મહાભારત · અધ્યાય 8.99

કર્ણં તુ શૂરં પતિતં પૃથિવ્યાં શરાચિતં શોણિતદિગ્ધગાત્રમ્ ।
યદૃચ્છયા સૂર્યમિવાવનિં ગતં દિદૃક્ષવઃ સમ્પરિવાર્ય તસ્થુઃ ॥

પ્રહૃષ્ટવિત્રસ્તવિષણ્ણવિસ્મિતા-- સ્તથાઽપરે શોકસમન્વિતાઽભવન્ ।
પરે ત્વદીયાશ્ચ રણે વિશામ્પતે યથાયથેષ્ટં પૃતના તથા ગતા ॥

પ્રવિદ્ધવર્માભરણાયુધામ્બરં ધનઞ્જયેન પ્રહતં મહારથમ્ ।
નિશામ્ય કર્ણં કુરવઃ પ્રદુદ્રુવુ-- ર્હતર્ષભં કેસરિણેવ ગોકુલમ્ ॥

કૃત્વા દિમર્દં ભૃશમર્જુનેન કર્ણં હતં કેસરિણેવ નાગમ્ ।
દૃષ્ટ્વા શયાનં યુધિ મદ્રરાજ-- શ્છિન્નધ્વજેનાપયયૌ રથેન ॥

કર્ણે હતે પાર્થભયાત્પ્રદુદ્રુવુ-- ર્વૈકર્તને ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ સશલ્યાઃ ।
અવેક્ષમાણા મુહુરર્જુનસ્ય કેતું મહાન્તં યશસા જ્વલન્તમ્ ॥

શલ્યસ્તુ કર્ણાર્જુનયોર્વિમર્દે બલાનિ દૃષ્ટ્વા મૃદિતધ્વજાનિ ।
યયૌ સ તેનૈવ રથેન તૂર્ણં હેલીકૃતઃ સૃઞ્જયસોમકૈશ્ચ ॥

નિપાતિતસ્યન્દનવાજિનાગં બલં ચ દૃષ્ટ્વા હતસૂતપુત્રમ્ ।
ભીમસ્તુ ભીમેન તદા સ્વરેણ સમુન્નદદ્રોદસી કમ્પયંશ્ચ ।

આસ્ફોટયન્નૃત્યતિ વલ્ગતે ચ હતે કર્ણે ત્રાસયન્ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ ।
તદા રાજન્સૃઞ્જયાઃ સોમકાશ્ચ શઙ્ખાન્દધ્મુઃ સસ્વજુશ્ચાપિ સર્વે ॥

પરસ્પરં ક્ષત્રિયા હૃષ્ટરૂપાઃ સૂતાત્મજે વૈ નિહતે તદાનીમ્ ।
દુર્યોધનોઽશ્રુપ્રતિપૂર્ણનેત્રો દીનો મુહુર્નિશ્વસન્નાર્તરૂપઃ ॥

મદ્રાધિપશ્ચાપિ વિમૂઢચેતા-- સ્તૂર્ણં ધ્વજેનાપહૃતેન તેન ।
રથેન દુર્યોધનમેત્ય તૂર્ણં પશ્યન્સુદુઃખાત્તમુવાચ રાજન્ ॥

વિશીર્ણનાગાશ્વરથપ્રવીરં બલં ત્વદીયં યમરાષ્ટ્રકલ્પમ્ ।
અન્યોન્યમાસાદ્ય હતૈઃ શયાનૈ-- ર્નરાશ્વનાગૈર્ગિરિકૂટકલ્પૈઃ ॥

નૈતાદૃશં ભારત યુદ્ધમાસી-- દ્યથા હિ કર્ણાર્જુનયોર્બભૂવ ।
ગ્રસ્તૌ હિ કર્ણેન સમેત્ય કૃષ્ણા-- વન્યે હિ સર્વે તવ શાત્રવેયાઃ ॥

