મહાભારત · અધ્યાય 8.96

અથાબ્રવીચ્ચક્રધરોઽપિ પાર્થં દૃષ્ટ્વા રથેષૂન્પ્રતિહન્યમાનાન્ ।
અમૂમુષત્પશ્યત એવ તેઽદ્ય હ્યસ્ત્રાણિ કર્ણોઽસ્ત્રગણૈઃ કિરીટિન્ ॥

સ પાર્થ કિં મુહ્યસિ વેત્સિ ચૈવ તા-- ન્દૃષ્ટ્વા સમેતાન્નદતઃ કુરૂસ્ત્વમ્ ।
કર્ણં પુરસ્કૃત્ય વિદુર્હિ સર્વે તવાસ્ત્રમસ્ત્રૈર્વિનિહન્યમાનમ્ ॥

યયા ધૃત્યા તામસં જઘ્નિવાંસ્ત્વં તત્સંયુગે તામસાંશ્ચાતિઘોરાન્ ।
દમ્ભોદ્ભવં ચાસુરમાહવે ત્વં દર્પોત્સિક્તં વીર્યવન્તં કિરીટિન્ । તયા ધૃત્યા ત્વં જહિ કર્ણમદ્ય પાર્થાહવે ત્યક્તુમસ્ત્રં સમર્થઃ ॥

અનેન ચાશુ ક્ષુરનેમિનાદ્ય મયા વિસૃષ્ટેન સુદર્શનેન ।
છિન્ધ્યસ્ય મૂર્ધાનમરેઃ પ્રસહ્ય વજ્રેણ શક્રો નમુચેરિવારેઃ ॥

કિરાતરૂપી ભગવાન્યયા ચ ત્વયા મહાત્મા પરિતોષિતોઽભૂત્ ।
સ તાં પુનર્વીર ધૃતિં ગૃહીત્વા સહાનુબન્ધં જહિ સૂતપુત્રમ્ ॥

તતો મહીં સાગરમેખલાં ત્વં સપત્તગા ગ્રામવતીં સમૃદ્ધામ્ ।
પ્રયચ્છ રાજ્ઞે નિહતારિસઙ્ઘાં યશશ્ચ પાર્થાતુલમાપ્નુહિ ત્વમ્ ॥

કર્ણં પુરસ્કૃત્ય નદન્તિં સર્વે તવાસ્ત્રમગ્ર્યં પ્રતિહત્ય વીરાઃ ।
કુરુ પ્રયત્નં ભરતપ્રવીર દ્રવન્ત્યમી સૃઞ્જયાઃ સોમકાશ્ચ । દૃષ્ટ્વાથ કર્ણં સમરે પ્રહૃષ્ટં ત્વાં ચાપિ દૃષ્ટ્વા પરિહીયમાનમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

સઞ્ચોદિતો ભીમજનાર્દનાભ્યાં સ્મૃત્વા તદાત્માનમવેત્ય સર્વમ્ ।
ઇહાત્મનશ્ચાગમને વિદિત્વા પ્રયોજનં કેશવમિત્યુવાચ ॥

પ્રાદુષ્કરોભ્યેષ મહાસ્ત્રમુગ્રં શિવાય લોકસ્ય વધાય સૌતેઃ ।
તન્મેઽનુજાનાતુ ભવાન્સુરાશ્ચ બ્રહ્મા શિવો બ્રહ્મવિદશ્ચ સર્વે ॥

ઇતિ સ્મોક્ત્વા પાણ્ડવઃ સવ્યસાચી નમસ્કૃત્વા બ્રહ્મણે સોઽમિતાત્મા ।
અનુત્તમં બ્રાહ્મમસહ્યમસ્ત્રં પ્રાદુશ્ચક્રે મનસા યદ્વિધેયમ્ ॥

તતો દિશશ્ચ પ્રદિશશ્ચ સર્વાઃ સમાવૃણોત્સાયકૈર્ભૂરિતેજાઃ ।
ગાણ્ડીવમુક્તૈર્ભુજગૈરિવોગ્રૈ-- ર્દિવાકરાંશુપ્રતિમૈર્જ્વલદ્ભિઃ ॥

સૃષ્ટાસ્તુ બાણા ભરતર્ષભેણ શતં શતં ભીમમુખાઃ સુતીક્ષ્ણાઃ ।
પ્રાચ્છાદયન્કર્ણરથં ક્ષણેન યુગાન્તકાલાર્કકરપ્રકાશાઃ ॥

વૈકર્તનેનાશુ તદાજિમધ્યે સહસ્રશો બાણગણા વિસૃષ્ટાઃ ।
તે ચાક્ષયાઃ પાણ્ડવમભ્યુપેયુઃ પર્જન્યસૃષ્ટા ઇવ વારિધારાઃ ॥

