મહાભારત · અધ્યાય 8.86

તતઃ કર્ણઃ કુરુષુ પ્રદ્રુતેષુ વરૂથિના શ્વેતહયેન રાજન્ ।
પાઞ્ચાલપુત્રાન્વ્યધમત્સૂતપુત્રો મહેષુમિર્વાત ઇવાભ્રસઙ્ઘાન્ ॥

સૂતં રથાદઞ્જલિકૈર્નિપાત્ય જઘાન ચાશ્વાઞ્જનમેજયસ્ય ।
શતાનીકં સુતસોમં ચ ભલ્લૈ-- રવાકિરદ્ધનુષી ચાપ્યકૃન્તત્ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નં નિર્બિભેદાથ ષડ્ભિ-- ર્જઘાનાશ્વાન્દક્ષિણાંસ્તસ્ય સઙ્ખ્યે ।
હત્વા ચાશ્વાન્સાત્યકેઃ સૂતપુત્રઃ કૈકેયપુત્રં ન્યવધીદ્વિશોકમ્ ॥

તમભ્યધાવન્નિહતે કુમારે સેનાપતિઃ કૈકયો મિત્રવર્મા ।
શરૈર્વિધુન્વન્ભૃશમુગ્રવેગૈઃ કર્ણાત્મજં ચાપ્યહનત્સુદેવમ્ ॥

તસ્યાર્ધચન્દ્રૈસ્ત્રિભિરુચ્ચકર્ત પ્રહસ્ય બાહૂ ચ શિરશ્ચ કર્ણઃ ।
સ સ્યન્દનાદ્ગામગમદ્ગતાસુઃ પરશ્વથૈઃ સાલ ઇવાવરુગ્ણઃ ॥

હતાશ્વમઞ્જોગમિભિઃ સુષેણઃ શિનિપ્રવીરં નિશિતૈઃ પૃષત્કૈઃ ।
પ્રચ્છાદ્ય નૃત્યન્નિવ કર્ણપુત્રઃ શૈનેયબાણાભિહતઃ પપાત ॥

પુત્રે હતે ક્રોધપરીતયેતાઃ કર્ણઃ શિનીનાં પ્રવરં જિઘાંસુઃ ।
હતોઽસિ હે સાત્યક ઇત્યુદીર્ય વ્યવાસૃજદ્બાણમમિત્રસાહમ્ ॥

તમસ્ય ચિચ્છેદ શરં શિખણ્ડી ત્રિભિસ્ત્રિભિશ્ચ પ્રતુતોદ કર્ણમ્ ।
શિખણ્ડિનઃ કાર્મુકં ચ ધ્વજં ચ ચ્છિત્ત્વા ક્ષુરાભ્યાં ન્યહનત્સુજાતઃ ॥

શિખણ્ડિનં ષડ્ભિરવિધ્યદુગ્રો ધાર્ષ્ટદ્યુમ્નેઃ સ શિરશ્ચોચ્ચકર્ત ।
તતોઽભિનત્સુતસોમં ક્ષુરેણ સુસઞ્ઝિતેનાધિરથિર્મહાત્મા ॥

અથાક્રન્દે તુમુલે વર્તમાને ધાર્ષ્ટદ્યુમ્ને નિહતે તત્ર કૃષ્ણઃ ।
અપાઞ્ચાલ્યં ક્રિયતે યાહિ પાર્થ કર્ણં જહીલાબ્રવીદ્રાજસિંહ ॥

તતઃ પ્રહસ્યાશુ નરપ્રવીરો રથં રથેનાધિરથેર્જગામ ।
ભયે તેષાં ત્રાણમિચ્છન્સુબાહુ-- રભ્યાહતાનાં રથયૂથપેન ॥

તતોઽપરે ભારત દુષ્પ્રકમ્પ્યાઃ પાઞ્ચાલાનાં રથસઙ્ઘાઃ સમેતાઃ ।
પ્રતિશ્રિતા હ્યન્તરિક્ષે ગ્રહાભા ધનુઃપ્રવીરાસ્તુ રથપ્રવીરાઃ ॥

વિસ્ફાર્ય ગાણ્ડીવમથોગ્રઘોષં જ્યયા સમાહત્ય તલે ભૃશં ચ ।
બાણાન્ધકારં સહસૈવ કૃત્વા જઘાન નાગાશ્વરથધ્વજાંશ્ચ ॥

[પ્રતિશ્રુતઃ પ્રાચરદન્તરિક્ષે ગુહા ગિરીણામપતન્વયાંસિ ।
યન્મણ્ડલજ્યેન વિજૃમ્ભમાણો રૌદ્રે મુહૂર્તેઽભ્યપતત્કિરીટી ॥ ]