દૈવં તુ યત્તત્સ્વવશે પ્રવૃત્તં તત્પાણ્ડવાન્પાતિ નિહન્તિ ચાસ્માન્ ।
તવાર્થસિદ્ધ્યર્થકરા હિ સર્વે પ્રસહ્ય વીરા નિહતા દ્વિષદ્ભિઃ ॥

કુબેરવૈવસ્વતવાસવાનાં તુલ્યપ્રભાવા વરુણસ્ય ચાપિ ।
વીર્યેણ શૌર્યેણ પરાક્રમેણ તૈશ્ચાપિ યુક્તા વિમલૈર્ગુણૌઘૈઃ ॥

અવધ્યકલ્પા નિહતા નરેન્દ્રા-- સ્તવાર્થકામા યુધિ પાણ્ડવેયૈઃ ।
તન્મા શુચો ભારત દિષ્ટમેત-- ત્પર્યાયસિદ્ધિર્ન તુ નિત્યસિદ્ધિઃ ॥

એતદ્વચો મદ્રપતેર્નિશમ્ય સ્વં ચાવિનીતં મનસા વિચિન્ત્ય ।
દુર્યોધનોઽશ્રુપ્રતિપૂર્ણનેત્રો મુહુર્મુહુર્નિશ્વસન્નાર્તરૂપઃ ॥

*તદ્વ્યાનમૂકં કૃપણં ભૃશાર્ત-- માર્તાયનિર્દીનમુવાચ રાજન્ ।
પશ્યેદમુગ્રૈર્નરવાજિનાગૈ-- રાયોધનં વીર હતૈઃ સુપૂર્ણમ્ ॥

મહીધરાભૈઃ પતિતૈશ્ચ નાગૈઃ સકૃત્પ્રયત્નૈઃ શરભિન્નગાત્રૈઃ ।
પ્રવિહ્વલદ્ભિશ્ચ ગતાસુભિશ્ચ પ્રધ્વસ્તવર્માયુધસર્વયોધૈઃ ॥

વજ્રાપવિદ્વૈરિવ ચાચલૌઘૈ-- ર્વિભિન્નપાષાણમૃગદ્રુમૌઘૈઃ ।
પ્રવિદ્ધઘણ્ટાઙ્કુશતોમરધ્વજૈઃ સહેમજાલૈ રુધિરૌઘસમ્પ્લવૈઃ ॥

શરાવનુન્નૈઃ પતિતૈસ્તુરઙ્ગૈ-- સ્તનદ્ભિરાર્તૈઃ ક્ષતજં વમદ્ભિઃ ।
દીનૈસ્ત્રસદ્ભિઃ પરિવૃત્તનેત્રૈ-- ર્મહી પતદ્ભિઃ કૃપણા વભૂવ ॥

તથાઽપવિદ્વૈર્ગજવાજિયૂથૈ-- ર્મન્દાસુભિશ્ચાપિ ગતાસુભિશ્ચ ।
રથૈશ્ચ નાગૈસ્તુરગૈશ્ચ નુન્નૈ-- ર્મહી મહાવૈતરણીવ ભાતિ ॥

ગજૈર્નિકૃત્તાપરહસ્તગાત્રૈ-- રુદ્વેપમાનૈઃ પતિતૈઃ પૃથિવ્યામ્ ।
રથર્ષભૈર્નાગવરાશ્વયોધૈઃ પદાતિભિશ્ચાભિમુખૈઃ પરૈર્હતૈઃ ॥

વિશીર્ણવર્માભરણામ્બરાયુધૈ-- ર્યુતા પ્રશાન્તૈરિવ પાવકૈર્મહી ।
શરપ્રહારાભિહતૈર્મહાબલૈ-- રવેક્ષમાણૈઃ પતિતૈઃ સમન્તતઃ ॥

