મહાભારત · અધ્યાય 8.91

વૃષસેનં હતં દૃષ્ટ્વા ક્રોધામર્ષસમન્વિતઃ ।
પુત્રશોકોદ્ભવં વારિ નેત્રાભ્યાં સમવાસૃજત્ ॥

રથેન કર્ણસ્તેજસ્વી જગામાભિમુખો રિપુમ્ ।
યુદ્ધાયામર્પતામ્રાક્ષઃ સમાહૂય ધનઞ્જયમ્ ॥

તૌ રથૌ સૂર્યસઙ્કાશૌ વૈયાઘ્રપરિવારિતૌ ।
સમેતૌ દદૃશુસ્તત્ર દ્વાવિવાર્કૌ સમુદ્ગતૌ ॥

શ્વેતાશ્વૌ પુરુષાદિત્યાવાસ્થિતાવરિમર્દનૌ । શુશુભાતે મહાત્માનૌ ચન્દ્રાદિત્યૌ યથા દિવિ ।
રથૌ ચતુર્ભિર્જલદૈર્ભગમિત્રાવિવામ્બરે ॥

તૌ દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં જગ્મુઃ સર્વસૈન્યાનિ મારિષ ।
ત્રૈલોક્યવિજયે યત્તાવિન્દ્રવૈરોચનાવિવ ॥

રથજ્યાતલનિર્હાદૈર્બાણશઙ્ખરવૈસ્તથા ।
તૌ રથાવભ્યધાવન્ત ક્ષત્રિયાઃ સર્વ એવ હિ ॥

ધ્વજાવાલોક્ય વીરાણાં વિસ્મયઃ સમપદ્યત ।
હસ્તિકક્ષ્યાં ચ કર્ણસ્ય વાનરં ચ કિરીટિનઃ ॥

તૌ રથૌ સમ્પ્રસક્તૌ તુ દૃષ્ટ્વા ભારત પાર્થિવાઃ ।
સિંહનાદરવાંશ્ચક્રુઃ સાધુવાદાંશ્ચ પુષ્કલાન્ ॥

શ્રુત્વા તયોર્દ્વૈરથં ચ તત્ર યોધાઃ સહસ્રશઃ ।
ચક્રુર્બાહુસ્વનાંશ્ચૈવ તથા બાણરવં મહત્ ॥

આજઘ્નુઃ કુરવસ્તત્ર વાદિત્રાણિ સમન્તતઃ ।
રાધેયમભિતો દધ્મુઃ શઙ્ખાઞ્શતસહસ્રશઃ ॥

તથૈવ પાણ્ડવાઃ સર્વે હર્ષયન્તો ધનઞ્જયમ્ ।
તૂર્યશઙ્ખનિનાદેન દિશઃ સર્વા વ્યનાદયન્ ॥

ક્ષ્વેલિતાસ્ફોટિતોત્ક્રુષ્ટૈસ્તુમુલં સર્વતોઽભવત્ ।
બાહુશબ્દૈશ્ચ શૂરાણાં કર્ણાર્જુનસમાગમે ॥

તૌ દૃષ્ટ્વા પુરુષવ્યાઘ્રૌ રથસ્થૌ રથિનાં વરૌ ।
પ્રગૃહીતમહાચાપૌ શરશક્તિધ્વજાયુતૌ ॥

વર્મિણૌ બદ્ધનિસ્ત્રિંશૌ શ્વેતાશ્વૌ શઙ્ખશોભિતૌ ।
તૂણીરવસમ્પન્નૌ દ્વાવપ્યેતૌ સુદર્શનૌ ॥

રક્તચન્દનદિગ્ધાઙ્ગૌ સમદૌ ગોવૃષાવિવ ।
ચાપવિદ્યુદ્ધ્વજોપેતૌ શસ્ત્રસમ્પત્તિયોધિનૌ ॥

ચામરવ્યજનોપૈતૌ શ્વેતચ્છત્રોપશોભિતૌ ।
કૃષ્ણશલ્યરથોપેતૌ તુલ્યરૂપૌ મહારથૌ ॥

સિંહસ્કન્ધૌ દીર્ઘભુજૌ રક્તાક્ષૌ હેમમાલિનૌ । સિંહસ્કન્ધપ્રતીકાશૌ વ્યૂઢોરસ્કૌ મહાબલૌ ।
અન્યોન્યવધમિચ્છન્તાવન્યોન્યજયકાઙ્ક્ષિણૌ ॥