તં ભીમસેનોઽનુયયૌ રથેન પૃષ્ઠે રક્ષન્પાણ્ડવમેકવીરઃ ।
તૌ રાજપુત્રૌ ત્વરિતૌ રથાભ્યાં કર્ણાય યાતાવરિભિર્વિષક્તૌ ॥

તત્રાન્તરે સુમહાન્સૂતપુત્ર-- શ્ચક્રે યુદ્ધં સોમકાન્સમ્પ્રમથ્ય ।
રથાશ્વમાતઙ્ગણાઞ્જઘાન પ્રચ્છાદયામાસ શરૈર્દિશશ્ચ ॥

તમુત્તમૌજા જનમેજયશ્ચ ક્રુદ્ધૌ યુધામન્યુશિખણ્ડિનૌ ચ ।
કર્ણં બિભેદુઃ સહિતાઃ પૃષત્કૈઃ સન્નર્દમાનાઃ સહ પાર્ષતેન ॥

તે પઞ્ચ પાઞ્ચાલરથાઃ સમેતા વૈકર્તનં કર્ણમભિદ્રવન્તઃ ।
તસ્માદ્રથાચ્ચ્યાવયિતું ન શેકુ-- ર્ધૈર્યાત્કૃતાત્માનમિવેન્દ્રિયાર્થાઃ ॥

તેષાં ધનૂંષિ ધ્વજવાજિસૂતાં-- સ્તૂર્ણં પતાકાશ્ચ નિકૃત્ય બાણૈઃ ।
તાન્પાઞ્ચાલાનભ્યહનત્પૃવત્કૈઃ કર્ણસ્તતઃ સિંહ ઇવોન્નનાદ ॥

તસ્યાસ્યતસ્તાનભિનિઘ્નતશ્ચ જ્યાબાણહસ્તસ્ય ધનુઃસ્વેનન ।
સાદ્રિદ્રુમા સ્યાત્પૃથિવી વિશીર્ણે-- ત્યતીવ મત્વા જનતા વ્યપીદત્ ॥

સ શક્રચાપપ્રતિમેન ધન્વના ભૃશાયતેનાધિરથિઃ શરાન્સૃજન્ ।
બભૌ રણે દીપ્તમરીચિમણ્ડલો યથાંશુમાલી પરિવેષવાંસ્તથા ॥

શિખણ્ડિનં દ્વાદશભિઃ પરાભિન-- ચ્છિતૈઃ શરૈઃ ષડ્ભિરથોત્તમૌજસમ્ ।
ત્રિભિર્યુધામન્યુમવિધ્યદાશુગૈ-- સ્ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ સોમકપાર્ષતાત્મજૌ ॥

પરાજિતાઃ પઞ્ચ મહારથાસ્તુ તે મહાહવે સૂતસુતેન મારિષ ।
નિરુદ્યમાસ્તસ્થુરમિત્રનન્દના યથેન્દ્રિયાર્થાત્મવતા પરાજિતાઃ ॥

નિમજ્જતસ્તાનથ કર્ણસાગરે વિપન્નનાવો વણિજો યથાર્ણવે ।
ઉદ્દધ્રિરે નૌભિરિવાર્ણવાદ્રથૈઃ સુકલ્પિતૈર્દ્રૌપદિજાઃ સ્વમાતુલાન્ ॥

તતઃ શિનીનામૃષભઃ શિતૈઃ શરૈ-- ર્નિકૃત્ય કર્ણપ્રહિતાનિષૂન્વહૂન્ ।
વિદાર્ય કર્ણં નિશિતૈરયસ્મયૈ-- સ્તવાત્મજં જ્યેષ્ઠમવિધ્યદષ્ટમિઃ ॥

કૃપોઽથ ભોજશ્ચ તવાત્મજસ્તથા સ્વયં ચ કર્ણો નિશિતૈરતાડયત્ ।
સ તૈશ્ચતુર્ભિર્યુયુધે યદૂત્તમો દિગીશ્વરૈર્દૈત્યપતિર્યથા તથા ॥

સમાતતેનેષ્વસનેન કૂજતા મહાસ્વનેનાશનિપાતદીધિતિઃ ।
બભૂવ દુર્ધર્ષતરઃ સ સાત્યકિઃ શરન્નભોમધ્યગતો યથા રવિઃ ॥

પુનઃ સમાસ્થાય રથાન્સુદંશિતાઃ શિનિપ્રવીરં જુગુપુઃ પરન્તપાઃ ।
સમેત્ય પાઞ્ચાલમહારથા રણે મરુદ્રણાઃ શક્રમિવારિનિગ્રહે ॥