પ્રનષ્ટસઞ્જ્ઞૈઃ પુનરાશ્વસદ્ભિ-- ર્મહી બભૌ કુમ્ભગતૈરિવાગ્નિભિઃ ।
રત્નૈશ્ચ્યુતૈર્ભૂરતિદીપ્તિમદ્ભિ-- ર્નક્તં ગ્રહૈર્દ્યૌર્વિમલૈર્વિભાતિ ॥

શરાસ્તુ કર્ણાર્જુનબાહુમુક્તા વિદાર્ય નાગાંશ્ચ મનુષ્યદેહાન્ ।
પ્રાણાન્નિરસ્યાશુ મહીં પ્રતીયુ-- ર્મહોરગા વાસમિવાભિનમ્રાઃ ॥

હતૈર્મનુષ્યૈશ્ચ ગજૈશ્ચ સઙ્ખ્યે શરાવભિન્નૈ રુધિરપ્રદિગ્ધૈઃ ।
ધṉઅઞ્જયસ્યાધિરથેશ્ચ માર્ગે હતૈરગમ્યા વસુધાઽતિદુર્ગા ॥

રથૈર્મહેષૂન્મથિતૈઃ સુકલ્પિતૈઃ સનાગયોધાશ્વવરાયુધધ્વજૈઃ
વિશીર્ણયોક્ત્રૈર્વિનિકીર્ણબન્ધનૈ-- ર્નિકૃત્તચક્રાક્ષયુગત્રિવેણુભિઃ ॥

વિમુક્તયોક્ત્રૈશ્ચ રથૈરુપસ્કરૈઃ કૃતાભિષઙ્ગૈર્વિનિબદ્વકૂબરૈઃ ।
પ્રભગ્નનીડૈર્મણિહેમભૂષિતૈ-- ર્વૃતા મહી દ્યૌરિવ શારદૈર્ઘનૈઃ ॥

નિકૃષ્યમાણા જવનૈસ્તુરઙ્ગમૈ-- ર્હતેશ્વરા રાજરથાઃ સુકલ્પિતાઃ ।
મનુષ્યમાતઙ્કરથાશ્વસાદિષુ દ્રુતં વ્રજન્તો બહુધા વિઘૂર્ણિતાઃ ॥

સહેમપૃષ્ઠાઃ સપરશ્વથાયુધાઃ શિતાશ્ચ શૂલા મુસલાઃ સમુદ્ગરાઃ ।
ચિત્રાશ્ચ ખઙ્ગા વિમલાશ્ચ કોશા ગજાશ્ચ જામ્બૂનદપટ્ટનદ્ધાઃ ॥

ચાપાનિ જામ્બૂનદભૂષિતાનિ શરાશ્ચ કાર્તસ્વરચિત્રપુઙ્ખાઃ ।
ઋષ્ટ્યશ્ચ પીતા વિમલાશ્ચ કોશાઃ પ્રાસાશ્ચ દણ્ડાઃ કનકપ્રભાસાઃ ॥

શુભ્રાણિ વાલવ્યજનાનિ શઙ્ખા-- શ્છિન્નાવરુદ્ધા વિરુચઃ સ્રજશ્ચ ।
કુથાઃ પતાકામ્બરવેષ્ટનાનિ કિરીટમાલા મકુટાશ્ચ શુભ્રાઃ ॥

પ્રકીર્ણકા વિપ્રતિકીર્ણકાશ્ચ પ્રધાનમુખ્યાસ્તરલાશ્ચ હારાઃ ।
આપીડકેયૂરવરાઙ્ગદાનિ ગ્રૈવેયનિષ્કાઃ સસુવર્ણસૂત્રાઃ ॥

મણ્યુત્તમા વજ્રસુવર્ણયુક્તા રત્નાનિ ચોચ્ચાવચમઙ્ગલાનિ ।
ગાત્રાણિ ચાભાન્તિ સુખોચિતાનિ શિરાંસિ ચેન્દુપ્રતિમાનનાનિ ॥

