મહાભારત · અધ્યાય 8.85

તમાયાન્તં મહાવેગૈરશ્વૈઃ કપિવરધ્વજમ્ ।
યુદ્ધાયાભ્યદ્રવન્દીરાઃ કુરૂણાં નવતીં રથાઃ ॥

કૃત્વા સંશપ્તકા ઘોરં શપથં પારલૌકિકમ્ ।
પરિવવ્રુર્નરવ્યાઘ્રા નરવ્યાઘ્રં રણેઽર્જુનમ્ ॥

કૃષ્ણઃ શ્વેતાન્મહાવેગાનશ્વાન્કાઞ્ચનભૂષણાન્ ।
મુક્તાજાલપ્રતિચ્છન્નાન્પ્રૈષીત્કર્ણરથં પ્રતિ ॥

પ્રેક્ષ્ય કર્ણરથં યાન્તમરિઘ્નં તં ધનઞ્જયમ્ ।
બાણવર્ષૈરભિઘ્નન્તઃ સંશપ્તકગણા યયુઃ ॥

ત્વરમાણાંસ્તુ તાન્સર્વાન્સસૂતેષ્વસનધ્વજાન્ ।
જઘાન નવતિં વીરાનર્જુનો નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

તેઽપતન્ત હતા બાણૈર્નાનારૂપૈઃ કિરીટિના ।
વિમાનેભ્યઃ સુકૃતિનઃ સ્વર્ગાત્પુણ્યક્ષયે યથા ॥

તતઃ સરથનાગાશ્વાઃ કુરવઃ કુરુસત્તમમ્ ।
નિર્ભયા ભરતશ્રેષ્ઠમભ્યવર્તન્ત ફલ્ગુનમ્ ॥

તદાયસ્તમનુષ્યાશ્વમુદીર્ણવરવારણમ્ ।
પુત્રાણાં તે મહાસૈન્યં સમરૌત્સીદ્ધનઞ્જયમ્ ॥

શક્ત્યૃષ્ટિતોમરપ્રાસૈર્ગદાનિસ્ત્રિંશસાયકૈઃ ।
પ્રાચ્છાદયન્મહેષ્વાસાઃ કુરવઃ કુરુનન્દનમ્ ॥

તામન્તરિક્ષે વિતતાં શસ્ત્રવૃષ્ટિં સમન્તતઃ ।
વ્યધમત્પાણ્ડવો બાણૈસ્તમઃ સૂર્ય ઇવાંશુભિઃ ॥

તતો મ્લેચ્છાઃ સ્થિતા મત્તૈસ્ત્રયોદશશતૈર્ગજૈઃ ।
પાર્શ્વતો વ્યહનન્પાર્થં તવ પુત્રસ્ય શાસનાત્ ॥

કર્ણિનાલીકનારાચૈસ્તોમરપ્રાસશક્તિભિઃ ।
કર્પણૈર્ભિણ્ડિપાલૈશ્ચ રથસ્થં પાર્થમાર્દયન્ ॥

તાં શસ્ત્રવૃષ્ટિમતુલાં દ્વિપસ્થૈઃ પ્રેષિતાં પ્રભુઃ ।
ચિચ્છેદ નિશિતૈર્ભલ્લૈરર્ધચન્દ્રૈશ્ચ ફલ્ગુનઃ ॥

અથ તાન્દ્વિરદાન્સર્વાન્નાનાલિઙ્ગૈઃ શરોત્તમૈઃ ।
સપતાકધ્વજારોહાન્ગિરીન્વજ્રૈરિવાભિનત્ ॥

તે હેમપુઙ્ખૈરિષુભિરર્દિતા હેમમાલિનઃ ।
હતાઃ પેતુર્મહાનાગાઃ સાગ્રિજ્વાલા ઇવાદ્રયઃ ॥

તતો ગાણ્ડીવનિર્ઘોષો મહાનાસીદ્વિશામ્પતે ।
સ્તનતાં કૂજતાં ચૈવ મનુષ્યગજવાજિનામ્ ॥

કુઞ્ચરાશ્ચ હતા રાજન્દદ્રુવુસ્તે સમન્તતઃ ।
અશ્વાશ્ચ પર્યધાવન્ત હતારોહા દિશો દશ ॥

રથા હીના નહારાજ રથિભિર્વાજિભિસ્તથા ।
ગન્ધર્વનગરાકારા દૃશ્યન્તે સ્મ સહસ્રશઃ ॥

અશ્વારોહા મહારાજ ધાવમાના ઇતસ્તતઃ ।
તત્રતત્રૈવ દૃશ્યન્તે નિહતાઃ પાર્થસાયકૈઃ ॥

તસ્મિન્ક્ષણે પાણ્ડવસ્ય બાહ્વોર્બલમદૃશ્યત ।
યત્સાદિનો વારણાંશ્ચ રથાંશ્ચૈકોઽજયદ્યુધિ ॥