તતોઽભવદ્યુદ્ધમતીવ દારુણં તવાહિતાનાં તવ સૈનિકૈઃ સહ ।
રથાશ્વમાતઙ્ગવિનાશનં તથા યથા સુરાણામસુરૈઃ પુરાઽભવત્ ॥

રથા દ્વિપા વાજિપદાતયસ્તથા ભ્રમન્તિ નાનાવિધશસ્ત્રવેષ્ટિતાઃ ।
પરસ્પરેણાભિહતાશ્ચ ચસ્ખલુ-- ર્વિનેદુરાર્તા વ્યસવોઽપતંસ્તથા ॥

તથાગતં ભીમમભીસ્તવાત્મજઃ સસાર રાજાવરજઃ કિરઞ્શરૈઃ ।
તમભ્યધાવત્ત્વરિતો વૃકોદરો મહારુરું સિંહ ઇવાભિપેદિવાન્ ॥

તતસ્તયોર્યુદ્ધમતીવ દારુણં પ્રદીવ્યતોઃ પ્રાણદુરોદરં દ્વયોઃ ।
પરસ્પરેણાભિનિવિષ્ટરોષયો-- રુદગ્રયોઃ શમ્બરશક્રયોર્યથા ॥

શરૈઃ શરીરાર્તિકરૈઃ સુતેજનૈ-- ર્નિજઘ્નતુસ્તાવિતરેતરં ભૃશમ્ ।
સકૃત્પ્રભિન્નાવિવ વાસિતાન્તરે મહાગજૌ દોર્ભિરદીનઘાતિનૌ ॥

આલોક્ય તૌ ચૈવ પરસ્પરં તતઃ સમં ચ શૂરૌ ચ સસારથી તદા ।
ભીમોઽબ્રવીદ્યાહિ દુઃશાસનાય દુઃશાસનો યાહિ વૃકોદરાય ॥

તયો રથૌ સારથિસમ્પ્રચોદિતૌ સમં રથૌ તૌ મહસા સમીયતુઃ ।
નાનાયુધચ્છત્રપતાકિકાધ્વજૌ દિવીવ પૂર્વં બલશક્રયો રણે ॥
ભીમ ઉવાચ ।

દિષ્ટ્યાઽસિ દુઃશાસન અદ્ય દૃષ્ટઃ ક્ષણં પ્રતીચ્છે સહવૃદ્ધિ મૂલમ્ ।
ચિરોદિતં યન્મયા તે સભાયાં કૃષ્ણાભિમર્શેન ગૃહાણ મત્તઃ ॥

સ એવમુક્તસ્તુ તતો મહાત્મા દુઃશાસનો વાક્યમુવાચ વીરઃ ।
સર્વં સ્મરન્નેવ વિસંસ્મરામિ ઉદીર્યમાણં શૃણુ ભીમસેન ॥

સ્મરામિ ચાત્મપ્રભવં ચિરાય યજ્જાતુષે વેશ્મનિ રાત્ર્યહાનિ ।
વિશ્વાસહીના મૃગયાં ચરન્તો વસન્તિ સર્વત્ર નિરાકૃતાસ્તુ ॥

મહાભયં રાત્ર્યહાનિ સ્મરન્ત-- સ્તથોપભોગાચ્ચ સુખાચ્ચ હીનાઃ ।
વનેષ્વટન્તો ગિરિગહ્વરાણિ પાઞ્ચાલરાજસ્ય પુરં પ્રવિષ્ટાઃ ॥

માયાં યૂયં કામપિ સમ્પ્રવિષ્ટા યતો વૃતઃ કૃષ્ણયા ફલ્ગુનો વઃ ।
સમ્ભૂય પાપૈસ્તદનાર્યવૃત્તં કૃતં તદા માતૃકૃતાનુરૂપમ્ ॥

એકા વૃતા પઞ્ચભિઃ સાભિપન્ના । હ્યલજ્જમાનેશ્ચ પરસ્પરસ્ય ।
સ્મરે સભાયાં સુબલાત્મજેન દાસીકૃતા યત્સહ કૃષ્ણયા ચ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

ઇત્યેવમુક્તસ્તુ તવાત્મજેન પાણ્ડોઃ સુતઃ કોપવશં ભૃશં
ધનુઃ ક્ષુરાભ્યાં ધ્વજમેવ ચાચ્છિનત્ । લલાટમપ્યસ્ય બિભેદ પત્રિણા

શિરશ્ચ કાયાત્પ્રજહાર સારથેઃ ॥ સ રાજપુત્રોઽન્યદવાપ્ય કાર્મુકં
વૃકોદરં દ્વાદશભિઃ પરાભિનત્ । સ્વયં નિયચ્છંસ્તુરગાનજિહ્મગૈઃ

શરૈશ્ચ ભીમં પુનરપ્યવીવૃષત્ ॥