દેહાંશ્ચ ભોગાંશ્ચ પરિચ્છદાંશ્ચ ત્યક્ત્વા મનોજ્ઞા નિહતાઃ સુખાનિ ।
સ્વધર્મનિષ્ઠાં મહતીમવાપ્ય પ્રાપ્તાશ્ચ લોકાન્યશસા ગતાસ્તે ॥

નિવર્ત દુર્યોધન યાન્તુ સૈનિકા વ્રજસ્વ રાજઞ્શિબિરાણિ માનદ ।
દિવાકરોઽપ્યેષ વિલમ્બતે પ્રભો પુનસ્ત્વમેવાત્ર નરેન્દ્ર કારણમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એતાવદુક્ત્વા વિરરામ શલ્યો દુર્યોધનં ચૈવ નિવર્તયિત્વા ।
યુદ્ધાય રાજન્વિનિવિષ્ટબુદ્ધિ-- ર્હા કર્ણ હા કર્ણ ઇતિ બ્રુવાણમ્ ॥

તં દ્રોણપુત્રપ્રમુખા નરેન્દ્રાઃ સર્વે સમાશ્વાસ્ય તતઃ પ્રજગ્મુઃ ।
નિરીક્ષમાણા ધ્વજમર્જુનસ્ય રથં ચ દિવ્યં યશસા જ્વલન્તમ્ ॥

નરાશ્વમાતઙ્ગશરીરજેન રક્તેન સિક્તાં રુધિરેણ ભૂમિમ્ ।
રક્તામ્બરસ્રક્તપનીયયોગા-- ન્નારીં પ્રકાશામિવ સર્વરમ્યામ્ ॥

પ્રચ્છન્નરૂપાં રુધિરેણ રાજ ન્રૌદ્રે મુહૂર્તેઽતિવિરાજમાને ।
નૈવાવતસ્થુઃ કુરવઃ સમીક્ષ્ય પ્રવ્રાજિતા નરદેવા યથાઽક્ષૈઃ ॥

વધેન કર્ણસ્ય સુદુઃખિતાસ્તે હા કર્ણ હા કર્ણ ઇતિ બ્રુવાણાઃ ।
દ્રુતં પ્રજગ્મુઃ શિબિરાણિ રાજ--
ન્દિવાકરં રક્તમવેક્ષમાણાઃ ॥

ગાણ્ડીવમુક્તૈસ્તુ સુવર્ણપુઙ્ખૈઃ શિલાશિતૈઃ શોણિતદિગ્ધવાજૈઃ ।
શરૈશ્ચિતાઙ્ગોઽપિ રરાજ કર્ણો હતોઽપિ દીપ્તાંશુરિવાંશુજાલૈઃ ॥

કર્ણસ્ય દેહં રુધિરામ્બુસિક્તં પુત્રાનકુમ્પી ભગવાન્વિવસ્વાન્ ।
સ્પૃષ્ટ્વા કરાગ્રૈઃ ક્ષતજાનુરૂપૈઃ સ્નાતું તદાઽગાદપરં સમુદ્રમ્ ॥

ઇતીવ સઞ્ચિન્ત્ય સુરર્ષભાશ્ચ સમ્પ્રસ્થિતાસ્તે તુ યથાનિકેતમ્ ।
સઞ્ચિન્ત્ય સર્વા જનતા વિસસ્રુ-- ર્યથાસુખં ખે ચ મહીતલે ચ ॥

તદદ્ભુતં પ્રાણભૃતાં ભયઙ્કરં નિશામ્ય યુદ્ધં કુરુવીરમુખ્યયોઃ ।
સમાચિતૌ કર્ણશરૈઋ પરન્તપૌ તથૈવ સંરેજતુરચ્યુતાર્જુનૌ ॥

