મહાભારત · અધ્યાય 8.94

તદ્દેતનાગાસુરસિદ્ધયક્ષૈ-- ર્ગન્ધર્વરક્ષોપ્સરસાં ચ સઙ્ઘૈઃ ।
બ્રહ્મર્ષિરાજર્ષિસુપર્ણજુષ્ટં બભૌ વિયદ્વિસ્મયનીયરૂપમ્ ॥

નાનદ્યમાનં નિનદૈર્મનોજ્ઞૈ-- ર્વાદિત્રગીતસ્તુતિનૃત્યહાસૈઃ ।
સર્વેઽન્તરિક્ષં દદૃશુર્મનુષ્યાઃ ખસ્થાશ્ચ તદ્વિસ્મયનીયરૂપમ્ ॥

તતઃ પ્રહૃષ્ટાઃ કુરુપાણ્ડુયોધા વાદિત્રશઙ્ખસ્વનસિંહનાદૈઃ ।
વિનાદયન્તો વસુધાં દિશશ્ચ સ્વનેન સર્વાન્દ્વિષતો નિજઘ્નુઃ ॥

નરાશ્વમાતઙ્ગરથૈઃ સમાકુલં શરાસિશક્ત્યૃષ્ટિનિપાતદુઃસહમ્ ।
અભીરુજુષ્ટં હતદેહસઙ્કુલં રણાજિરં લોહિતમાબભૌ તદા ॥

[બભૂવ યુદ્ધં કુરુપાણ્ડવાનાં યથા સુરાણામસુરૈઃ સહાભવત્.]
તથા પ્રવૃતે તુમુલે સુદારુણે ધનઞ્જયશ્ચાધિરથિશ્ચ સાયકૈઃ । દિશશ્ચ સૈન્યં ચ શિતૈરજિહ્મગૈઃ પરસ્પરં પ્રાવૃણુતાં સુદંશિતૌ ॥

તતસ્ત્વદીયાશ્ચ પરે ચ સાયકૈઃ કૃતેઽન્ધકારે દદૃશુર્ન કિઞ્ચન ।
ભયાતુરા એકરથૌ સમાશ્રયં-- સ્તતોઽભવત્ત્વદ્ભુતમેવ સર્વતઃ ॥

તતોઽસ્ત્રમસ્ત્રેણ પરસ્પરં તૌ વિધૂય વાતાવિવ પૂર્વપશ્ચિમૌ ।
ઘનાન્ધકારે વિતતે તમોનુદૌ યથોદિતૌ તદ્વદતીવ રેજતુઃ ॥

ન ચાભિસર્તવ્યમિતિ પ્રચોદિતાઃ પરે ત્વદીયાશ્ચ તથાઽવતસ્થિરે ।
મહારથૌ તૌ પરિવાર્ય સર્વતઃ સુરાસુરાઃ શમ્બરવાસવાવિવ ॥

મૃદઙ્ગભેરીપણવાનકસ્વનૈ-- ર્નિનાદિતે વાહનશઙ્ખનિસ્વનૈઃ ।
તૌ સિંહનાદૈર્બભતુર્નરોત્તમૌ પતઙ્ગચન્દ્રાવિવ દુઃસહાવુભૌ ॥

મહાધનુર્મણ્ડુલમધ્યગાવુભૌ સુવર્ચસૌ બાણસહસ્રદીધિતી ।
દિધક્ષમાણૌ સચરાચરં જગ-- દ્યુગાન્તસૂર્યાવિવ દુઃસહૌ રણે ॥

ઉભાવજેયાવહિતાન્તકાવુભા-- વુભૌ જિઘાંસૂ કૃતિનૌ પરસ્પરમ્ ।
મહાહવે વીતભયૌ સમીયતુ-- ર્મહેન્દ્રજમ્ભાવિવ કર્ણપાણ્ડવૌ ॥

તતો મહાસ્ત્રાણિ મહાધનુર્ધરૌ વિમુઞ્ચમાનાવિષુભિર્ભયાનકૈઃ ।
નરાશ્વનાગાનમિતાન્નિજઘ્નતુઃ પરસ્પરં ચાપિ મહારથૌ નૃપ ॥

તતો વિસસ્રુઃ પુનરર્દિતા નરા નરોત્તમાભ્યાં કુરુપાણ્ડવાશ્રયાઃ ।
સનાગપત્ત્યશ્વરથા દિશો દ્રુતા-- સ્તથા યથા સિંહહતા વનૌકસઃ ॥

તતસ્તુ દુર્યોધનભોજસૌબલાઃ કૃપો ગુરોશ્ચાપિ સુતો મહાહવે ।
મહારથાઃ પઞ્ચ ધનઞ્જયાચ્યુતૌ શરૈઃ શરીરાર્તિકરૈરતાડયન્ ॥

ધનૂંષિ તેષામિષુધીન્ધ્વજાન્હયા-- ન્રથાંશ્ચ સૂતાંશ્ચ ધનઞ્જયઃ શરૈઃ ।
સમં પ્રમધ્યાશુ પરાન્સમન્તતઃ શરોત્તમૈર્દ્વાદશભિન્ન સૂતજમ્ ॥