અન્યોન્યમભિધાવન્તૌ ગોષ્ઠે ગોવૃષભાવિવ ।
પ્રભિન્નાવિવ માતઙ્ગૌ સુસંરબ્ધાવિવાચલૌ ॥

આશીવિષશિશુપ્રખ્યૌ યમકાલાન્તકોપમૌ ।
ઇન્દ્રવૃત્રાવિવ ક્રુદ્ધૌ સૂર્યચન્દ્રસમપ્રભૌ ॥

મહાગ્રહાવિવ ક્રુદ્ધૌ યુગાન્તાય સમુત્થિતૌ ।
દેવગર્ભૌ દેવસમૌ દેવતુલ્યૌ ચ રૂપતઃ ॥

યદૃચ્છયા સમાયાતૌ સૂર્યાચન્દ્રમસૌ યથા ।
બલિનૌ સમરે દૃપ્તૌ નાનાશસ્ત્રધરૌ યુધિ ॥

તૌ દૃષ્ટ્વા પુરુષવ્યાઘ્રૌ શાર્દૂલાવિવ ધિષ્ઠિતૌ ।
બભૂવ પરમો હર્ષસ્તાવકાનાં વિશામ્પતે ॥

સંશયઃ સર્વભૂતાનાં વિજયે સમપદ્યત ।
સમેતૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ પ્રેક્ષ્ય કર્ણધનઞ્જયૌ ॥

ઉભૌ વરાયુધધરાવુભૌ રણકૃતશ્રમૌ ।
ઉભૌ ચ બાહુશબ્દેન નાદયન્તૌ નભસ્તલમ્ ॥

ઉભૌ વિશ્રુતકર્માણૌ પૌરુષેણ બલેન ચ ।
ઉભૌ ચ સદૃશૌ યુદ્ધે શમ્બરામરરાજયોઃ ॥

કાર્તવીર્યસમૌ ચોભાવુભૌ દાશરથેઃ સમૌ ।
વિષ્ણુવીર્યસમૌ ચોભાવુભૌ ભવસમૌ યુધિ ॥

ઉભૌ શ્વેતહયૌ રાજન્રથપ્રવરવાહિનૌ ।
સારથિપ્રવરૌ ચાપિ ઉભૌ મદ્રજનાર્દનૌ ॥

તતો દૃષ્ટ્વા મહારાજ રાજમાનૌ મહારથૌ ।
સિદ્ધચારણસઙ્ઘાનાં વિસ્મયઃ સમપદ્યત ॥

ધાર્તરાષ્ટ્રાસ્તતસ્તૂર્ણં સબલા ભરતર્ષભ ।
પરિવવ્રુર્મહાત્માનં કર્ણમાહવશોભિનમ્ ॥

તથૈવ પાણ્ડવા દૃષ્ટ્વા ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમાઃ ।
યમૌ ચ ચેકિતાનશ્ચ પ્રહૃષ્ટાશ્ચ પ્રભદ્રકાઃ ॥

નાનાદેશ્યાશ્ચ યે શૂરાઃ શિષ્ટા યુદ્ધાભિનન્દિનઃ ।
તે સર્વે સહિતા હૃષ્ટાઃ પરિવવ્રુર્ધનઞ્જયમ્ ॥

રિરક્ષિષન્તઃ શથ્રુઘ્નાઃ પત્ત્યશ્વરથકુઞ્જરાઃ ।
ધનઞ્જયસ્ય વિજયે ધૃતાઃ કર્ણવધેઽપિ ચ ॥

તથૈવ તાવકાઃ સર્વે યત્તાઃ સેનાપ્રહારિણઃ ।
દુર્યોધનમુખા રાજન્કર્ણં જુગુપુરાહવે ॥

તાવકાનાં રણે કર્ણો ગ્લહો હ્યાસીદ્વિશામ્પતે ।
તથૈવ પાણ્ડવેયાનાં ગ્લહઃ પાર્થોઽભવત્તદા ॥