અસંયુક્તાશ્ચ તે રાજન્પરિવૃત્તા રણં પ્રતિ ।
નરા નાગા રથાશ્ચૈવ નદન્તોઽર્જુનમભ્યયુઃ ॥

તતસ્ત્ર્યેઙ્ગેણ મહતા બલેન ભરતર્ષભ ।
દૃષ્ટ્વા પરિવૃતં રાજન્ભીમસેનઃ કિરીટિનમ્ ॥

હતાવશેષાનુત્સૃજ્ય ત્વદીયાન્કતિચિદ્રથાન્ ।
જવેનાભ્યદ્રવદ્ભીમો ધનઞ્જયરથં પ્રતિ ॥

તતસ્તત્પ્રાદ્રવત્સૈન્યં હતભૂયિષ્ઠમાતુરમ્ ।
દૃષ્ટ્વાઽર્જુનં તદા ભીમમાગતં ભ્રાતરં પ્રતિ ॥

હતાવશિષ્ટાંસ્તુરગાનર્જુનેન મહાબલઃ ।
ભીમો વ્યધમદશ્રાન્તો ગદાપાણિર્મહાહવે ॥

ગદાપાણિં તદા દૃષ્ટ્વા ભીમં ભારત ભારતાઃ ।
મેનિરે તમનુપ્રાપ્તં દણ્ડપાણિમિવાન્તકમ્ ॥

કાલરાત્રિમિવાત્યુગ્રાં નરનાગાશ્વભોજનામ્ ।
પ્રાકારાટ્ટપુરદ્વારદારણીમતિદારુણામ્ ॥

ગદાં તુરગનાશાય ત્વરન્ભીમો વ્યવાસૃજત્ ।
સા જઘાન બહૂનશ્વાનશ્વારોહાંશ્ચ મારિષ ॥

કાંસ્યાયસતનુત્રાંશ્ચ નરાનશ્વાંશ્ચ પાણ્ડવઃ ।
પોથયામાસ ગદયા સશબ્દં તેઽપતન્હતાઃ ॥

દન્તૈર્દશન્તો વસુધાં શેરતે ક્ષતજોક્ષિતાઃ ।
ભગ્નમૂર્ધાસ્થિચરણાઃ ક્રવ્યાદગણભોજનાઃ ॥

અસૃઙ્માંસવસાભિશ્ચ તૃપ્તિમભ્યાગતા ગદા ।
અસ્થીન્યપ્યશ્નતી તસ્થૌ કાલરાત્રીવ દુર્દૃશા ॥

સહસ્રાણિ દશાશ્વાનાં હત્વા પત્તીંશ્ચ ભૂયસઃ ।
ભીમોઽભ્યધાવત્સઙ્ક્રુદ્ધો ગદાપાણિરિતસ્તતઃ ॥

ગદાપાણિં તતો ભીમં દૃષ્ટ્વા ભારત તાવકાઃ ।
મેનિરે સમનુપ્રાપ્તં કાલદણ઼્ડોદ્યતં યમમ્ ॥

સ મત્ત ઇવ માતઙ્ગઃ સઙ્ક્રુદ્ધઃ પાણ્ડુનન્દનઃ ।
પ્રવિવેશ ગજાનીકં મકરઃ સાગરં યથા ॥

વિગાહ્ય ચ ગજાનીકં પ્રગૃહ્ય મહતીં ગદામ્ ।
ક્ષણેન ભીમઃ સઙ્ક્રુદ્ધસ્તન્નિન્યે યમસાદનમ્ ॥

ગજાન્સકઙ્કટાન્મત્તાન્સારોહાન્સપતાકિનઃ ।
પતતઃ સમપશ્યામ સપક્ષાન્પર્વતાનિવ ॥

હત્વા તુ તદ્ગજાનીકં ભીમસેનો મહાબલઃ ।
પુનઃ સ્વરથમાસ્થાય પૃષ્ઠતોઽર્જુનમભ્યયાત્ ॥

તતઃ પરાઙ્મુખીભૂતં નિરુત્સાહં બલં તવ ।
તદાનીં તુ મહારાજ પ્રાયશઃ શસ્ત્રવેષ્ટિતમ્ ॥

વિલમ્બમાનં તત્સૈન્યભપ્રગલ્ભમવસ્થિતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા પ્રાચ્છાદયદ્બાણૈરર્જુનઃ શસ્ત્રવૃષ્ટિભિઃ ॥

