મહાભારત · અધ્યાય 8.82

તતો ભગ્નેષુ સૈન્યેષુ ભીમસેનેન સંયુગે ।
દુર્યોધનોઽબ્રવીત્કિં નુ સૌબલો વાઽપિ સઞ્જય ॥

કર્ણો વા જયતાં શ્રેષ્ઠો યોધા વા મામકા યુધિ ।
કૃપો વા કૃતવર્મા વા દ્રૌણિર્દુઃશાસનોઽપિ વા ॥

અત્યદ્ભુતમહં મન્યે પાણ્ડવેયસ્ય વિક્રમમ્ ।
યદેકઃ સમરે સર્વાન્યોધયામાસ મામકાન્ ॥

યથાપ્રતિજ્ઞં યોધાનાં રાધેયઃ કૃતવાનપિ । કુરૂણામથ સર્વેષાં કર્ણઃ શત્રુનિષૂદનઃ ।
શર્મ વર્મ પ્રતિષ્ઠા ચ જીવિતાશા ચ સઞ્જય ॥

તદ્ભગ્રં સ્વબલં દૃષ્ટ્વા કૌન્તેયેનામિતૌજસા ।
ધનુર્દરાણાં પ્રવરઃ કર્ણઃ કિમકરોદ્યુધિ ॥

પુત્રા વા મમ દુર્ધર્ષા રાજાનો વા મહારથાઃ ।
એતન્મે સર્વમાચક્ષ્વ કુશલો હ્યસિ સઞ્જય ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

અપરાહ્ણે મહારાજ સૂતપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
જઘાન સોમકાન્સર્વાન્ભીમસેનસ્ય પશ્યતઃ ॥

ભીમોઽપ્યતિબલં સૈન્યં ધાર્તરાષ્ટ્રં વ્યપોથયત્ ॥

દ્રાવ્યમાણં બલં દૃષ્ટ્વા ભીમસેનેન ધીમતા ।
યન્તારમબ્રવીત્કર્ણઃ પાઞ્ચાલાનેવ માં વહ ॥

મદ્રરાજસ્તતઃ શલ્યઃ શ્વેતાનશ્વાન્મહાજવાન્ ।
પ્રાહિણોચ્ચેદિપાઞ્ચાલાન્કરૂશાંશ્ચ મહાબલઃ ॥

પ્રવિશ્ય ચ મહત્સૈન્યં શલ્યઃ પરબલાર્દનઃ ।
ન્યયચ્છત્તુરગાન્હૃષ્ટો યત્રયત્ર ચ તે રથાઃ ॥

તં રથં મેઘસઙ્કાશં વૈયાઘ્રપરિવારણમ્ ।
સન્દૃશ્ય પાણ્ડુપઞ્ચાલાસ્ત્રસ્તા હ્યાસન્વિશામ્પતે ॥

તતો રથસ્ય નિનદઃ પ્રાદુરાસીન્મહારણે ।
પર્જન્યસમનિર્ઘોષઃ પર્વતસ્યેવ દીર્યતઃ ॥

તતઃ શરશતૈસ્તીક્ષણૈઃ કર્ણ આકર્ણનિઃસૃતૈઃ ।
જઘાન પાણ્ડવબલં શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

તં તથા સમરે કર્મ કુર્વાણમપરાજિતમ્ ।
પરિવવ્રુર્મહેષ્વાસાઃ પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ ॥

તં શિખણ્ડી ચ ભીમશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ ।
નકુલઃ સહદેવશ્ચ દ્રૌપદેયાશ્ચ સાત્યકિઃ ॥

પરિવવ્રુર્જિઘાંસન્તો રાધેયં શરવૃષ્ટિભિઃ ।
સાત્યકિસ્તુ તદા કર્ણં વિંશત્યા નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

અતાડયદ્રણે શૂરો જત્રુદેશે નરોત્તમઃ ।
શિખણ્ડી પઞ્ચવિંશત્યા ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ સપ્તભિઃ ॥

