મહાભારત · અધ્યાય 8.97

તતોઽપયાતાઃ શરપાતમાત્ર-- મવસ્થિતા વૈ કુરવો નરેન્દ્ર ।
વિદ્યુત્પ્રકાશં દદૃશુઃ સમન્તા-- દ્વનઞ્જયાસ્ત્રં સમુદીર્યમાણમ્ ॥

તતોઽગ્રસત્સૂતપુત્રોઽર્જુનસ્ય વિયદ્ગતં ઘોરતરં શરૈસ્તત્ ।
ક્રુદ્ધેન પાર્થેન શરં વિસૃષ્ટં વધાય કર્ણસ્ય મહાવિમર્દે ॥

[ઉદીર્યમાણં સ્મ કુરૂન્દહન્તં સુવર્ણપુઙ્ખૈર્વિશિખૈર્મમર્દ ।
કર્ણસ્ત્વમોઘેષ્વસનં દૃઢજ્યં વિસ્ફારયિત્વા વિસૃજઞ્છરોઘાન્ ॥ ]

રામાદુપાત્તેન મહામહિમ્ના હ્યાથર્વણેનારિવિનાશનેન ।
તદર્જુનાસ્ત્રં વ્યધમદ્દહન્તં પાર્થં ચ બાણૈર્નિશિતૈરવિધ્યત્ ॥

તતો વિમર્દઃ સુમહાન્બભૂવ તત્રાર્જુનસ્યાધિરથેશ્ચ રાજન્ ।
અન્યોન્યમાસાદયતોઃ પૃષત્કૈ-- ર્વિષાણઘાતૈર્દ્વિપયોરિવાજૌ ॥

તતોઽસ્ત્રસઙ્ઘાતસમાવૃતં તદા બભૂવ રાજંસ્તુમુલં રણાજિરમ્ ।
યત્કર્ણપાર્થૌ શરવૃષ્ટિસઙ્ઘૈ-- ર્નિરન્તરં ચક્રતુરમ્બરં તદા ॥

[તતો જાલં બાણમયં મહાન્તં સર્વેઽદ્રાક્ષુઃ કુરવઃ સોમકાશ્ચ ।
નાન્યં ચ ભૂતં દદૃશુસ્તદા તે બાણાન્ધકારે તુમુલેઽથ કિઞ્ચિત્ ॥

તૌ સન્દધાનાવનિશં ચ રાજન્ । સમસ્યન્તૌ ચાપિ શરાનનેકાન્ ।
સન્દર્શયેતાં યુધિ માર્ગાન્વિચિત્રા-- ન્ધનુર્ધરૌ તૌ વિવિધૈઃ કૃતાસ્ત્રૈઃ ॥

તયોરેવં યુધ્યતોરાજિમધ્યે સૂતાત્મજોઽભૂદધિકઃ કદાચિત્ ।
પાર્થઃ કદાચિત્ત્વધિકઃ કિરીટિ વીર્યાસ્ત્રમાયાબલપૌરુષેણ ॥

દૃષ્ટ્વા તયોસ્તં યુધિ સમ્પ્રહારં પરસ્પરસ્યાન્તરમીક્ષમાણયોઃ ।
ઘોરં તયોર્દુર્વિષહં રણેઽન્યૈ-- ર્યોધાઃ સર્વે વિસ્મયમભ્યગચ્છન્ ॥

તતો ભૂતાન્યન્તરિક્ષસ્થિતાનિ તૌ કર્ણપાર્થૌ પ્રશશંસુર્નરેન્દ્ર ।
ભોઃ કર્ણ સાધ્વર્જુન સાધુ ચેતિ વિયત્સુ વાણી શ્રૂયતે સર્વતોપિ ॥

તસ્મિન્વિમર્દે રથવાજિનાગૈ-- સ્તદાઽભિઘાતૈર્દલિતે હિ ભૂતલે ।
તતસ્તુ પાતાલતલે શયાનો નાગોઽશ્વસેનઃ કૃતવૈરોઽર્જુનેન ॥

રાજંસ્તદા ખાણ્ડવદાહમુક્તો વિવેશ કોપાદ્વસુધાતલે યઃ ।
અથોત્પપાતોર્ધ્વગતિર્જવેન સન્દૃશ્ય કર્ણાર્જુનયોર્વિમર્દમ્ ॥

અયં હિ કાલોસ્ય દુરાત્મનો વૈ પાર્થસ્ય વૈરપ્રતિયાતનાય ।
સઞ્ચિન્ત્ય તૂર્ણં પ્રવિવેશ ચૈવ કર્ણસ્ય રાજન્શરરૂપધારી ॥