તયોસ્તુ સભ્યાસ્તત્રાસન્પ્રેક્ષકાશ્ચાભવન્યુધિ ।
તત્રૈષાં ગ્લહમાનાનાં ધ્રુવૌ જયપરાજયૌ ॥

તાભ્યાં દ્યતં સમાસક્તં વિજયાયેતરાય વા ।
અસ્માકં પાણ્ડવાનાં ચ સ્થિતાનાં રણમૂર્ધનિ ॥

તૌ તુ સ્થિતૌ મહારાજ સમરે યુદ્ધશાલિનૌ ।
અન્યોન્યં પ્રતિસંરબ્ધાવન્યોન્યવધકાઙ્ક્ષિણૌ ॥

તાવુમૌ પ્રજિહીર્ષન્તાવિન્દ્રવૃત્રાવિવ પ્રભો ।
ભીમરૂપધરાવાસ્તાં મહાધૂમાવિવ ગ્રહૌ ॥

તતોઽન્તરિક્ષે સઞ્જજ્ઞે વિવાદો ભરતર્ષભ ।
મિથો ભેદાશ્ચ ભૂતાનામાસન્કર્ણાર્જુનાન્તરે ॥

વ્યાશ્રયન્ત દ્વિધા ભિન્નાઃ સર્વે લોકાસ્તુ મારિષ । દેવદાનવગન્ધર્વાઃ પિશાચોરગરાક્ષસાઃ ।
પ્રતિપક્ષગ્રહં ચક્રુઃ કર્ણાર્જુનસમાગમે ॥

દ્યૌરાસીત્કર્ણપક્ષેઽત્ર સનક્ષત્રા વિશામ્પતે ।
ભૂર્વિશાલા પાર્થમાતા પુત્રસ્ય જયકાઙ્ક્ષિણી ॥

સાગરાશ્ચૈવ ગિરયઃ સરિતશ્ચ નરોત્તમ ।
મહીજા જલજાશ્ચૈવ વ્યાશ્રયન્ત કિરીટિનમ્ ॥

અસુરા યાતુધાનાશ્ચ ગુહ્યકાશ્ચ પરન્તપ ।
કર્ણઃ સમભવદ્યત્ર ખેચરાણિ વયાંસિ ચ ॥

રત્નાનિ નિધયઃ સર્વે વેદાશ્ચાખ્યાનપઞ્ચમાઃ ।
સોપવેદોપનિષદો વ્યાશ્રયન્ત કિરીટિનમ્ ॥

વાસુકિશ્ચિત્રસેનશ્ચ તક્ષકશ્ચોપતક્ષકઃ । મહીવિયજ્જલચરાઃ કાદ્રવેયાશ્ચ સાન્વયાઃ ।
વિષવન્તો મહાનાગા વેગિનશ્ચાર્જુનેઽભવન્ ॥

ઐરાવતાઃ સૌરભેયા વૈશાલેયાશ્ચ ભોગિનઃ ।
એતેઽભવન્નર્જુનસ્ય પાપાઃ સર્પાશ્ચ કર્ણતઃ ॥

ઈહામૃગા વ્યાલમૃગા મઙ્ગલા મૃગપક્ષિણઃ । મઙ્ગલાઃ પશવશ્ચૈવ સિંહવ્યાઘ્રાસ્તથૈવ ચ ।
પાર્થસ્ય વિજયે રાજન્સર્વ એવ સમાશ્રિતાઃ ॥

વસવો મરુતઃ સાધ્યા રુદ્રા દેવાશ્વિનાવપિ । અગ્ની રુદ્રશ્ચ સોમશ્ચ પન્નગાશ્ચ દિશો દશ ।
કર્ણતઃ સમપદ્યન્ત શ્વસૃગાલવયાંસિ ચ ॥

વસવશ્ચ મહેન્દ્રેણ મરુતશ્ચ સહાગ્નિના ।
ધનઞ્જયસ્ય તે વર્ગા આદિત્યાઃ કર્ણતોઽભવન્ ॥

દેવતાઃ પિતૃભિઃ સાર્ધમૃષિભિશ્ચ પરન્તપ । તુમ્બુરુપ્રમુખાઃ સર્વે ગન્ધર્વા ભરતર્ષભ ।
યમૌ વૈશ્રવણશ્ચૈવ વરુણશ્ચ યતોઽર્જુનઃ ॥

