મહાભારત · અધ્યાય 8.90

તતઃ કિરીટિ પરવીરઘાતી હતાશ્વમાલોક્ય નરપ્રવીરઃ ।
માદ્રીસુતં નકુલં લોકમધ્યે સમીક્ષ્ય કૃષ્ણં ભૃશવિક્ષતં ચ । સમભ્યધાવદ્વૃષસેનમાહવે સ સૂતજસ્ય પ્રમુખે સ્થિતસ્તદા ॥

તમાપતન્તં નરવીરમુગ્રં મહાહવે બાણસહસ્રધારિણમ્ ।
અભ્યાપતત્કર્ણસુતો મહારથં યથા મહેન્દ્રં નમુચિઃ પુરા તથા ॥

તૌ તત્ર શૂરૌ રથકુઞ્જરૌ રણે પરસ્પરસ્યાભિમુખૌ મહારથૌ ।
સસર્જતુઃ શરસઙ્ઘાનનેકા-- ન્સમ્ભ્રાન્તરૂપૌ સુભૃશં તદાનીમ્ ॥

તતો દ્રુતં ચૈકશરેણ પાર્થં શિતેન વિદ્ધ્વા યુધિ કર્ણપુત્રઃ ।
નનાદ નાદં સુમહાનુભાવો વિદ્ધ્વેવ શક્રં નમુચિઃ સ વીરઃ ॥

પુનઃ સ પાર્થં વૃષસેન ઉગ્રૈ-- ર્બાણૈરવિદ્ધ્યદ્ભુજમૂલે તુ સવ્યે ।
તથૈવ કૃષ્ણં નવભિઃ સમાર્દય-- ત્પુનશ્ચ પાર્થં દશભિર્જઘાન ॥

પૂર્વં યથા વૃષસેનપ્રયુક્તૈ-- રભ્યાહતઃ શ્વેતહયઃ શરૈસ્તૈઃ ।
સંરમ્ભમીષદ્ગમિતો વધાય કર્ણાત્મજસ્યાથ મનઃ પ્રદધ્રે ॥

તતઃ કિરીટિ રણમૂર્ધ્નિ કોપાત્ કૃત્વા ત્રિશાખાં ભ્રુકુટિં લલાટે ।
મુમોચ તૂર્ણં વિશિખાન્મહાત્મા વધે ધૃતઃ કર્ણસુતસ્ય સઙ્ખ્યે । આરક્તનેત્રોઽન્તકશત્રુહન્તા ઉવાચ કર્ણં ભૃશમુત્સ્મયંસ્તદા ॥

દુર્યોધનં દ્રૌણિમુખાંશ્ચ સર્વા-- નહં રણે વૃષસેનં તમુગ્રમ્ ।
સમ્પશ્યતઃ કર્ણ તવાદ્ય સઙ્ખ્યે નયામિ લોકં નિશિતૈઃ પૃષત્કૈઃ ॥

ઊનં ચ તાવદ્ધિ જના વદન્તિ સર્વૈર્ભવદ્ભિર્મમ સૂનુર્હતોઽસૌ ।
એકો રથો મદ્વિહીનસ્તરસ્વી અહં હનિષ્યે ભવતાં સમક્ષમ્ ॥

સંરક્ષ્યતાં રથસંસ્થાઃ સુતોઽય-- મહં હનિષ્યે ભવતાં સમક્ષમ્ ॥
પશ્ચાદ્વધિષ્યે ત્વામપિ સમ્પ્રમૂઢ-- મહં હનિષ્યેઽર્જુન આજિમધ્યે ॥

તમદ્ય મૂલં કલહસ્ય સઙ્ખ્યે દુર્યોધનાપાશ્રય જાતદર્પમ્ ।
ત્વામદ્ય હન્તાઽસ્મિ રણે પ્રસહ્ય અસ્યૈવ હન્તા યુધિ ભીમસેનઃ । દુર્યોધનસ્યાધમપૂરુષસ્ય યસ્યાનયાદેષ મહાન્ક્ષયોઽભવત્ ॥