તતોસ્ત્રસઙ્ઘાતસમાકુલં તદા બભૂવ જન્યં વિતતાંશુજાલમ્ ।
તત્કર્ણપાર્થો શરસઙ્ઘવૃષ્ટિભિ-- ર્નિરન્તરં ચક્રતુરમ્બરં તદા ॥

તદ્બાણજાલૈકમયં મહાન્તં સર્વેઽત્રસન્કુરવઃ સોમકાશ્ચ ।
નાન્યત્કિઞ્ચિદ્દદૃશુઃ સમ્પતદ્વૈ બાણાન્ધકારે તુમુલેઽતિમાત્રમ્ ॥

તતસ્તૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ સર્વલોકધનુર્ધરૌ ।
ત્યક્તપ્રાણૌ રણે વીરો યુદ્ધશ્રમમુપાગતૌ ॥

સમુત્ક્ષેપૈર્વીક્ષમાણૌ સિક્તૌ ચન્દનવારિણા । સવાલવ્યજનૈર્દિવ્યૈર્દિવિસ્થૈરપ્સરોગણૈઃ ।
શક્રસૂર્યકરાબ્જાભ્યાં પ્રમાર્જિતમુખાવુભૌ ॥

કર્ણોઽથ પાર્થં ન વિશેષયદ્યદા ભૃશં ચ પાર્થેન શરાભિતપ્તઃ ।
તતસ્તુ વીરઃ શરવિક્ષતાઙ્ગો દધ્રે મનો હ્યેકશયસ્ય તસ્ય ॥ ]

તતો રિપુઘ્નં સમધત્ત કર્ણઃ સુસઞ્ચિતં સર્પમુખં જ્વલન્તમ્ ।
રૌદ્રં શરં સન્નતમુગ્રધૌતં પાર્થાર્થમિત્યેવ ચિરાભિગુપ્તમ્ ॥

સદાર્ચિતં ચન્દનચૂર્ણશાયિતં સુવર્ણતૂણીરશયં મહાર્ચિષમ્ ।
આકર્ણપૂર્ણં વિચકર્ષ કર્ણો વિમોક્તુકામઃ શરમુગ્રવેગમ્ ॥

પ્રદીપ્તમૈરાવતવંશસમ્ભવં શિરો જિહીર્ષુર્યુધિ સવ્યસાચિનઃ ।
તતઃ પ્રજજ્વાલ દિશો નભશ્ચ ઉલ્કાશ્ચ ઘોરાઃ શતશઃ પ્રપેતુઃ ॥

તસ્મિંસ્તુ નાગે ધનુષિ પ્રયુક્તે હાહાકૃતા લોકપાલાઃ સશક્રાઃ ॥

સ સૂતપુત્રસ્તમપાઙ્ગદેશે અવાઙ્મુખં સન્ધયતિ સ્મ રોષાત્ ।
ન તં સ્મ જાનાતિ મહાનુભાવ-- મપાઙ્ગદેશેઽભિનિવિષ્ટમાજૌ ॥

[ન ચાપિ તં બુબુધે સૂતપુત્રો બાણે પ્રવિષ્ટં યોગબલેન નાગમ્ ।
દશશતનયનોઽહિં દૃશ્ય બાણે પ્રવિષ્ટં નિહત ઇતિ સુતો મે સ્રસ્તગાત્રો બભૂવ । જલજકુસુમયોનિઃ શ્રેષ્ઠભાવો જિતાત્મા ત્રિદશપતિમવોચન્મા વ્યથિષ્ઠા જયે શ્રીઃ ॥

તતોઽબ્રવીન્મદ્રરાજો મહાત્મા દૃષ્ટ્વા કર્ણં પ્રહિતેષુ તમુગ્રમ્ ।
ગ્રીવાયતઃ કર્ણ ન સંહિતોઽયં સમીક્ષ્ય સન્ધત્સ્વ શરં પરઘ્નમ્ ॥

અથાબ્રવીત્ક્રોધસંરક્તનેત્રો મદ્રાધિપં સૂતપુત્રો મનસ્વી ।
ન સન્ધત્તે દ્વિઃ શરં શલ્ય કર્ણો ન માદૃશા જિહ્મયુદ્વા ભવન્તિ ॥

ઇતીદમુક્ત્વા વિસસર્જ તં શરં પ્રયત્નતો વર્ષગણાભિપૂજિતમ્ ।
હતોસિ રે ફલ્ગુન ઇત્યધિક્ષિપ-- ન્નુવાચ ચોચ્ચૈર્નિરમૂર્જિતાં વૃષઃ ॥

સ સાયકઃ કર્ણભુજપ્રસૃષ્ટો હુતાશનાર્કપ્રતિમઃ સુઘોરઃ ।
ગુણચ્યુતઃ કર્ણધનુઃપ્રમુક્તો વિયદ્ગતઃ પ્રાજ્વલદન્તરિક્ષે ॥