દેવર્ષિબ્રહ્મર્ષિગણાઃ સર્વે ચ ખચરાશ્ચ યે પ્રાલેયાઃ સહમૌનેયાઃ શુભાશ્ચાપ્સરસાં ગણાઃ ॥

સહાપ્સરોભિઃ શુભ્રાભિર્દેવદૂતાશ્ચ ગુહ્યકાઃ ।
કિરીટિનં સંશ્રિતાઃ સ્મ પુણ્યગન્ધા મનોરમાઃ ॥

અમનોજ્ઞાશ્ચ યે ગન્ધાસ્તે સર્વે કર્ણમાશ્રિતાઃ ।
વિપરીતાન્યનિષ્ટાનિ ભવન્તિ વિનશિષ્યતામ્ ॥

યે ત્વન્તકાલે પુરુષં વિપરીતમુપાશ્રિતમ્ । પ્રવિશન્તિ નરં ક્ષિપ્રં મૃત્યુકાલેઽભ્યુપાગતે ।
તે ભાવાઃ સહિતાઃ કર્ણં પ્રવિષ્ટાઃ સૂતનન્દનમ્ ॥

ઓજસ્તેજશ્ચ સિદ્ધિશ્ચ પ્રહર્ષઃ સત્યવિક્રમૌ ।
મનસ્તુષ્ટિર્જયશ્ચાપિ તથાઽનન્દો નૃપોત્તમ ॥

ઈદૃશાર્નિ નરવ્યાઘ્ તસ્મિન્સઙ્ગ્રામસાગરે ।
નિમિત્તાનિ ચ શુભ્રાણિ વિવિશુર્જિષ્ણુમાહવે ॥

ઋષયો બ્રાહ્મણૈઃ સાર્ધમભજન્ત કિરીટિનમ્ ॥

તતો દેવગણૈઃ સાર્ધં સિદ્ધાશ્ચ સહ ચારણૈઃ ।
દ્વિધા ભૂતા મહારાજ વ્યાશ્રયન્ત નરોત્તમૌ ॥

વિમાનાનિ વિચિત્રાણિ ગુણવન્તિ ચ સર્વશઃ । સમારુહ્ય સમાજગ્મુર્દ્વૈરથં કર્ણપાર્થયોઃ ।
અન્તરિક્ષે મહારાજ દેવગન્ધર્વરાક્ષસાઃ ॥

એવં સર્વેષુ ભૂતેષુ દ્વિધા ભૂતેષુ ભારત । આશંસમાનેષુ જયં રાધેયસ્યાર્જુનસ્ય ચ ।
વિમાનાયુતસમ્બાધમાકાશમભવત્તદા ॥

ઈહામૃગવ્યાલમૃગૈર્દિપાશ્વરથપઙ્ક્તિભિઃ । ઊહ્યમાનાઃ પરે મેઘૈર્વાયુના ચ મનીષિણઃ ।
દિદૃક્ષવઃ સમાજગ્મુઃ કર્ણાર્જુનસમાગમમ્ ॥

દેવદાનવગન્ધર્વા નાગયક્ષપતત્રિણઃ ।
મહર્ષયો દેવગણાઃ પિતરશ્ચ સ્વધાભુજઃ ॥

તપોવિદ્યૌષધીસિદધા નાનારૂપામ્બરત્વિષઃ ।
અન્તરિક્ષે મહારાજ વિવદન્તોઽવતસ્થિરે ॥

બ્રહ્મા બ્રહ્મર્ષિભિઃ સાર્ધં પ્રજાપતિભિરેવ ચ ।
આસ્થિતો યાનમાકાશે દિવ્યં તેજઃ સમાગતાઃ ॥

તતઃ પ્રજાપતિસ્તૂર્ણમાજગામ મહામતે ।
દ્વૈરથં યુધિ તં દ્રુષ્ટં કર્ણપાણ્ડવયોસ્તદા ॥

વિજિત્ય કર્ણઃ સ્વિદિમાં વસુન્ધરા-- મથાર્જુનઃ સ્વિત્પ્રતિપદ્યતેઽખિલામ્ ।
ઇતીશ્વરસ્યાપિ બભૂવ સંશયઃ પ્રજાપતેઃ પ્રેક્ષ્ય તયોર્મહદ્બલમ્ ॥