અથાભ્યધાવંસ્ત્વરિતાઃ શતં રથાઃ શતં ગજાશ્ચાર્જુનમાતતાયિનઃ ।
શકાસ્તુષારા યવનાશ્ચ સાદિનઃ સહૈવ કામ્ભોજવરૈર્જિઘાંસવઃ ॥

વરાયુધાન્પાણિગતૈઃ શરૈઃ સહ ક્ષુરૈર્ન્યકૃન્તત્પ્રપતઞ્શિરાંસિ ચ ।
હયાંશ્ચ નાગાંશ્ચ રથાંશ્ચ યુધ્યતો ધનઞ્જયઋ શત્રુગણાન્ક્ષિતૌ ક્ષિણૌત્ ॥

તતોઽન્તરિક્ષે સુરતૂર્યનિઃસ્વનાઃ સસાધુવાદા હૃષિતૈઃ સમીરિતાઃ ।
નિપેતુરપ્યુત્તમપુષ્પવૃષ્ટયઃ સુરૂપગન્ધાઃ પવનેરિતાઃ શુભાઃ ॥

તદદ્ભુતં દેવમનુષ્યસાક્ષિકં સમીક્ષ્ય ભૂતાનિ વિસિસ્મિયુસ્તદા ।
તવાત્મજઃ સૂતસુતશ્ચ ન વ્યથાં ન વિસ્મયં જગ્મતુરેકનિશ્ચયૌ ॥

અથાબ્રવીદ્દ્રોણસુતસ્તવાત્મજં કરં કરેણ પ્રતિપીડ્ય સાન્ત્વયન્ ।
પ્રસીદ દુર્યોધન શામ્ય પાણ્ડવૈ-- રલં વિરોધેન ધિગસ્તુ વિગ્રહમ્ ॥

હતો ગુરુર્બ્રહ્મસમો મહાસ્ત્રવિ-- ત્તથૈવ ભીષ્મપ્રમુખા મહારથાઃ ।
અહં ત્વવધ્યો મમ ચાપિ માતુલઃ પ્રશાધિ રાજ્યં સહ પાણ્ડવૈશ્ચિરમ્ ॥

ધનઞ્જયઃ સ્યાસ્યતિ વારિતો મયા જનાર્દનો નૈવ વિરોધમિચ્છતિ ।
યુધિષ્ઠિરો ભૂતહિતે રતઃ સદા વૃકોદરસ્તદ્વશગસ્તથા યમૌ ॥

ત્વયા તુ પાર્થૈશ્ચ કૃતે ચ સંવિદે પ્રજાઃ શિવં પ્રાપ્નુયુરિચ્છયા તવ ।
વ્રજન્તુ શેષાઃ સ્વપુરાણિ પાર્થિવા નિવૃત્તવૈરાશ્ચ ભવન્તુ સૈનિકાઃ । ન ચેદ્વચઃ શ્રોષ્યસિ મે નરાધિપ ધ્રુવં હિ તપ્તોઽસિ હતોઽરિભિર્યુધિ ॥

વૃદ્ધં પિતરમાલોક્ય ગાન્ધારીં ચ યશસ્વિનીમ્ ।
કૃપાલુર્ધર્મરાજો હિ યાચિતઃ શમમેષ્યતિ ॥

યથોચિતં ચ વૈ રાજ્યમનુજ્ઞાસ્યતિ તે પ્રભુઃ ।
વિપશ્ચિત્સુમતિર્વીરઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વવિત્ ॥

વૈરં નેષ્યતિ ધર્માત્મા સ્વજને નાસ્ત્યતિક્રમઃ ।
ન વિગ્રહમતિઃ કૃષ્ણા સ્વજને પ્રતિનન્દતિ ॥

ભીમસેનાર્જુનૌ ચોભૌ માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ । વાસુદેવમતે ચૈવ પાણ્ડવસ્ય ચ ધીમતઃ ।
સ્થાસ્યન્તિ પુરુષવ્યાઘ્રાસ્તયોર્વચનગૌરવાત્ ॥

રક્ષ દુર્યોધનાત્માનમાત્મા સર્વસ્ય ભાજનમ્ ।
જીવને યત્નમાતિષ્ઠ જીવન્ભદ્રાણિ પશ્યતિ ॥

રાજ્યં શ્રીશ્ચૈવ ભદ્રં તે જીવમાને ચ કલ્પતે ।
મૃતસ્ય તુ ખલુ કૌરવ્ય નૈવ રાજ્યં કુતઃ સુખમ્ ॥

લોકવૃત્તમિદં વૃત્તં પ્રવૃત્તં પશ્ય ભારત ।
શામ્ય ત્વં પાણ્ડવૈઃ સાર્ધં શેષં રક્ષ કુલસ્ય ચ ॥