તમો નિહત્યાભ્યુદિતૌ યથાઽમલૌ શશાઙ્કસૂર્યાવિવ રશ્મિમાલિનૌ ।
વિહાય તાન્બાણગણાન્મહાબલૌ સુહૃદ્વૃતાવપ્રતિમાનવિક્રમૌ ॥

સુખપ્રવિષ્ટૌ સુખદૌ વિરેજતુઃ સદસ્યચિન્ત્યાવિવ વિષ્ણુવાસવૌ ।
સદેવગન્ધર્વમનુષ્યચારણૈ-- ર્મહર્ષિભિર્યક્ષમહોરગૈરપિ । જયાભિવૃદ્ધ્યા પરયાઽભિપૂજિતૌ નિહત્ય કર્ણં પરમાહવે તદા ॥

યથાનુરૂપં પ્રતિપૂજ્ય તાનથ પ્રશસ્યમાનાવતુલૈશ્ચ કર્મભિઃ ।
નનન્દતુશ્ચૈવ સુહૃદ્ભિરાવૃતૌ બલં નિહત્યેવ સુરેશકેશવૌ ॥

તસ્મિંસ્તુ કર્ણાર્જુનયોર્વિમર્દે દગ્ધસ્ય રૌદ્રેઽહનિ વિદ્રુતસ્ય ।
બભૂવ કુરુસૃઞ્જયાનાં બલસ્ય બાણોન્મથિતસ્ય કીદૃક્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

શૃણુ રાજન્નવહિતો યથા વૃત્તો મહાક્ષયઃ ।
ઘોરો મનુષ્યદેહાનામાજૌ ચ ગજવાજિનામ્ ॥

યત્ર કર્ણે હતે પાર્થઃ સિંહનાદમથાકરોત્ ।
તદા તવ સુતાન્રાજન્નાવિવેશ મહદ્ભયમ્ ॥

ન સન્ધાતુમનીકાનિ ન ચૈવાશુ પરાક્રમે ।
આસીદ્વુદ્વિર્હતે કર્ણે તવ યોધસ્ય કર્હિચિત્ ॥

વણિજો નાવિ ભિન્નાયામગાધે વિપ્લુવે યથા ।
અપારે પારમિચ્છન્તો હતે દ્વીપે કિરીટિના ॥

સૂતપુત્રે હતે રાજન્વિત્રસ્તાઃ શસ્ત્રવિક્ષતાઃ ।
અનાથા નાથમિચ્છન્તો મૃગાઃ સિંહૈરિવાર્દિતાઃ ॥

ભગ્નશૃઙ્ગા વૃષા યદ્વદ્ભગ્નદંષ્ટ્રા ઇવોરગાઃ ।
પ્રત્યપાયામ સાયાહ્ને નિર્જિતાઃ સવ્યસાચિના ॥

હતપ્રવીરા વિધ્વસ્તા નિકૃત્તા નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
સૂતપુત્રે હતે રાજન્પુત્રાસ્તે દુદ્રુવુર્ભયાત્ ॥

વિસ્રસ્તયન્ત્રકવચાઃ કાન્દિગ્ભૂતા વિચેતસઃ ।
અન્યોન્યમવમૃદ્ગન્તો વીક્ષમાણા ભયાર્દિતાઃ ॥

મામેવ નૂનં બીભત્સુર્મામેવ ચ વૃકોદરઃ ।
અભિયાતીતિ મન્વાનાઃ પેતુર્મમ્લુશ્ચ સમ્ભ્રમાત્ ॥

હયાનન્યે ગજાનન્યે રથાનન્યે મહારથાઃ ।
આરુહ્ય જવસમ્પન્નાઃ પદાતીન્પ્રજહુર્ભયાત્ ॥

કુઞ્જરૈઃ સ્યન્દનાઃ ક્ષુણ્ણાઃ સાદિનશ્ચ મહારથૈઃ ।
પદાતિસઙ્ઘાશ્ચાશ્વૌધૈઃ પલાયદ્ભિર્ભયાર્દિતૈઃ ॥