સ એવમુક્ત્વા વિનિમૃજ્ય ચાપં લક્ષ્યં હિ કૃત્વા વૃષસેનમાજૌ ।
સસર્જ બાણાન્વિશિખાન્મહાત્મા વધાય રાજન્કર્ણસુતસ્ય સઙ્ખ્યે ॥

વિવ્યાધ ચૈનં દશભિઃ પૃષત્કૈ-- ર્મર્મસ્વશઙ્કં પ્રહસન્કિરીટી ।
ચિચ્છેદ ચાસ્યેષ્વસનં ભુજૌ ચ ક્ષુરૈશ્ચતુર્ભિર્નિશિતૈઃ શિરશ્ચ ॥

સ પાર્થબાણાભિહતઃ પપાત રથાદ્વિબાહુર્વિશિરા ધરાયામ્ ।
સુપુષ્પિતો વજ્રહતોઽતિમાત્રો ભગ્નો યથા સાલ ઇવાવકૃત્તઃ ॥

તં પાર્થબાણાભિહતં પતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય કર્ણઃ સુતમાશુકારી ।
રથં રથેનાશુ જગામ રોષા-- ત્કિરીટિનઃ પુત્રવધાભિતપ્તઃ ॥ 8-90-1x1 સઞ્જય ઉવાચ । 8-90-1અ1 તમાયાન્તમભિપ્રેક્ષ્ય વેલોદ્વૃત્તમિવાર્ણવમ્ । 8-90-1બ્1 ગર્જન્તં સુમહાકાયં દુર્નિવારં સુરૈરપિ । 8-90-1ચ્1 અર્જુનં પ્રાહ દાશાર્હઃ પ્રહસ્ય પુરુષર્ષભઃ ॥ 8-90-2અ2 અર્ય સરથ આયાસિ શ્વેતાશ્વઃ શલ્યસારથિઃ । 8-90-2બ્2 યેન તે સહ યોદ્ધવ્યં સ્થિરો ભવ ધનઞ્જય ॥ 8-90-3અ3 પશ્ય ચૈનં સમાયુક્તં રથં કર્ણસ્ય પાણ્ડવ । 8-90-3બ્3 શ્વેતવાજિસમાયુક્તં યુક્તં રાધાસુતેન ચ ॥ 8-90-4અ4 નાનાપતાકાકલિલં કિઙ્કિણીજાલમાલિનમ્ । 8-90-4બ્4 ઉહ્યમાનમિવાકાશો વિમાનં પાણ્ડુરૈર્હયૈઃ ॥ 8-90-5અ5 ધ્વજં ચ પશ્ય કર્ણસ્ય નાગકક્ષં મહાત્મનઃ । 8-90-5બ્5 આખણ્ડલધનુઃપ્રખ્યમુલ્લિખન્તમિવામ્બરમ્ ॥ 8-90-6અ6 પશ્ય કર્ણં સમાયાન્તં ધાર્તરાષ્ટ્રપ્રિયૈષિણમ્ । 8-90-6બ્6 શરધારા વિમુઞ્ચન્તં ધારાસારમિવામ્બુદમ્ ॥ 8-90-7અ7 એષ મદ્રેશ્વરો રાજા રથાગ્રે પર્યવસ્થિતઃ । 8-90-7બ્7 નિયચ્છતિ હયાનસ્ય રાધેયસ્યામિતૌજસઃ ॥ 8-90-8અ8 શૃણુ દુન્દુભિનિર્ઘોષં શઙ્ખશબ્દં ચ દારુણમ્ । 8-90-8બ્8 સિંહનાદાંશ્ચ વિવિધાઞ્શૃણુ પાણ઼્ડવ સર્વતઃ ॥ 8-90-9અ9 અન્તર્ધાય મહાશબ્દાન્કર્ણેનામિતતેજસા । 8-90-9બ્9 દોધૂયમાનસ્ય ભૃશં ધનુષઃ શૃણુ નિઃસ્વનમ્ ॥ 8-90-10અ10 એતે દીર્યન્તિ સગણાઃ પાઞ્ચાલાનાં મહારથાઃ । 8-90-10બ્10 દૃષ્ટ્વા કેસરિણં ક્રુદ્ધં મૃગા ઇવ મહાવને ॥ 