મહાભારત · અધ્યાય 9.10

તસ્મિન્વિલુલિતે સૈન્યે વધ્યમાને પરસ્પરમ્ ।
દ્રવમાણેષુ યોધેષુ વિદ્રવત્સુ ચ દન્તિષુ ॥

કૂજતાં સ્તનતાં ચૈવ પદાતીનાં મહાહવે ।
નિહતેષુ મહારાજ હયેષુ બહુધા તદા ॥

પ્રક્ષયે દારુણે ઘોરે સંહારે સર્વદેહિનામ્ ।
નાનાશસ્ત્રસમાવાપે વ્યતિષક્તરથદ્વિપે ॥

હર્ષણે યુદ્ધશૌણ્ડાનાં ભીરૂણાં ભયવર્ધને ।
ગાહમાનેષુ યોધેષુ પરસ્પરવધૈષિષુ ॥

પ્રાણાદાને મહાઘોરે વર્તમાને દુરોદરે ।
સઙ્ગ્રામે ઘોરરૂપે તુ યમરાષ્ટ્રવિવર્ધને ॥

પાણ્ડવાસ્તાવકં સૈન્યં વ્યધમન્નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
તથૈવ તાવકા યોધા જઘ્નુઃ પાણ્ડવસૈનિકાન્ ॥

તસ્મિંસ્તથા વર્તમાને યુદ્ધે ભીરુભયાવહે ।
પૂર્વાહ્ણે ચાપિ સમ્પ્રાપ્તે ભાસ્કરોદયનં પ્રતિ ॥

લબ્ધલક્ષાઃ પરે રાજન્રક્ષિતાસ્તુ મહાત્મના ।
અયોધયંસ્તવ બલં મૃત્યું કૃત્વા નિવર્તનમ્ ॥

બલિભિઃ પાણ્ડવૈર્દૃપ્તૈર્લૈબ્ધલક્ષૈઃ પ્રહારિભિઃ ।
કૌરવ્યસીદત્પૃતના મૃગીવાગ્નિબયાકુલા ॥

તાં દૃષ્ટ્વા સીદતીં સેનાં પઙ્કે ગામિવ દુર્બલામ્ ।
ઉજ્જિહીર્ષુસ્તદા શલ્યઃ પ્રાયાત્પાણ્ડુસુતાન્પ્રતિ ॥

મદ્રરાજઃ સુસઙ્ક્રુદ્ધો ગૃહીત્વા ધનુરુત્તમમ્ ।
અભ્યદ્રવત સઙ્ગ્રામે પાણ્ડવાનાતતાયિનઃ ॥

પાણ્ડવા અપિ ભૂપાલ સમરે જિતકાશિનઃ ।
મદ્રરાજં સમાસાદ્ય બિભિદુર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

તતઃ શરશતૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મદ્રરાજો મહારથઃ ।
અર્દયામાસ તાં સેનાં ધર્મરાજસ્ય પશ્યતઃ ॥

પ્રાદુરાસન્નિમિત્તાનિ નાનારૂપાણ્યનેકશઃ ।
ચચાલ શબ્દં કુર્વાણા મહી ચાપિ સપર્વતા ॥

[સદણ્ડશૂલા દીપ્તાગ્રા દીર્યમાણાઃ સમન્તતઃ.] ઉલ્કા ભૂમિં દિવઃ પેતુરાહત્ય રવિમણ્ડલમ્ ॥

મૃગાશ્ચ મહિષાશ્ચાપિ પક્ષિણશ્ચ વિશામ્પતે ।
અપસવ્યં તદા ચક્રુઃ સેનાં તે બહુશો નૃપ ॥

[ભૃગુસૂનુધરાપુત્રૌ શશિજેન સમન્વિતૌ ।
ચરમં પાણ્ડુપુત્રાણાં પુરસ્તાત્સર્વભૂભુજામ્ ॥

શસ્ત્રાગ્રેષ્વભવજ્જ્વાલા નેત્રાણ્યાહત્ય વર્ષતી ।
શિરઃ સ્વલીયન્ત ભૃશં કાકોલૂકાશ્ચ કેતુષુ] ॥

તતસ્તદ્યુદ્ધમત્યુગ્રમભવત્સહચારિણામ્ ।
તથા સર્વાણ્યનીકાનિ સન્નિપત્ય જનાધિપ ॥

અભ્યઘ્નત્કૌરવો રાજા પાણ્ડવાનામનીકિનીમ્ ।
શલ્યસ્તુ શરવર્ષેણ વર્ષન્નિવ સહસ્રદૃક્ ॥

અભ્યવર્ષત ધર્માત્મા કુન્તીપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
ભીમસેનં શરૈશ્ચાપિ રુક્મપુઙ્ખૈઃ શિલાશિતૈઃ ॥