તમાપતન્તં જ્વલિતં નિરીક્ષ્ય વિયદ્ગતં વૃષ્ણિકુલપ્રવીરઃ ।
રથસ્ય ચક્રં સહસા નિપીડ્ય પઞ્ચાઙ્ગુલં મજ્જયતિ સ્મ વીરઃ ॥

તતોઽન્તરિક્ષે સુમહાન્નિનાદઃ સમ્પૂજનાર્થં મધુસૂદનસ્ય ।
[દિવ્યાશ્ચ વાચઃ સહસા બભૂવુ-- ર્દિવ્યાનિ પુષ્પાણ્યથ સિંહનાદાઃ । તસ્મિંસ્તથા વૈ ધરણીં નિમગ્ને રથે પ્રયત્નાન્મધુસૂદનસ્ય ॥ ]

તતઃ કિરીટં બહુરત્નચિત્રં જઘાન નાગોઽર્જુનમૂર્ધતો બલાત્ ।
ગિરેઃ સુજાતાઙ્કુરપુષ્પિતદ્રુમં મહેન્દ્રવજ્રં શિખરં યથોત્તમમ્ ॥

તતઃ કિરીટં તપનીયચિત્રં પાર્થોત્તમાઙ્ગાદહરત્તરસ્વી ।
તદ્ધેમજાલાવનતં સુઘોરં સમ્પ્રજ્વલત્તન્નિપપાત ભૂમૌ ॥

તતોઽર્જુનસ્યોત્તમગાત્રભૂષણં સુવર્ણમુક્તામણિવજ્રચિત્રિતમ્ ।
ધરાવિયદ્દ્યોસલિલેષુ વિશ્રુતં બલં નિસર્ગોત્તમમન્યુધિઃ સદા ॥

શરેણ મૂર્ધ્નિ પ્રજહાર સૂતજો દિવાકરેન્દુજ્વલનગ્રહત્વિષમ્ ।
સુવર્ણમુક્તામણિવજ્રભૂષણં પુરન્દરાર્થં તપસા પ્રયત્નતઃ ॥

સ્વયં કૃતં યદ્વિધિના સ્વયમ્ભુવા મહાર્હરૂપં દ્વિષતાં ભયઙ્કરમ્ ।
નિજઘ્નતે દેવરિપૂન્સુરેશ્વરઃ સ્વયં દદૌ યદ્ધિ મુદાઽર્જુનાય ॥

હરિપ્રચેતોહરિવિત્તગોપ્તૃભિઃ પિનાકપાશાશનિદણ્ડધારિભિઃ ।
સુરોત્તમૈરપ્યવિષહ્યમર્દિતું પ્રસહ્ય નાગેન જહાર તદ્વૃષા ॥

તદુત્તમેષૂન્મથિતં વિષાહિના પ્રદીપ્તમર્ચિષ્મદતીવ સુન્દરમ્ ।
પપાત પાર્થસ્ય કિરીટમુત્તમં દિવાકરોસ્તાદિવ પર્વતાજ્જ્વલન્ ॥

મહીવિયદ્દ્યોસલિલાનિ વાયુના પ્રસહ્ય રુગ્ણાનિ વિઘૂર્ણિતાનિ વા ।
ઇતીવ શબ્દં ભુવનેષુ તત્તથા જના વ્યવસ્યન્તિ દિશશ્ચ વિહ્વલાઃ ॥

વિના કિરીટં* શુશુભે સ પાર્થઃ શ્યામો યુવા શૈલ ત્રિશૃઙ્ગૈઃ ॥

તતઃ સમુદ્ગ્રથ્ય સિતેન વાસસા સ્વમૂર્ધજનાવ્યથિતસ્તદાઽર્જુનઃ ।
બભૌ સુસમ્પૂર્ણમરીચિનેન્દુના શિરોગતેનોદયપર્વતો યથા ॥

સ ચાપિ રાધેયભુજપ્રમુક્તો હુતાશનાર્કપ્રતિમદ્યુતિર્મહાન્ ।
મહોરગઃ કૃતવૈરોઽર્જુનેન કિરીટમાહૃત્ય સમુત્પપાત ॥

તમુત્પતન્તં દ્વિપદાં વરિષ્ઠો દૃષ્ટ્વા વચઃ પાર્થમુવાચ કૃષ્ણઃ ।
મહોરગં પાણ્ડવ પશ્યપશ્ય પ્રયોજિતં ત્વન્નિધનાર્થમુગ્રમ્ ॥

સ એવમુક્તો મધુસૂદનેન ગાણ્ડીવધન્વા હરિમુગ્રવાચા ।
ઉવાચ કો ન્વેષ મમાદ્ય નાગઃ ક્ષયાય નાગાદ્ગરુડસ્ય વક્રમ્ ॥
કૃષ્ણ ઉવાચ ।