નરાશ્વરથમાતઙ્ગા યુધિ ગાણ્ડીવધન્વના ।
શરવ્રાતૈશ્ચિતા રેજુઃ કદમ્બા ઇવ કેસરૈઃ ॥

તતઃ કુરુણામભવદાર્તનાદો મહાન્નૃપ ।
નરાશ્વનાગાસુહનાન્દૃષ્ટ્વા બાણાન્કિરીટિનઃ ॥

હાહાકૃતં ભૃશં ત્રસ્તં લીયમાનં પરસ્પરમ્ ।
અલાતચક્રવત્સૈન્યં તદા બભ્રામ તાવકમ્ ॥

તતોઽર્જુનશરધ્વસ્તં કુરૂણાં સુમહદ્બલમ્ ।
ન હ્યત્રાસીદનિર્ભિન્નો રથઃ સાદી હયો ગજઃ ॥

આદીપ્તમિવ તત્સૈન્યં શરૈશ્છિન્નતનુચ્છદમ્ ।
આસીત્સ્વશોણિતક્લિન્નં રૌદ્રં નષ્ટં વિશામ્પતે ॥

તત્સૈન્યં હતભૂયિષ્ઠમાહતં નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
ન જહૌ સમરં પ્રાપ્ય ફલ્ગુનં શત્રુતાપનમ્ ॥

તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ કૌરવાણાં પરાક્રમમ્ ।
વધ્યમાનોઽપિ યત્પાર્થં ન જહૌ ભરતર્ષભ ॥

તં દૃષ્ટ્વા વિક્રમં તસ્ય કુરવઃ સવ્યસાચિનઃ ।
નિરાશાઃ સમપદ્યન્ત સર્વે કર્ણસ્ય જીવિતે ॥

અવિષહ્યં તુ પાર્થસ્ય શરસંસ્પર્શમાહવે ।
મત્વા ન્યવર્તન્કુરવો જિતા ગાણ્ડીવધન્વના ॥

તે હિત્વા સમરે પાર્થં વધ્યમાનાશ્ચ સાયકૈઃ ।
પ્રદુદ્રુવુર્દિશો ભીતાશ્ચુક્રુશુશ્ચાપિ સૂતજમ્ ॥

તાન્વિદ્રાવયતે પાર્થઃ કિરઞ્શરશતાન્બહૂન્ ।
હર્ષયન્પાણ્ડવીં સેનાં રાજાનં ચ યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

પુત્રાસ્તવ મહારાજ જગ્મુઃ કર્ણરથં પ્રતિ ।
અગાધે મજ્જતાં તેષાં દ્વીપઃ કર્ણોઽભવત્તદા ॥

કુરવો હિ મહારાજ નિર્વિષાઃ પન્નગા ઇવ ।
કર્ણમેવોપલીયન્ત ભયાદ્ગાણ્ડીવઘન્વનઃ ॥

યથા સર્વાણિ ભૂતાનિ મૃત્યોર્ભીતાનિ મારિષ ।
ઉપલીયન્તિ સન્ત્રાસાદ્ધર્મં લોકપરાયણમ્ ॥

તથા કર્ણં મહેષ્વાસં પુત્રાસ્તવ નરાધિપ ।
ઉપાલીયન્ત સન્ત્રાસાત્પાણ્ડવસ્ય મહાત્મનઃ ॥

તાઞ્શોણિતપરિક્લિન્નાન્વિષમસ્થાઞ્શરાતુરાન્ ।
મા ભૈષ્ટેત્યબ્રવીત્કર્ણો ભીતાનાવિષ્ટચેતસઃ ॥

સમ્ભગ્નં હિ બલં દૃષ્ટ્વા બલાત્પાર્થેન તાવકમ્ ।
ધનુર્વિસ્ફારયન્કર્ણસ્તસ્થૌ શત્રુજિઘાંસયા ॥

તાન્પ્રદ્રુતાન્કુરૂન્દૃષ્ટ્વા કર્ણઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ ।
સઞ્ચિન્તયિત્વા પાર્થસ્ય વધે દધ્રે મનઃ શ્વસન્ ॥

વિસ્ફાર્ય સુમહચ્ચાપં તતશ્ચાધિરથિર્વૃષઃ ।
પાઞ્ચાલાન્પુનરાધાવત્પશ્યતઃ સવ્યસાચિનઃ ॥

તતઃ ક્ષણેન ક્ષિતિપાઃ ક્ષતજપ્રતિમેક્ષણાઃ ।
શરૌઘૈશ્છાદયામાસુર્મહામેઘા ઇવાચલમ્ ॥

તતઃ શરસહસ્રાણિ કર્ણમુક્તાનિ મારિષ ।
પાઞ્ચાલાનાં હરત્પ્રાણાંસ્તમાંસીવ તમોનુદઃ ॥

મહદાસીત્તદા યુદ્ધં પાઞ્ચાલાનાં મહામતે ।
વધ્યતાં સૂતપુત્રેણ મિત્રાર્થે મિત્રગૃદ્ધિના ॥