તતઃ સ કૃષ્ણં ચ કિરીટિનં ચ વૃકોદરં ચાપ્રતિમપ્રભાવઃ ।
ત્રિભિસ્ત્રિભિર્ભીમબલો નિહત્ય નનાદ ઘોરં મહતા સ્વનેન ॥

તતઃ સ બાણાભિહતઃ કિરીટી ભીમં તથા પ્રેક્ષ્ય જનાર્દનં ચ ।
અમૃષ્યમાણઃ પુનરેવ પાર્થઃ શરાન્દશાષ્ટૌ સમમુદ્વવર્ષ ॥

સ કેતુમેકેન શરેણ વિદ્ધ્વા શલ્યં ચતુર્ભિસ્ત્રિભિરેવ કર્ણમ્ ।
તતઃ સુમુક્તૈર્દશભિર્જઘાન સેનાપતિં કાઞ્ચનવર્મનદ્વમ્ ॥

સ રાજપુત્રો વિશિરા વિબાહુ-- ર્વિવાજિસૂતો વિધનુર્વિકેતુઃ ।
અથો રથાગ્રાદપતત્પ્રરુગ્ણઃ પરશ્વથૈઃ સાલ ઇવાવકૃત્તઃ ॥

પુનશ્ચ કર્ણં ત્રિભિરષ્ટભિશ્ચ દ્વાભ્યાં ચતુર્ભિર્દશભિશ્ચ વિદ્ધા ।
ચતુશ્શતં દ્વિરદાનાં નિપાત્ય રથાઞ્જઘાનાષ્ટરથાન્કિરીટિ । સહસ્રમશ્વાંશ્ચ પુનશ્ચ સાદી-- નષ્ટૌ સહસ્રાણિ ચ પત્તિવીરાન્ ॥

દૃષ્ટ્વા તુ મુખ્યાવતિવિધ્યમાનૌ વરેષુભિઃ શૂરવરાવરિઘ્નૌ ।
કર્ણં ચ પાર્થં ચ નિયમ્ય વાહા- ન્સર્વે વરિષ્ઠાશ્ચ તતોઽવતસ્થુઃ ॥

પ્રચ્છાદયામાસ તતઃ પૃષત્કૈઃ સઘોષમાચ્છિદ્ય ચ ગાણ્ડિવજ્યામ્ ।
અસ્મિન્ક્ષણે ફલ્ગુનં સૂતપુત્રઃ સમાચિનોત્ક્ષુદ્રકાણાં શતેન ॥

નિર્મુક્તસર્પપ્રતિમૈશ્ચ તીક્ષ્ણૈ-- સ્તૈલપ્રઘૌતૈઃ ખગપત્રવાજૈઃ ।
ષષ્ટ્યા બિભેદાશુ ચ વાસુદેવં તદન્તરે પ્રાત્વરન્સોમકાશ્ચ ॥

તતો નવજ્યાં સુદૃઢાં કિરીટિ સ્વબાહુવિક્ષેપસહાં પ્રગૃહ્ય ।
સમાદધે ગાણ્ડિવે ક્ષિપ્રકારી નિમેષમાત્રેણ મહાધનુષ્માન્ ॥

જ્યાછેદનં જ્યાવિધાનં ચ તસ્ય નૈવાવબુધ્યત્સૂતપુત્રો લઘુત્વાત્ ।
પાર્થસ્ય સઙ્ખ્યે દ્વિષતાં નિહન્તુ-- સ્તદદ્ભુતં તત્ર બભૂવ રાજન્ ॥

પાર્થોઽપિ તાં જ્યામવધાય તૂર્ણં શરાસનજ્યામાધિરથેર્વિહત્ય ।
સુસંરબ્ધઃ કર્ણશરૈઃ ક્ષતાઙ્ગો રણે યોધાંસ્તાવકાન્પ્રત્યગૃહ્ણાત્ ॥

નૈવાપત્પક્ષિગણોઽન્તરિક્ષે પાર્થેન ચાસ્ત્રેણ કૃતેઽન્ધકારે ॥

શલ્યં તુ પાર્થો દશભિર્નિમેષા-- દ્ભૃશં તનુત્રે પ્રહસન્નવિધ્યત્ ।
તતઃ કર્ણં દ્વાદશભિઃ પૃષત્કૈ-- ર્વિદ્ધ્વા પુનઃ સપ્તભિરપ્યવિધ્યત્ ॥

સ પાર્થબાણાસનવેગનુન્નૈ-- ર્દૃઢાહતઃ પત્રિભિરુગ્રવેગૈઃ ।
વિભિન્નગાત્રઃ ક્ષતજોક્ષિતાઙ્ગઃ કર્ણો બભૌ રુદ્ર ઇવાન્તકાલે ॥