યોઽસૌ ત્વયા ખાણ્ડવે ચિત્રભાનું સન્તર્પયાણેન ધનુર્ધરેણ ।
વિયદ્ગતો જનનીગુપ્તદેહો મત્વૈકરૂપં નિહતાઽસ્ય માતા ॥

સ એષ તદ્વૈરમનુસ્મરન્વૈ ત્વાં પ્રાર્થયત્યાત્મવધાય નૂનમ્ ।
નભશ્ચુતાં પ્રજ્વલિતામિવોલ્કાં પશ્યૈનમાયાન્તમમિત્રસાહ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તતઃ સ જિષ્ણુઃ પરિવૃત્ય રોષા-- ચ્ચિચ્છેદ ષડ્ભિર્નિશિતૈઃ સુધારૈઃ ।
નાગં વિયત્તિર્યગિવોત્પતતં સ ચ્છિન્નગાત્રો નિપપાત ભૂમૌ ॥

[ગતે ચ તસ્મિન્ભુજગે કિરીટિના સ્વયં વિભુઃ પાર્થિવ ભૂતલાદથ ।
સમુજ્જહારાશુ પુનઃ પતન્તં રથં ભુજાભ્યાં પુરુષોત્તમસ્તતઃ ॥ ]

તસ્મિન્મુહૂર્તે દશભિઃ પૃષત્કૈઃ સિલાશિતૈર્બર્હિણબર્હવાજિતૈઃ ।
વિવ્યાધ કર્ણઃ પુરુષપ્રવીરો ધનઞ્જયં તિર્યગવેક્ષમાણઃ ॥

તતોઽર્જુનો દ્વાદશભિઃ સુમુક્તૈ-- ર્વરાહકર્ણૈર્જિશિતૈઃ સમર્પ્ય ।
નારાચમાશીવિષતુલ્યવેગ-- માકર્ણપૂર્ણાયતમુત્સસર્જ ॥

સ ચિત્રવર્મેષુવરો વિદાર્ય પ્રાણાન્નિરસ્યન્નિવ સાધુમુક્તઃ ।
કર્ણસ્ય પીત્વા રુધિરં વિવેશ વસુન્ધરાં શોણિતદિગ્ધવાજઃ ॥

તતો વૃષો બાણનિપાતકોપિતો મહોરગો દણ્ડવિઘટ્ટિતો યથા ।
તદાઽશુકારી વ્યસૃજચ્છરોત્તમાન્ મહાવિષઃ સર્પ ઇવોત્તમં વિષમ્ ॥

જનાર્દનં દ્વાદશભિઃ પરાભિન-- ન્નવૈર્નવત્યા ચ શરૈસ્તથાઽર્જુનમ્ ।
શરેણ ઘોરેણ પુનશ્ચ પાણ્ડવં વિદાર્ય કર્ણો વ્યનદજ્જહાસ ચ ॥

તમસ્ય હર્ષં મમૃષે ન પાણ્ડવો બિભેદ મર્માણિ તતોઽસ્ય મર્મવિત્ ।
પરઃશતૈઃ પત્રિભિરિન્દ્રવિક્રમ-- સ્તથા યથેન્દ્રો બલમોજસા રણે ॥

તતઃ શરાણાં નવતિં તદાઽર્જુનઃ સસર્જ કર્ણેઽન્તકદણ્ડસન્નિભામ્ ।
તૈઃ પત્રિભિર્વિદ્ધતનુઃ સ વિવ્યથે તથા યથા વજ્રવિદારિતોઽચલઃ ॥

મણિપ્રવેકોત્તમવજ્રહાટકૈ-- રલઙ્કૃતં ચાસ્ય વરાઙ્ગભૂષણમ્ ।
પ્રવિદ્ધમુર્વ્યાં નિપપાત પત્રિભિ-- ર્ધનઞ્જયેનોત્તમકુણ્ડલેપિ ચ ॥

મહાધનં શિલ્પિવરૈઃ પ્રયત્નતઃ કૃતં યદસ્યોત્તમવર્મ ભાસ્વરમ્ ।
સુદીર્ઘકાલેન તતોઽસ્ય પાણ્ડવઃ ક્ષણેન બાણૈર્બહુધા વ્યશાતયત્ ॥

તસ્યેષુભિઃ ખણ્ડિતકુણ્ડલોઽન્તઃ પરિક્ષતશ્ચાભ્યધિકં તદાનીમ્ ।
સ લોહિતાઙ્ગશ્રવણશ્ચકાશે સલોહિતાઙ્ગશ્રવણો યથા દિવિ ॥

