરે સજ્જયં સ સુમહારથઃ ॥

અથાન્યદ્ધનુરાદાય ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
સાશ્વસૂતધ્વજરથં શલ્યં પ્રાચ્છાદયચ્છરૈઃ ॥

સ ચ્છાદ્યમાનઃ સમરે ધર્મપુત્રસ્ય સાયકૈઃ ।
યુધિષ્ઠિરમથાવિધ્યદ્દશભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

સાત્યકિસ્તુ તતઃ ક્રુદ્ધો ધર્મપુત્રે શરાર્દિતે ।
મદ્રાણામધિપં શૂરં શરૈર્વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ ॥

સ સાત્યકેઃ પ્રચિચ્છેદ ક્ષુરપ્રેણ મહદ્ધનુઃ ।
ભીમસેનમુખાંસ્તાંશ્ચ ત્રિભિસ્ત્રિભિરતાડયત્ ॥

તસ્ય ક્રુદ્ધો મહારાજ સાત્યકિઃ સત્યવિક્રમઃ ।
તોમરં પ્રેષયામાસ સ્વર્ણદણ્ડં મહારણે ॥

ભીમસેનોઽથ નારાચં જ્વલન્તમિવ પન્નગમ્ । નકુલઃ સમરે શક્તિં સહદેવો ગદાં શુભામ્ ।
ધર્મરાજઃ શતઘ્નીં ચ જિઘાંસુઃ શલ્યમાહવે ॥

તાનાપતત એવાશુ પઞ્ચાનાં વૈ ભુજચ્યુતાન્ ।
વારયામાસ સમરે શસ્ત્રસઙ્ઘૈઃ સ મદ્રરાટ્ ॥

સાત્યકિપ્રહિતં શલ્યો ભલ્લૈશ્ચિચ્છેદ તોમરમ્ ।
પ્રહિતં ભીમસેનેન શરં કનકભૂષણમ્ ॥

દ્વિધા ચિચ્છેદ સમરે કૃતહસ્તઃ પ્રતાપવાન્ ।
નકુલપ્રેષિતાં શક્તિં હેમદણ્ડાં ભયાવહામ્ ॥

ગદાં ચ સહદેવેન શરૌઘૈઃ સમવારયત્ ।
શરાભ્યાં ચ શતઘ્નીં તાં રાજ્ઞશ્ચિચ્છેદ ભારત ॥

પશ્યતાં પાણ્ડુપુત્રાણાં સિંહનાદં નનાદ ચ ।
નામૃષ્યત્તત્ર શૈનેયઃ શત્રોર્વિજયમાહવે ॥

અથાન્યદ્ધનુરાદાય સાત્યકિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
દ્વાભ્યાં મદ્રેશ્વરં વિદ્વા સારથિં ચ ત્રિભિઃ શરૈઃ ॥

તતઃ શલ્યો રણે રાજન્સર્વાંસ્તાન્દશભિઃ શરૈઃ ।
વિવ્યાધ ભૃશસઙ્ક્રુદ્ધસ્તોત્રૈરિવ મહાદ્વિપાન્ ॥

તે વાર્યમાણાઃ સમરે મદ્રરાજ્ઞા મહારથાઃ ।
ન શેકુઃ સમ્મુખે સ્થાતું તસ્ય શત્રુનિષૂદનાઃ ॥

તતો દુર્યોધનો રાજા દૃષ્ટ્વા શલ્યસ્ય વિક્રમમ્ । નિહતાન્પાણ્ડવાન્મેને પાઞ્ચાલાનથ સૃઞ્જયાન્ ।

તથાવિધં મહારાજ મદ્રરાજસ્ય વિક્રમમ્ । અસહ્યં માનવૈર્યુદ્ધે તદ્બભૂવ નરર્ષભ ॥

તતો રાજન્મહાબાહુર્ભીમસેનઃ પ્રતાપવાન્ ।
સન્ત્યજ્ય મનસા પ્રાણાન્મદ્રાધિપમયોધયત્ ॥

નકુલઃ સહદેવશ્ચ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ ।
પરિવાર્ય તદા શલ્યં સમન્તાદ્વ્યકિરઞ્શરૈઃ ॥