8-90-11અ11 સર્વયત્નેન કૌન્તેય હન્તુમર્હસિ સૂતજમ્ । 8-90-11બ્11 ન હિ કર્ણશરાનન્યઃ સોઢુમુત્સહતે નરઃ ॥ 8-90-12અ12 સદેવાસુરગન્ધર્વાંસ્ત્રીઁલ્લોકાન્સચરાચરાન્ । 8-90-12બ્12 ત્વં હિ જેતું રણે શક્તસ્તથૈવ વિદિતં મમ ॥ 8-90-13અ13 ભીમમુગ્રં મહાત્માનં ત્ર્યક્ષં શર્વં કપર્દિનમ્ । 8-90-13બ્13 ન શક્તા દ્રષ્ટુમીશાનં કિં પુનર્યોધિતું પ્રભુમ્ ॥ 8-90-14અ14 ત્વયા સાક્ષાન્મહાદેવઃ સર્વભૂતશિવઃ શિવઃ । 8-90-14બ્14 યુદ્ધેનારાધિતઃ સ્થાણુર્દેવાશ્ચ વરદાસ્તવ ॥ 8-90-15અ15 તસ્ય પાર્થ પ્રસાદેન દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ । 8-90-15બ્15 જહિ કર્ણં મહાબાહો નમુચિં વૃત્રહા યથા ॥ 8-90-16અ16 શ્રેયસ્તેઽસ્તુ સદા પાર્થ યુદ્ધે જયમવાપ્નુહિ ॥ 8-90-16બ્17x અર્જુન ઉવાચ । 8-90-17અ17 ધ્રુવ એવ જયઃ કૃષ્ણ મમ નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ । 8-90-17બ્17 સર્વલોકગુરુર્યસ્ત્વં તુષ્ટોઽસિ મધુસૂદન ॥ 8-90-18અ18 ચોદયાશ્વાન્હૃષીકેશ રથં મમ મહારથ । 8-90-18બ્18 નાહત્વા સમરે કર્ણં નિવર્તિષ્યતિ ફલ્ગુનઃ ॥ 8-90-19અ19 અદ્ય કર્ણં હતં પશ્ય મચ્છરૈઃ શકલીકૃતમ્ । 8-90-19બ્19 માં વા દ્રક્ષ્યસિ ગોવિન્દ કર્ણેન નિહતં શરૈઃ ॥ 8-90-20અ20 ઉપસ્થિતમિદં ઘોરં યુદ્ધં ત્રૈલોક્યમોહનમ્ । 8-90-20બ્20 યજ્જનાઃ કથયિષ્યન્તિ યાવદ્ભૂમિર્ધરિષ્યતિ ॥ 8-90-21અ21 એવં બ્રુવંસ્તદા પાર્થઃ કૃષ્ણમક્લિષ્ટકારિણમ્ । 8-90-21બ્21 પ્રત્યુદ્યયૌ રથેનાશુ ગજં પ્રતિગજો યથા ॥ 8-90-22અ22 પુનરપ્યાહ તેજસ્વી પાર્થઃ કૃષ્ણમરિન્દમ । 8-90-22બ્22 ચોદયાશ્વાન્હૃષીકેશ કાલોઽયમતિવર્તતે ॥ 8-90-23અ23 એવમુક્તસ્તદા તેન પાણ઼્ડવેન મહાત્મના । 8-90-23બ્23 જયેન સમ્પૂજ્ય સ પાણ્ડવં તદા 8-90-23ચ્23 પ્રચોદયામાસ હયાન્મનોજવાન્ ॥ 8-90-24અ24 સ પાણ્ડુપુત્રસ્ય રથો મનોજવઃ 8-90-24બ્24 ક્ષણેન કર્ણસ્ય રથાગ્રગોઽભવત્ ॥