સ તં વિવર્માણમથોત્તમેષુભિઃ શિતૈશ્ચતુર્ભિઃ કુપિતઃ પરાભિનત્ ।
સ વિવ્યથેઽત્યર્થમરિપ્રતાડિતો યથાઽતુરઃ પિત્તકફાનિલજ્વરૈઃ ॥

મહાધનુર્મણ્ડલનિઃસૃતૈઃ શિતૈઃ ક્રિયાપ્રયત્નપ્રહિતૈર્બલેન ચ ।
તતક્ષ કર્ણં બહુભિઃ શરોત્તમૈ-- ર્બિભેદ મર્મસ્વપિ ચાર્જુનસ્ત્વરન્ ॥

દૃઢાહતઃ પત્રિભિરુગ્રવેગૈઃ પાર્થેન કર્ણો વિવિધૈઃ શિતાગ્રૈઃ ।
બભૌ ગિરિર્ગૈરિકધાતુરક્તઃ ક્ષરન્પ્રપાતૈરિવ રક્તમમ્ભઃ ॥

[તતોઽર્જુનઃ કર્ણમવક્રગૈર્નવૈઃ સુવર્ણપુઙ્ખૈઃ સુદૃઢૈરયસ્મયૈઃ ।
યમાગ્નિદણ્ડપ્રતિમૈઃ સ્તનાન્તરે પરાભિનત્ક્રૌઞ્ચમિવાદ્રિમગ્નિજઃ ॥

તતઃ શરાવાપમપાસ્ય સૂતજો ધનુશ્ચ તચ્છક્રશરાસનોપમમ્ ।
તતો રથસ્થઃ સ મુમોહ ચ સ્ખલન્ । પ્રશીર્ણમુષ્ટિઃ સુભૃશાહતઃ પ્રભો ॥

ન ચાર્જુનસ્તં વ્યસને તદેષિવા-- ન્નિહન્તુમાર્યઃ પુરુષવ્રતે સ્થિતઃ ।
તતસ્તમિન્દ્રાવરજઃ સુસમ્ભ્રમા-- દુવાચ કિં પાણ઼્ડવ હે પ્રમાદ્યસે ॥

નૈવાહિતાનાં સતતં વિપશ્ચિતઃ ક્ષણં પ્રતીક્ષન્ત્યપિ દુર્બલીયસામ્ ।
વિશેષતોઽરીન્વ્યસનેષુ પણ્ડિતો નિહત્ય ધર્મં ચ યશશ્ચ વિન્દતે ॥

તદેકવીરં તવ ચાહિતં સદા ત્વરસ્વ કર્ણં સહસાઽભિમર્દિતુમ્ ।
પુરા સમર્થઃ સમુપૈતિ સૂતજો ભિન્ધિ ત્વમેનં નમુચિં યથા હરિઃ ॥

તતસ્તદેવેત્યભિપૂજ્ય સત્વરં જનાર્દનં કર્ણમવિધ્યદર્જુનઃ ।
શરોત્તમૈઃ સર્વકુરૂત્તમસ્ત્વરં-- સ્તથા યથા શમ્બરહા પુરા બલિમ્ ॥ ]

સાશ્વં તુ કર્ણં સરથં કિરીટિ સમાચિનોદ્ભારત વત્સદન્તૈઃ ।
પ્રચ્છાદયામાસ દિશશ્ચ બાણૈઃ સર્વપ્રયત્નાત્તપનીયપુઙ્ખૈઃ ॥

સવત્સદન્તૈઃ પૃથુપીનવક્ષાઃ સમાચિતઃ સોઽધિરથિર્વિભાતિ ।
સુપુષ્પિતાશોકપલાશશાલ્મલિ-- ર્યથાઽચલશ્ચન્દનકાનનાયુતઃ ॥

શરૈઃ શરીરે બહુભિઃ સમર્પિતૈ-- ર્વિભાતિ કર્ણઃ સમરે વિશામ્પતે ।
મહીરુહૈરાચિતસાનુકન્દરો યથા ગિરીન્દ્રઃ સ્ફુટકર્ણિકારવાન્ ॥

સ વાણસઙ્ઘાન્બહુધા વ્યવાસૃજન્ વિભાતિ કર્ણઃ શરજાલરશ્મિવાન્ ।
સ લોહિતો રક્તગભસ્તિમણ્ડલો દિવાકરોઽસ્તાભિમુખો યથા તથા ॥

બાહ્વન્તરાદાધિરથેર્વિમુક્તાન્ બાણાન્મહાહીનિવ દીપ્યમાનાન્ ।
વ્યધ્વંસયન્નર્જુનબાહુમુક્તાઃ શરાઃ સમાસાદ્ય દિશઃ શિતાગ્રાઃ ॥