તતસ્ત્રિભિસ્તં ત્રિદશાધિપોપમં શરૈર્બિભેદાધિરથિર્ધનઞ્જયમ્ ।
શરાંશ્ચ પઞ્ચ જ્વલનાનિવોરગા-- ન્પ્રવેશયામાસ જિઘાંસુરચ્યુતે ॥

સુવર્ણચિત્રં પુરુષોત્તમસ્ય વર્માથ ભિત્ત્વાભ્યપતન્સુપુઙ્ખાઃ ।
વેગેન ગાં તે વિવિશુશ્ચ રાજ-- ન્સ્નાત્વા કર્ણાઽભિમુખાઃ પ્રતીયુઃ ॥

તાન્પઞ્ચભલ્લૈર્દશભિઃ સુમુક્તૈ-- સ્ત્રિધાત્રિધૈકૈકમથોચ્ચકર્ત ।
ધનઞ્જયસ્તે ન્યપતન્પૃથિવ્યાં યથાઽહયસ્તાર્ક્ષ્યમુખેન કૃત્તાઃ ॥

તતઃ પ્રજજ્વાલ કિરીટમાલી ક્રોધેન કક્ષં પ્રદહન્નિવાગ્નિઃ ।
સ કર્ણમાકર્ણવિકૃષ્ટસૃષ્ટૈઃ શરૈઃ શરીરાન્તકરૈર્જ્વલદ્ભિઃ । મર્મસ્વવિધ્યત્સ ચચાલ દુઃખા-- દ્ધૈર્યાત્તું તસ્થાવતિમાત્રધૈર્યઃ ॥

પ્રાદુશ્ચકારાથ શરાન્મહાત્મા દેહં વિચિન્વન્નિવ સૂતજસ્ય ।
શરાસ્તુ તે કાઞ્ચનચિત્રપુઙ્ખાઃ સમ્પેતુરુર્વ્યાં શતશો મહાન્તઃ ॥

તતઃ શરૌઘૈઃ પ્રદિશો દિશશ્ચ રવિપ્રભાઃ કર્ણરથશ્ચ રાજન્ ।
અદૃશ્ય આસીત્કુપિતે ધનઞ્જયે તુષારનીહારવૃતો ગિરિર્યથા ॥

સચક્રરક્ષા અપિ પૃષ્ઠગોપાઃ કર્ણસ્ય યે ચાપિ પુરઃસરાશ્ચ ।
ભીતા દ્રવન્તિ સ્મ નિહન્યમાના મહેષુભિઃ પાર્થકરપ્રણુન્નૈઃ ॥

તતોઽર્જુનો વૈ ભરતપ્રવીરો મહાનુભાવઃ સમરે નિહન્તા ।
સુયોધનેનાનુમતાન્વિનિઘ્ન-- ન્સમુચ્છ્રિતાન્સરથાન્સારભૂતાન્ ॥

ગાણ્ડીવધન્વા દ્વિગુણં સહસ્રં કુરુપ્રવીરાનૃષભઃ કુરૂણામ્ ।
ક્ષણેન સર્વાન્સરથાન્સસૂતા-- ન્નિનાય રાજન્ક્ષયમેકવીરઃ ॥

અથો પલાયન્ત વિહાય કર્ણં તવાત્મજા યે કુરવશ્ચ શિષ્ટાઃ ।
એતાનવાકીર્ય શરક્ષતાંશ્ચ વિલપ્યમાનાંસ્તનયાન્વિમૃદ્ગન્ ॥

સર્વે પ્રણેશુઃ કુરવો વિભગ્નાઃ પાર્થેષુભિઃ સમ્પરિતપ્યમાનાઃ ।
સુયોધનેનાથ પુનર્વરિષ્ઠાઃ પ્રચોદિતાઃ કર્ણરથાનુયાને ॥

ભોઃ ક્ષત્રિયાઃ શૂરતમાસ્તુ સર્વે ક્ષત્રે ચ ધર્મે નિરતાઃ સ્થ યૂયમ્ ।
ન યુક્તરૂપં ભવતાં સમીપા-- ત્પલાયનં કર્ણમતિપ્રહાય ॥

તવાત્મજેનાપિ તથોચ્યમાના નૈવાવતિષ્ઠન્ત ભયાદ્વિવર્ણાઃ ।
ક્ષણેન નષ્ટાઃ પ્રદિશો દિશશ્ચ સર્વે તતઃ પ્રેક્ષ્ય દિશો વિશૂન્યાઃ ॥

ભયાવદીર્ણઃ કુરુભિર્વિહીનઃ પાર્થેષુભિઃ સમ્પરિતપ્યમાનઃ ।
ન વિવ્યધે ભારત તત્ર કર્ણઃ
પ્રતીપમેવાર્જુનમભ્યધાવત્ ॥