વ્યાલતસ્કરસઙ્કીર્ણે સાર્થહીના યથા વને ।
સૂતપુત્રે હતે રાજંસ્તવ યોધાસ્તથાઽભવન્ ॥

હતારોહા યથા નાગાશ્છિન્નહસ્તા યથા નરાઃ ।
સર્વે પાર્થમયં લોકં સમ્પશ્યન્તો ભયાર્દિતાઃ ॥

સમ્પ્રેક્ષ્ય દ્રવતઃ સર્વાન્ભીમસેનભયાર્દિતાન્ ।
દુર્યોધનોઽથ સ્વં સૂતં હાહાકૃત્વેદમબ્રવીત્ ॥

નાતિક્રમેચ્ચ માં પાર્થો ધનુષ્પાણિમવસ્થિતમ્ ।
જઘને સર્વસૈન્યાનાં શનૈરશ્વાન્પ્રચોદય ॥

યુધ્યમાનં હિ કૌન્તેયં હનિષ્યામિ ન સંશયઃ ।
નોત્સહેન્મામતિક્રાન્તું વેલામિવ મહોદધિઃ ॥

અદ્યાર્જુનં સગોવિન્દં માનિનં ચ વૃકોદરમ્ ।
અન્યાઞ્શિષ્ટાંસ્તથા શત્રૂન્કર્ણસ્યાનૃણ્યમાપ્નુયામ્ ॥

તચ્છ્રુત્વા કુરુરાજસ્ય શૂરાર્યસદૃશં વચઃ ।
સૂતો હેમપરિચ્છન્નાઞ્શનૈરશ્વાનચોદયત્ ॥

રથાશ્વનાગહીનાસ્તુ પાદાતાસ્તવ મારિષ ।
પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રા યુદ્વાયૈવ વ્યવસ્થિતાઃ ॥

તાન્ભીમસેનઃ સઙ્ક્રુદ્ધો ધૃષ્ટ્યદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ ।
બલેન ચતુરઙ્ગેણ સંવૃત્યાજઘ્નતુઃ શરૈઃ ॥

પ્રત્યયુધ્યન્ત સમરે ભીમસેનં સપાર્ષતમ્ ।
પાર્થપાર્ષતયોશ્ચાન્યે જગૃહુસ્તત્ર નામની ॥

અક્રુધ્યત રણે ભીમસ્તૈસ્તદા પર્યવસ્થિતૈઃ ।
સોઽવતીર્ય રથાત્તૂર્ણં ગદાપાણિરયુધ્યત ॥

ન તાન્રથસ્થો ભૂમિષ્ઠાન્ધર્માપેક્ષી વૃકોદરઃ ।
યોધયામાસ કૌન્તેયો ભુજવીર્યવ્યપાશ્રયઃ ॥

જાતરૂપપરિચ્છન્નાં પ્રગૃહ્ય મહતીં ગદામ્ ।
અવધીત્તાવકાન્સર્વાન્દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ ॥

પદાતિનોઽપિ સન્ત્યક્ત્વા પ્રિયં જીવિતમાત્મનઃ ।
ભીમમભ્યદ્રવન્સઙ્ખ્યે પતઙ્ગા જ્વલનં યથા ॥

આસાદ્ય ભીમસેનં તુ સંરબ્ધા યુદ્ધદુર્મદાઃ ।
વિનેશુઃ સહસા દૃષ્ટ્વા ભૂતગ્રામા ઇવાન્તકમ્ ॥

શ્યેનવદ્વિચરન્ભીમો ગદાહસ્તો મહાબલઃ ।
પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રાંસ્તાવકાનવપોથયત્ ॥

હત્વા તત્પુરુષાનીકં ભીમઃ સત્યપરાક્રમઃ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં પુરસ્કૃત્ય તસ્થૌ તત્ર મહાબલઃ ॥