મા ભૂત્સ કાલઃ કૌરવ્ય યદાઽહમહિતં વચઃ ।
બ્રૂયાં કામં મહાબાહો માઽવમંસ્થા વચો મમ ॥

ધર્મિષ્ઠમિદમત્યર્થં રાજ્ઞશ્ચૈવ કુલસ્ય ચ । એતદ્ધિ પરમં શ્રેયઃ કુરુવંશસ્ય વૃદ્ધયે ।
પ્રયાહિ તં ચ ગાન્ધારે કુલસ્ય ચ સુખાવહમ્ ॥

પથ્યમાયતિસંયુક્તં કર્ણોઽપ્યર્જુનમાહવે ।
ન જેષ્યતિ નરવ્યાઘ્ર ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ ॥

રોચતાં તે નરશ્રેષ્ઠ મમૈતદ્વચનં શુભમ્ ।
અતોઽન્યથા હિ રાજેન્દ્ર વિનાશઃ સુમહાન્ભવેત્ ॥

ઇદં ચ દૃષ્ટં જગતા સહ ત્વયા કૃતં યદેકેન કિરીટમાલિના ।
યથા ન કુર્યાદ્બલભિન્ન ચાન્તકો ન ચ પ્રચેતા ભગવાન્ન યક્ષરાટ્ ॥

અતોઽપિ ભૂયાન્સ્વગુણૈર્ધનઞ્જયો ન ચાતિવર્તિષ્યતિ મે વચોઽખિલમ્ ।
તવાનુયાત્રાં ચ સદા કરિષ્યતિ પ્રસીદ રાજેન્દ્ર શમં ત્વમાપ્નુહિ ॥

મમાભિમાનઃ પરમઃ સદા ત્વયિ બ્રવીમ્યતસ્ત્વાં પરમાચ્ચ સૌહૃદાત્ ।
નિવારયિષ્યામિ ચ કર્ણમાહવે મહાન્હિ મેઽસ્તિ પ્રણયોઽથ સૂતજે ॥

વદન્તિ મૈત્રીં સહજાં વિચક્ષણા-- સ્તથૈવ સામ્ના ચ ધનેન ચાર્જિતામ્ ।
પ્રતાપતશ્ચોપનતાં ચતુર્વિધાં તદસ્તિ સર્વં તવ પાણ્ડવેષુ ॥

નિસર્ગતસ્તે તવ વીર બાન્ધવાઃ પુનશ્ચ સામ્ના હિતમાપ્નુયુઃ પ્રભો ।
ત્વયિ પ્રસન્ને યદિ મિત્રતાં ગતે હિતં કૃતં સ્યાજ્જગતસ્ત્વયાઽતુલમ્ ॥

ઇતીદમુક્તઃ સુહૃદા વચો હિતં વિચિન્ત્ય નિઃશ્વસ્ય ચ દુર્મનાઽબ્રવીત્ ।
યથા ભવાનાહ સખે તથૈવ ત-- ન્મમાપિ વિજ્ઞાપયતો વચઃ શૃણુ ॥

નિહત્ય દુઃશાસનમુક્તવાન્બહુ પ્રહસ્ય શાર્દૂલવદેષ દુર્મતિઃ ।
વૃકોદરસ્તદ્વૃદયે મમ સ્થિતં ન તત્પરોક્ષં ભવતઃ કુતઃ શમઃ ॥

ન ચાપિ કર્ણં પ્રસહેદ્રણેઽર્જુનો મહાગિરિં મેરુમિવોગ્રમારુતઃ ।
ન ચાશ્વસિષ્યન્તિ પૃથાત્મજા મયિ પ્રસહ્ય વૈરં બહુશો વિચિન્ત્ય ॥

ન ચાપિ કર્ણં ગુરુપુત્ર સંયુગા-- દુપારમેત્યર્હસિ વીર ભાષિતુમ્ ।
શ્રમેણ યુક્તો મહતાદ્ય ફલ્ગુન-- સ્તમેષ કર્ણઃ પ્રસભં હનિષ્યતિ ॥

વસુન્ધરાયાઃ પરિવર્તનં ભવે-- દ્વ્રજેચ્ચ શોષં મકરાલયોઽર્ણવઃ ।
પ્લવેયુરપ્યદ્રિવરા મહામ્બુધૌ ન ચાર્જુનો જેષ્યતિ કર્ણમાહવે ॥

અપાં પૃથિવ્યા નભસો નભસ્વતઃ સુતિગ્મદીપ્તેશ્ચ હિરણ્યરેતસઃ ।
અભાવ એષામપિ સર્વતો ભવે-- ન્ન ચાર્જુનો જેષ્યતિ કર્ણમાહવે ॥

તમેવમુક્ત્વાઽપ્યનુનીય ચાસકૃ-- ત્તવાત્મજઃ સ્વાનનુશાસ્તિ સૈનિકાન્ ।
દ્રુતં ઘ્નતાભિદ્રવતાહિતાનિમા-- નહીનસત્વાઃ કિમુ જોષમાસતે ॥