[તતઃ સ કર્ણઃ સમવાપ્ય ધૈર્યં બાણાન્વિમુઞ્ચન્કુપિતાહિકલ્પાન્ ।
વિવ્યાધ પાર્થં દશભિઃ પૃષત્કૈઃ કૃષ્ણં ચ ષ઼ડ્ભિઃ કુપિતાહિકલ્પૈઃ ॥

તતઃ કિરીટિ ભૃશમુગ્રનિઃસ્વનં મહાશરં સર્પવિષાનલોપમમ્ ।
અયસ્માયં રૌદ્રમહાસ્ત્રસમ્ભૃતં મહાહવે ક્ષેપ્તુમના મહામતિઃ ॥ ]

કાલો હ્યદૃશ્યો નૃપ વિપ્રશાપા-- ન્નિદર્શયન્કર્ણવધં બ્રુવાણઃ ।
ભૂમિસ્તુ ચક્રં ગ્રસતીત્યવોચ-- ત્કર્ણસ્ય તસ્મિન્વધકાલ આગતે ॥

ન ચાસ્ય ઘોરં પ્રતિભાતિ ચાસ્ત્રં યદ્ભાર્ગવોઽસ્મૈ પ્રદદૌ મહાત્મા ।
ચક્રં ચ વામં ગ્રસતે ભૂમિરસ્ય પ્રાપ્તે તસ્મિન્વધકાલે નૃવીર ॥

તતો રથો ઘૂર્ણિતવાન્નરેન્દ્ર શાપાત્તદા બ્રાહ્મણસત્તમસ્ય ।
પ્રાપ્તં વધં શંસતિ ચાપ્યથાસ્ત્રં પ્રણશ્યમાનં દ્વિજમુખ્યશાપાત્ ॥

[તતશ્ચક્રમપતત્તસ્ય ભૂમૌ સ વિહ્વલઃ સમરે સૂતપુત્રઃ ।
સવેદિકશ્ચૈત્ય ઇવાતિમાત્રઃ સુપુષ્પિતો ભૂમિતલે નિમગ્નઃ] ॥

મગ્ને રથે બ્રાહ્મણશાપમૂઢો હ્યસ્ત્રં ચ તં મોઘમિષુ ચ સર્પમ્ ।
અમૃષ્યમાણો વ્યસનાનિ તાનિ હસ્તૌ વિધુન્વન્વિજગર્હ ધર્મમ્ ॥

ધર્મપ્રધાનં કિલ પાતિ ધર્મ ઇત્યબ્રુવન્ધર્મવિદઃ સદૈવ ।
વયં ચ ધર્મે પ્રયતામ નિત્યં ચર્તું યથાશક્તિ યથાશ્રુતં ચ । સ ચાપિ નિઘ્નાતિ ન પાતિ ભક્તાન્ મન્યે ન નિત્યં પરિપાતિ ધર્મઃ ॥

એવં બ્રુવન્પ્રસ્ખલિતાશ્વસૂતો વિચાલ્યમાનોઽર્જુનબાણપાતૈઃ ।
મર્માભિઘાતાચ્છિથિલઃ ક્રિયાસુ પુનઃ પુનર્ધર્મમસૌ જગર્હ ॥

તતઃ શરૈર્ભીમતરૈરવિધ્યત્ત્રિભિરાહવે ।
હસ્તે કૃષ્ણં તથા પાર્થમભ્યવિધ્યચ્ચ સપ્તભિઃ ॥

તતોઽર્જુનઃ સપ્તદશ તિગ્મવેગાનજિહ્મગાન્ ।
ઇન્દ્રાશનિસમાન્ઘોરાનસૃજત્પાવકોપમાન્ ॥

નિર્ભિદ્ય તે ભીમવેગા હ્યપતન્પૃથિવીતલે ।
કમ્પિતાત્મા તતઃ કર્ણઃ શક્ત્યા ચેષ્ટામદર્શયત્ ॥

બલેનાથ સ સંસ્તભ્ય બ્રહ્માસ્ત્રં સમુદૈરયત્ ।
ઐન્દ્રં તતોઽર્જુનશ્ચાપિ તં દૃષ્ટ્વાઽભ્યુપમન્ત્રયત્ ॥

ગાણ્ડીવં જ્યાં ચ બાણાંશ્ચ સોઽનુમન્ત્ર્ય પરન્તપઃ ।
વ્યસૃજચ્છરવર્ષાણિ વર્ષાણીવ પુરન્દરઃ ॥

તતસ્તેજોમયા બાણા રથાત્પાર્થસ્ય નિઃસૃતાઃ । પ્રાદુરાસન્મહાવીર્યાઃ કર્ણસ્ય રથમન્તિકાત્ ।