દ્રૌપદેયાંસ્તથા સર્વાન્માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં ચ શૈનેયં શિખણ્ડિનમથાપિ ચ ॥

એકૈકં દશભિર્બાણૈર્વિવ્યાધ સ મહાબલઃ ।
તતોઽસૃજદ્બાણવર્ષં ઘર્માન્તે મઘવાનિવ ॥

તતઃ પ્રભદ્રકા રાજન્સોમકાશ્ચ સહસ્રશઃ ।
પતિતાઃ પાત્યમાનાશ્ચ દૃશ્યન્તે શલ્યસાયકૈઃ ॥

ભ્રમરાણામિવ વ્રાતાઃ શલભાનામિવ વ્રજાઃ ।
હાદિન્ય ઇવ મેઘેભ્યઃ શલ્યસ્ય ન્યપતઞ્શરાઃ ॥

દ્વિરદાસ્તુરગાશ્ચાર્તાઃ પત્તયો રથિનસ્તથા ।
શલ્યસ્ય બાણૈરપતન્બભ્રમુર્વ્યનદંસ્તથા ॥

આવિષ્ટ ઇવ મદ્રેશો મન્યુના પૌરુષેણ ચ । પ્રાચ્છાદયદરીન્સઙ્ખ્યે કાલસૃષ્ટ ઇવાન્તકઃ ।
વિનર્દમાનો મદ્રેશો મેઘહાદો મહાબલઃ ॥

સા વધ્યમાના શલ્યેન પાણ્ડવાનામનીકિની ।
અજાતશત્રું કૌન્તેયમભ્યધાવદ્યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

તાં સમ્મર્દ્ય શતૈઃ સઙ્ખ્યે લઘુહસ્તઃ શિતૈઃ શરૈઃ ।
બાણવર્ષેણ મહતા યુધિષ્ઠિરમતાડયત્ ॥

તમાપતન્તં જાત્યશ્વૈઃ ક્રુદ્ધો રાજા યુધિષ્ઠિરઃ ।
અવારયચ્છરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મહાદ્વિપમિવાઙ્કુશૈઃ ॥

તસ્ય શલ્યઃ શરં ઘોરં મુમોચાશીવિષોપમમ્ ।
સોઽભ્યવિધ્યન્મહાત્માનં વેગેનાભ્યપતચ્ચ ગામ્ ॥

તતો વૃકોદરઃ ક્રુદ્ધઃ શલ્યં વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ।
પઞ્ચભિઃ સહદેવસ્તુ નકુલો દશભિઃ શરૈઃ ॥

દ્રૌપદેયાશ્ચ શત્રુઘ્નં શૂરમાર્તાયનિં શરૈઃ ।
અભ્યવર્ષન્મહારાજ મેઘા ઇવ મહીધસ્મ્ ॥

તતો દૃષ્ટ્વા વાર્યમાણં શલ્યં પાર્થૈઃ સમન્તતઃ ।
કૃતવર્મા કૃપશ્ચૈવ સઙ્ક્રુદ્ધાવભ્યધાવતામ્ ॥

ઉલૂકશ્ચ મહાવીર્યઃ શકુનિંશ્ચાપિ સૌબલઃ । સમાગમ્યાથ શનકૈરશ્વત્થામા મહાબલઃ ।
તવ પુત્રાશ્ચ કાર્ત્સ્ન્યેન જુગુપુઃ શલ્યમાહવે ॥

ભીમસેનં ત્રિભિર્વિદ્ધા કૃતવર્મા શિલીમુખૈઃ । બાણવર્ષેણ મહતા ક્રુદ્ધરૂપમવારયત્ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં તતઃ ક્રુદ્ધો બાણવર્ષૈરપીડયત્ ॥

દ્રૌપદેયાંશ્ચ શકુનિર્યમૌ ચ દ્રૌણિરભ્યયાત્ ॥

દુર્યોધનો યુધાંશ્રેષ્ઠ આહવે કેશવાર્જુનૌ ।
સમભ્યયાદુગ્રતેજાઃ શરૈશ્ચાપ્યહનદ્બલી ॥

એવં દ્વન્દ્વશતાન્યાસંસ્ત્વદીયાનાં પરૈઃ સહ ।
ઘોરરૂપાણિ ચિત્રાણિ તત્રતત્ર વિશામ્પતે ॥

ઋક્ષવર્ણાઞ્જઘાનાશ્વાન્ભોજો ભીમસ્ય સંયુગે । સોઽવતીર્ય રથોપસ્થાદ્ધતાશ્વાત્પાણ્ડુનન્દનઃ ।
કાલો દણ્ડમિવોદ્યમ્ય ગદાપાણિરયુધ્યત ॥