ધનઞ્જયો રથાનીકમભ્યવર્તત વીર્યવાન્ । માદ્રીપુત્રૌ તુ શકુનિં સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ ।
જવેનાભ્યપતન્હૃષ્ટા ઘ્નન્તો દૌર્યોધનં બલમ્ ॥

તસ્યાશ્વસાદીન્સુબહૂંસ્તે નિહત્ય શિતૈઃ શરૈઃ ।
સમભ્યધાવંસ્ત્વરિતાસ્તત્ર યુદ્ધમભૂન્મહત્ ॥

ધનઞ્જયોઽપિ ચાભ્યેત્ય રથાનીકં તવ પ્રભો ।
વિશ્રુતં ત્રિષુ લોકેષુ ગાણ્ડીવં વિક્ષિપન્ધનુઃ ॥

કૃષ્ણસારથિમાયાન્તં દૃષ્ટ્વા શ્વેતહયં રથમ્ ।
અર્જુનં ચાપિ યોદ્વારં ત્વદીયાઃ પ્રાદ્રવન્ભયાત્ ॥

વિપ્રહીણરથાશ્ચૈવ શરૈશ્ચ પરિકર્શિતાઃ ।
પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રાઃ કાલમાર્છન્પદાતયઃ ॥

હત્વા તાન્પુરુષવ્યાઘ્રઃ પાઞ્ચાલાનાં મહારથઃ ।
પુત્રાઃ પાઞ્ચાલરાજસ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહામનાઃ ॥

ભીમસેનં પુરસ્કૃત્ય નચિરાત્પ્રત્યદૃશ્યત ।
મહાધનુર્ધરઃ શ્રીમાનમિત્રગણતાપનઃ ॥

પારાવતસવર્ણાશ્વં કોવિદારમયધ્વજમ્ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં રણે દૃષ્ટ્વા ત્વદીયાઃ પ્રાદ્રવન્ભયાત્ ॥

ગાન્ધારરાજં શીઘ્રાસ્ત્રમનુસૃત્ય યશસ્વિનૌ ।
નચિરાત્પ્રત્યદૃશ્યેતાં માદ્રીપુત્રૌ સસાત્યકી ॥

વેકિતાનઃ શિખણ્ડી ચ દ્રૌપદેયાશ્ચ મારિષ ।
હત્વા ત્વદીયં સુમહત્સૈન્યં શઙ્ખાંસ્તથાઽધમન્ ॥

તે સર્વે તાવકાન્પ્રેક્ષ્ય દ્રવતોઽપિ પરાઙ્મુખાન્ ।
અભ્યવર્તન્ત સંરબ્ધાન્વૃષાઞ્જિત્વા યથા વૃષાઃ ॥

સેનાવશેષં તં દૃષ્ટ્વા તવ સૈન્યસ્ય પાણ્ડવઃ ।
વ્યવસ્થિતઃ સવ્યસાચી ચુક્રોધ બલવાન્નૃપ ॥

ધનઞ્જયો રથાનીકમભ્યવર્તત વીર્યવાન્ ।
વિશ્રુતં ત્રિષુ લોકેષુ વ્યાક્ષિપદ્ગાણ્ડિવં ધનુઃ ॥

તત એનાઞ્શરવ્રાતૈઃ સહસા સમવાકિરત્ ।
તમસા સંવૃતેનાથ ન સ્મ કિઞ્ચિદ્વદૃશ્યત ॥

અન્ધકારીકૃતે લોકે રજોભૂતે મહીતલે ।
યોધાઃ સર્વે મહારાજ તાવકાઃ પ્રાદ્રાવન્ભયાત્ ॥

સમ્ભજ્યમાને સૈન્યે તુ કુરુરાજો વિશામ્પતે ।
પરાનભિમુખાંશ્ચૈવ સુતસ્તે સમુપાદ્રવત્ ॥