સ કર્ણોઽગ્રસદસ્યાસ્ત્રં કુર્વન્મોક્ષં મહારથઃ ॥ તતોઽબ્રવીદ્વૃષ્ણિવીરસ્તસ્મિન્નસ્ત્રે વિનાશિતે ।
વિસૃજાસ્ત્રં પરં પાર્થ રાધેયો ગ્રસતે શરાન્ ॥

તતો બ્રહ્માસ્ત્રમત્યુગ્રં સમ્મન્ત્ર્ય સમયોજયત્ ।
છાદયિત્વા તતો બાણૈઃ કર્ણં પ્રત્યસ્યદર્જુનઃ ॥

તતઃ કર્ણઃ શિતૈર્બાણૈર્જ્યાં ચિચ્છેદ સુતેજનૈઃ ।
[દ્વિતીયાં ચ તૃતીયાં ચ ચતુર્થી પઞ્ચમીં તથા ॥

ષષ્ઠીમથાસ્ય ચિચ્છેદ સપ્તમીં ચ તથાઽષ્ટમીમ્ । નવમીં દશમીં ચાસ્ય તથા ચૈકાદશીં વૃષઃ ।
જ્યાશતં શતસન્ધાનઃ સ કર્ણો નાવબુધ્યતે ॥ ]

તતો જ્યાં વિનિધાયાન્યામભિમન્ત્ર્ય ચ પાણ્ડવઃ ।
શરૈરવાકિરત્કર્ણં દીપ્યમાનૈરિવાહિભિઃ ॥

તસ્ય જ્યાચ્છેદનં કર્ણો જ્યાવધાનં ચ સંયુગે ।
નાન્વબુધ્યત શીઘ્રત્વાત્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

અસ્ત્રૈરસ્ત્રાણિ સંવાર્ય પ્રનિઘ્નન્સવ્યસાચિનઃ ।
ચક્રે ચાપ્યધિકં પાર્થાત્સ્વવીર્યમતિદર્શયન્ ॥

તતઃ કર્ણોઽર્જુનં દૃષ્ટ્વા સ્વસ્યાસ્ત્રેણ ચ પીડિતમ્ ।
અભ્યસેત્યબ્રવીત્પાર્થમાતિષ્ઠાસ્ત્રં વ્રજેતિ ચ ॥

તતોઽગ્નિસદૃશં ઘોરં શરં સર્પવિષોપમમ્ । અશ્મસારમં દિવ્યમભિમન્ત્ર્યં પરન્તપઃ ।
રૌદ્રમસ્ત્રં સમાધાય ક્ષેપ્તુકામઃ કિરીટિને ॥

તતોઽગ્રસન્મહી ચક્રં રાધેયસ્ય તદા નૃપ ॥

[તતોઽવતીર્ય રાધેયો રથાદાશુ સમુદ્યતઃ ।
ચક્રં ભુજાભ્યામાલમ્બ્ય સમુત્ક્ષેપ્તુમિયેષ સઃ ॥

સપ્તદ્વીપા વસુમતી સશૈલવનકાનના ।
ગીર્ણચક્રા સમુત્ક્ષિપ્તા કર્ણેન ચતુરઙ્ગુલમ્ ॥

ગ્રસ્તચક્રસ્તુ રાધેયઃ ક્રોધાદશ્રૂણ્યવર્તયત્ ।
અર્જુનં વીક્ષ્ય સંરબ્ધમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥

ભોભો પાર્થ મહેષ્વાસ મુહુર્તં પરિપાલય ।
યાવચ્ચક્રમિદં ગ્રસ્તમુદ્ધરામિ મહીતલાત્ ॥

સવ્યં ચક્રં મહીગ્રસ્તં દૃષ્ટ્વા દૈવાદિદં મમ ।
પાર્થ કાપુરુષાચીર્ણમભિસન્ધિં વિસર્જય ॥

ન ત્વં કાપુરુષાચીર્ણં માર્ગમાસ્થાતુમર્હસિ । ખ્યાતસ્ત્વમસિ કૌન્તેય વિશિષ્ટો રણકર્મસુ ।
વિશિષ્ટતરમેવ ત્વં કર્તુમર્હસિ પાણ્ડવ ॥

પ્રકીર્ણકેશે વિમુખે બ્રાહ્મણેઽથ કૃતાઞ્જલૌ ।
શરણાગતે ન્યસ્તશસ્ત્રેયાચમાને તથાઽર્જુન ॥

અબાણે ભ્રષ્ટકવચે ભ્રષ્ટભગ્નાયુધે તથા ।
ન વિમુઞ્ચન્તિ શસ્ત્રાણિ શૂરાઃ સાધુવ્રતે સ્થિતાઃ ॥

ત્વં ચ શૂરતમો લોકે સાધુવૃત્તશ્ચ પાણ્ડવ ।
અભિજ્ઞો યુદ્ધધર્માણાં તસ્માત્ક્ષમ મુહૂર્તકમ્ ॥