પ્રમુખે સહદેવસ્ય જઘાનાશ્વાન્સ મદ્રરાટ્ ।
તતઃ શલ્યસ્ય તનયં સહદેવોઽસિનાવધીત્ ॥

ગૌતમઃ પુનરાચાર્યો ધૃષ્ટદ્યુમ્નમયોધયત્ ।
અસમ્ભ્રાન્તમસમ્ભ્રાન્તો યત્નવાન્યત્નવત્તરમ્ ॥

દ્રૌપદેયાંસ્તથા વીરાનેકૈકં દશભિઃ શરૈઃ ।
અવિદ્ધ્યદાચાર્યસુતો નાતિક્રુદ્ધો હસન્નિવ ॥

[પુનશ્ચ ભીમસેનસ્ય જઘાનાશ્વાંસ્તથાઽહવે ।
સોઽવતીર્ય રથાત્તૂર્ણં હતાશ્વઃ પાણ્ડુનન્દનઃ ॥

કાલો દણ઼્ડમિવોદ્યમ્ય ગદાં ક્રુદ્ધો મહાબલઃ । પોથયામાસ તુરગાન્રથં ચ કૃતવર્મણઃ ।
કૃતવર્મા ત્વવપ્લુત્ય રથાત્તસ્માદપાક્રમત્ ॥ ]

શલ્યોઽપિ રાજન્સઙ્ક્રુદ્ધો નિઘ્નન્સોમકપાણ્ડવાન્ ।
પુનરેવ શિતૈર્બાણૈર્યુધિષ્ઠિરમપીડયત્ ॥

તસ્ય ભીમો રણે ક્રુદ્ધઃ સન્દશ્ય દશનચ્છદમ્ ।
વિનાશાયાભિસન્ધાય ગદામાદાય વીર્યવાન્ ॥

યમદણ્ડપ્રતીકાશાં કાલરાત્રિમિવોદ્યતામ્ ।
ગજવાજિમનુષ્યાણાં દેહાન્તકરણીમતિ ॥

હેમપટ્ટપરિક્ષિપ્તામુલ્કાં પ્રજ્વલિતામિવ ।
શૈક્યાં વ્યાલીમિવાત્યુગ્રાં વજ્રકલ્પામયોમયીમ્ ॥

ચન્દનાગુરુપઙ્કાક્તાં પ્રમદામીપ્સિતામિવ ।
વસામેદોપદિગ્ધાઙ્ગીં જિહ્વાં વૈવસ્વતીમિવ ॥

પટુઘણ્ટાશતરવાં વાસવીમશનીમિવ ।
નિર્મુક્તાશીવિષાકારાં પૃક્તાં ગજમદૈરપિ ॥

ત્રાસનીં સર્વભૂતાનાં સ્વસૈન્યપરિહર્ષિણીમ્ ।
મનુષ્યલોકે વિખ્યાતાં ગિરિશૃઙ્ગવિદારણીમ્ ॥

યયા કૈલાસભવને મહેશ્વરસખં બલી ।
આહ્વયામાસ કૌન્તેયઃ સઙ્ક્રુદ્ધમલકાધિપમ્ ॥

યયા માયામયાન્દૃપ્તાન્સુબહૂન્ધનદાલયે । જઘાન ગુહ્યકાન્ક્રુદ્ધો મન્દારાર્થે મહાબલઃ ।
નિવાર્યમાણો બહુભિર્દ્રૌપદ્યાઃ પ્રિયમાસ્થિતઃ ॥

તાં વજ્રમણિરત્નૌઘકલ્માષાં વજ્રગૌરવામ્ ।
સમુદ્યમ્ય મહાબાહુઃ શલ્યમભ્યપતદ્રણે ॥

ગદયા યુદ્ધકુશલસ્તયા દારુણનાદયા ।
પોથયામાસ શલ્યસ્ય ચતુરોઽશ્વાન્મહાજવાન્ ॥

તતઃ શલ્યો રણે ક્રુદ્ધઃ પીને વક્ષસિ તોમરમ્ ।
નિચખાન નદન્વીરોવર્મ ભિત્ત્વા ચ સોભ્યયાત્ ॥

વૃકોદરસ્ત્વસમ્ભ્રાન્તસ્તમેવોદ્ધૃત્ય તોમરમ્ ।
યન્તારં મદ્રરાજસ્ય નિર્બિભેદ તદા હૃદિ ॥

સ ભિન્નવર્મા રુધિરં વમન્વિત્રસ્તમાનસઃ ।
પપાતાભિમુખો ભીમં મદ્રરાજસ્ત્વપાક્રમત્ ॥

કૃતપ્રતિકૃતં દૃષ્ટ્વા શલ્યો વિસ્મિતમાનસઃ ।
ગદામાશ્રિત્ય ધર્માત્મા પ્રત્યમિત્રમવૈક્ષત ॥

તતઃ સુમનસઃ પાર્થા ભીમસેનમપૂજયન્ ।
તે દૃષ્ટ્વા કર્મ સઙ્ગ્રામે ઘોરમક્લિષ્ટકર્મણઃ ॥