તતો દુર્યોધનઃ સર્વાનાજુહાવાથ પાણ્ડવાન્ ।
યુદ્ધાય ભરતશ્રેષ્ઠ દેવાનિવ પુરા બલિઃ ॥

ત એનમભિગર્જન્તઃ સહિતાઃ સમુપાદ્રવન્ ।
નાનાશસ્ત્રભૃતઃ ક્રુદ્ધા ભર્ત્સયન્તો મુહુર્મુહુઃ ॥

દુર્યોધનોઽપ્યસમ્ભ્રાન્તસ્તાન્રણે નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
તત્રાવધીત્તતઃ ક્રુદ્વઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

તત્સૈન્યં પાણ્ડવેયાનાં યોધયામાસ સર્વતઃ ॥

તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ તવ પુત્રસ્ય પૌરુષમ્ । યદેકઃ સહિતાન્સર્વાન્રણેઽયુધ્યત પાણ્ડવાન્ ।
તતોઽપશ્યન્મહાત્મા સ સ્વસૈન્યં ભૃશદુઃખિતમ્ ॥

તતોઽવસ્થાપ્ય રાજેન્દ્ર કૃતબુદ્ધિસ્તવાત્મજઃ ।
હર્ષયન્નિવ તાન્યોધાનિદં વચનમબ્રવીત્ ॥

ન તં દેશં પ્રપશ્યામિ યત્ર યાતા ભયાર્દિતાઃ ।
ગતાનાં યત્ર વૈ મોક્ષઃ પાણ્ડવાત્કિં ગતેન વઃ ॥

અલ્પં ચ બલમેતેષાં કૃષ્ણૌ ચ ભૃશવિક્ષતૌ ।
અદ્ય સર્વાન્હનિષ્યામિધ્રુવો હિ વિજયો ભવેત્ ॥

વિપ્રયાતાંસ્તુ વો ભિન્નાન્પાણ્ડવાઃ કૃતકિલ્વિષાન્ ।
અનુસૃત્ય વધિષ્યન્તિ શ્રેયાન્નઃ સમરે વધઃ ॥

સુખં સાઙ્ગ્રામિકો મૃત્યુઃ ક્ષત્રધર્મેણ યુધ્યતામ્ ।
મૃતો દુઃખં ન જાનીતે પ્રેત્ય ચાનન્ત્યમશ્નુતે ॥

શૃણુધ્વં ક્ષત્રિયાઃ સર્વે યાવન્તઃ સ્થ સમાગતાઃ ।
યદા શૂરં ચ ભીરું ચ મારયત્યન્તકો મયઃ ॥

કો ન મૂઢો ન યુધ્યેત માદૃશઃ ક્ષત્રિયવ્રતઃ ।
દ્વિષતો ભીમસેનસ્ય ક્રદ્ધસ્ય વશમેષ્યથા ॥

પિતામહૈરાચરિતં ન ધર્મં હાતુમર્હથ ।
ન હ્યધર્મોઽસ્તિ પાપીયાન્ક્ષત્રિયસ્ય પલાયનાત્ ॥

ન યુદ્ધધર્માચ્છ્રેયો હિ પન્થાઃ સ્વર્ગસ્ય કૌરવાઃ ।
અચિરેણ હતા લોકાન્સદ્યો યોધાઃ સમશ્નુત ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવં બ્રુવતિ પુત્રે તે સૈનિકા ભૃશવિક્ષતાઃ ।
અનવેક્ષ્યૈવ તદ્વાક્યં પ્રાદ્રવન્સર્વતો દિશઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

દૃષ્ટ્વા તુ સૈન્યં પરિવૃત્યમાનં પુત્રેણ તે મદ્રપતિસ્તદાનીમ્ ।
સન્ત્રસ્તરૂપઃ પરિમૂઢચેતા દુર્યોધનં વાક્યમિદં બભાષે] ॥