દિવ્યાસ્ત્રવિદમેયાત્મા કાર્તવીર્યસમો યુધિ ।
યાવચ્ચક્રમિદં ગ્રસ્તમુદ્વરામિ મહાભુજ ॥

ન માં રથસ્થો ભૂમિષ્ઠં વિકલં હન્તુમર્હસિ ।
ન વાસુદેવાત્ત્વત્તો વા પાણ્ડવેય બિભેમ્યહમ્ ॥

ત્વં હિ ક્ષત્રિયદાયાદો મહાલકુલવિવર્ધનઃ ।
અતસ્ત્વાં પ્રબવીમ્યેષ મુહૂર્તં ક્ષમ પાણ઼્ડવ ॥

[વિના કિરીટં શંશુભે સ પાર્થઃ । શ્યામો યુવા નીલ ઇવોચ્ચશૃઙ્ગઃ ।
તતઃ સમુદ્ગ્રથ્ય સિતેન વાસસા સ્વમૂર્ધજાનવ્યથિતસ્તદાઽર્જુનઃ । વિભાસિતઃ સૂર્યમરીચિના દૃઢં શિરોગતેનોદયપર્વતો યથા ॥

ગોકર્ણા સુમુખી કૃતેન ઇષુણા ગોપુત્રસમ્પ્રેષિતા ગોશબ્દાત્મજભૂષણં સુવિહિતં સુવ્યક્તગોઽસુપ્રભં
દૃષ્ટ્વા ગોગતકં જહાર મુકુટં ગોશબ્દગોપૂરિ વૈ ગોકર્ણાસનમર્દનશ્ચ ન યયાવપ્રાપ્ય મૃત્યોર્વશં

સ સાયકઃ કર્ણભુજપ્રસૃષ્ટો હુતાશનાર્કપ્રતિમો મહાર્હઃ ।
મહોરગઃ કૃતવૈરોઽર્જુનેન કિરીટમાહત્ય તતો વ્યતીયાત્ ॥

તં ચાપિ દગ્ધ્વા તપનીયચિત્રં કિરીટમાકૃષ્ય તદર્જુનસ્ય ।
ઇયેષ ગન્તું પુનરેવ તૂણં દૃષ્ટશ્ચ કર્ણેન તતોઽબ્રવીત્તમ્ ॥

મુક્તસ્ત્વયાઽહં ત્વસમીક્ષ્ય કર્ણ શિરો હૃતં યન્ન મયાઽર્જુનસ્ય ।
સમીક્ષ્ય માં મુઞ્ચ રણે ત્વમાશુ હન્તાઽસ્મિ શત્રું તવ ચાત્મનશ્ચ ॥

સ એવમુક્તો યુધિ સૂતપુત્ર-- સ્તમ્બ્રવીત્કો ભવાનુગ્રરૂપઃ ।
નાગોઽબ્રવીદ્વિદ્વિ કૃતાગસં માં પાર્થેન માતુર્વધજાતવૈરમ્ ॥

યદિ સ્વયં વજ્રધરોઽસ્ય ગોપ્તા તથાપિ યાતા પિતૃરાજવેશ્મનિ ।
કર્ણ ઉવાચ ।
ન નાગ કર્ણોઽદ્ય રણે પરસ્ય બલં સમાસ્થાય જયં બુભૂષેત્ ॥

ન સન્દધ્યાં દ્વિઃ શરં ચૈવ નાગ યદ્યર્જુનાનાં શતમેવ હન્યામ્ ।
તમાહ કર્ણઃ પુનરેવ નાગં તદાઽજિમધ્યે રવિસૂનુસત્તમઃ ॥

વ્યાલાસ્ત્રસર્ગોત્તમયત્નમન્યુભિ-- ર્હન્તાઽસ્મિ પાર્થં સુસુખી વ્રજ ત્વમ્ ।
ઇત્યેવમુક્તો યુધિ નાગરાજઃ કર્ણેન રોષાદસહંસ્તસ્ય વાક્યમ્ ॥

સ્વયં પ્રાયાત્પાર્થવધાય રાજન્ કૃત્વા સ્વરૂપં વિજિઘાંસુરુગ્રઃ ।
તતઃ કૃષ્ણઃ પાર્થમુવાચ સઙ્ખ્યે મહોરગં કૃતવૈરં જહિ ત્વમ્ ॥

સ એવમુક્તો મધુસૂદનેન ગાણ્ડીવધન્વા રિપુવીર્યસાહઃ ।
ઉવાચ કો હ્યેષ મમાદ્ય નાગઃ સ્વયં ય આયાદ્ગરુડસ્ય વક્ત્રમ્ ॥ ]