સ ચતુર્ભિર્મહેષ્વાસૈઃ પાણ્ડવાનાં મહારથઃ ।
વૃતસ્તાન્યોધયામાસ મદ્રરાજઃ પ્રતાપવાન્ ॥

તસ્ય ધર્મસુતો રાજન્ક્ષુરપ્રેણ મહાહવે ।
ચક્રરક્ષં જઘાનાશુ મદ્રરાજસ્ય પાર્થિવઃ ॥

તસ્મિંસ્તુ નિહતે શૂરે ચક્રરક્ષે મહારથે ।
મદ્રરાજોઽપિ બલવાન્સૈનિકાનાવૃણોચ્છરૈઃ ॥

સમાવૃતાંસ્તતસ્તાંસ્તુ રાજન્વીક્ષ્ય સ્વસૈનિકાન્ ।
ચિન્તયામાસ સમરે ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

કથં નુ ન ભવેત્સત્યં તન્માધવવચો મહત્ ।
અપિ ક્રુદ્ધો રણે રાજન્ક્ષપયેત બલં મમ ॥

અહં મદ્ધાતરશ્ચૈવ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ ।
પાઞ્ચાલાઃ સૃઞ્જયાશ્ચૈવ ન શક્તાસ્મ હિ મદ્રપમ્ ॥

નિહનિષ્યતિ ચૈવાદ્ય માતુલોઽસ્માન્મહાબલઃ ।
ગોવિન્દવચનં સત્યં કથં ભવતિ કિન્ત્વિદમ્ ॥

તતઃ સરથનાગાશ્વા પાણ્ડવાઃ પાણ્ડુપૂર્વજ ।
મદ્રરાજં સમાસેદુઃ પીડયન્તઃ સમન્તતઃ ॥

નાનાશસ્ત્રૌઘબહુલાં શસ્ત્રવૃષ્ટિં સમુદ્યતામ્ ।
વ્યધમત્સમરે રાજા મહાભ્રાણીવ મારુતઃ ॥

તતઃ કનકપુઙ્ખાં તાં શલ્યક્ષિપ્તાં વિયદ્ગતામ્ ।
શરવૃષ્ટિમપશ્યામ શલભાનામિવાયતિમ્ ॥

તે શરા મદ્રરાજેન પ્રેષિતા રણમૂર્ધનિ ।
સમ્પતન્તઃ સ્મ દૃશ્યન્તે શલભાનાં વ્રજા ઇવ ॥

મદ્રરાજધનુર્મુક્તૈઃ શરૈઃ કનકભૂષણૈઃ ।
નિરન્તરમિવાકાશં સમ્બભૂવ જનાધિપ ॥

ન પાણ્ડવાનાં નાસ્માકં તત્ર કિઞ્ચિદ્વ્યદૃશ્યત ।
બાણાન્ધકારે મહતિ કૃતે તત્ર મહાહવે ॥

મદ્રરાજેન બલિના લાઘવાચ્છરવૃષ્ટિભિઃ । ચાલ્યમાનં તુ તં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાનાં બલાર્ણવમ્ ।
વિસ્મયં પરમં જગ્મુર્દેવગન્ધર્વદાનવાઃ ॥

સ તુ તાન્સર્વતો યત્તાઞ્શરૈઃ સઞ્છાદ્ય મારિષ ।
ધર્મરાજમવચ્છાદ્ય સિંહવદ્વ્યનદન્મુહુઃ ॥

તે ચ્છન્નાઃ સમરે તેન પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ ।
નાશક્નુવંસ્તદા યુદ્ધે પ્રત્યુદ્યાતું મહારથમ્ ॥

ધર્મરાજપુરોગાસ્તુ ભીમસેનમુખા રથાઃ ।
નિજઘ્નુઃ સમરે શૂરંશલ્યમાહવશોભિનમ્ ॥