દ્રૌપદેયાશ્ચતુઃષષ્ટ્યા સહદેવશ્ચ સપ્તભિઃ ।
નકુલશ્ચ શતેનાજૌ કર્ણં વિવ્યાધ સાયકૈઃ ॥

ભીમસેનસ્તુ રાધેયં નવત્યા નતપર્વણામ્ ।
વિવ્યાધ સમરે ક્રુદ્ધો જત્રુદેશે મહાબલઃ ॥

અથ પ્રહસ્યાધિરથિર્વ્યાક્ષિપદ્ધનુરુત્તમમ્ ।
મુમોચ નિશિતાન્બાણાન્પીડયન્સુમહાબલઃ ॥

તાન્પ્રત્યવિધ્યદ્રાધેયઃ પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિઃ શરૈઃ ।
સાત્યકેસ્તુ ધનુશ્છિત્ત્વા ધ્વજં ચ ભરતર્ષભ ॥

તં તથા નવભિર્બાણૈરાજઘાન સ્તનાન્તરે ।
ભીમસેનં તતઃ ક્રુદ્ધો વિવ્યાધ ત્રિંશતા શરૈઃ ॥

સહદેવસ્ય ભલ્લેન ધ્વજં ચિચ્છેદ મારિષ ।
સારથિં ચ ત્રિભિર્બાણૈરાજઘાન પરન્તપઃ ॥

વિરથાન્દ્રૌપદેયાંશ્ચ ચકાર ભરતર્ષભ ।
અક્ષ્ણોર્નિમેષમાત્રેણ તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

વિમુખીકૃત્ય તાન્સર્વાઞ્શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ।
પાઞ્ચાલાનહનઞ્છૂરાંશ્ચેદીનાં ચ મહારથાન્ ॥

તે વધ્યમાનાઃ સમરે ચેદિમત્સ્યા વિશામ્પતે ।
કર્ણમેકમભિદ્રુત્ય શરસઙ્ખૈઃ સમાર્પયન્ ॥

તાઞ્જઘાન શિતૈર્બાણૈઃ સૂતપુત્રો મહારથઃ । તે વધ્યમાનાઃ સમરે ચેદિમાત્સ્યા વિશામ્પતે ।
પ્રાદ્રવન્ત રણે ભીતાઃ સિંહત્રસ્તા મૃગા ઇવ ॥

એતદત્યુદ્ભતં કર્મ દૃષ્ટ્વાનસ્મિ ભારત ।
યદેકઃ સમરે શૂરાન્સૂતપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥

યતમાનાન્પરં શક્ત્યા યોધયાનાંશ્ચ ધન્વિનઃ ।
પાણ્ડવેયાન્મહારાજ શરૈર્વારિતવાન્રણે ॥

તત્ર ભારત કર્ણસ્ય લાઘવેન મહાત્મનઃ ।
તુતુષુર્દેવતાઃ સર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ સહ ચારણૈઃ ॥

અપૂજયન્મહેષ્વાસા ધાર્તરાષ્ટ્રા નરોત્તમમ્ ।
કર્ણં રથવરશ્રેષ્ઠં શ્રેષ્ઠં સર્વધનુષ્મતામ્ ॥

તતઃ કર્ણો મહારાજ દદાહ રિપુવાહિનીમ્ ।
કક્ષમિદ્ધો યથા વહ્નિર્નિદાધે જ્વલિતો મહાન્ ॥

તે વધ્યમાનાઃ કર્ણેન પાણ્ડવેયાસ્તતસ્તતઃ ।
પ્રાદ્રવન્ત રણે ભીતાઃ કર્ણં દૃષ્ટ્વા મહારથમ્ ॥

તત્રાક્રન્દો મહાનાસીત્પાઞ્ચાલાનાં મહારણે ।
વધ્યતાં સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ કર્ણચાપવરચ્યુતૈઃ ॥

તેન શબ્દેન વિત્રસ્તા પાણ્ડવાનાં મહાચમૂઃ ।
કર્ણમેકં રણે યોધં મેનિરે તત્ર શાત્રવાઃ ॥

તત્રાદ્ભુતં પુનશ્ચક્રે રાધેયઃ શત્રુકર્શનઃ ।
યદેનં પાણ્ડવાઃ સર્વે ન શેકુરભિવીક્ષિતુમ્ ॥

જલૌઘઃ પર્વતશ્રેષ્ઠં યથાસાદ્ય પ્રભિદ્યતે ।
તથા તત્પાણ્ડવં સૈન્યં કર્ણમાસાદ્ય દીર્યતે ॥

કર્ણોઽપિ સમરે રાજન્વિધૂમોઽગ્નિરિવ જ્વલત્ ।
દહંસ્તસ્થૌ મહાબાહુઃ પાણ્ડવાનાં મહાચમૂમ્ ॥

શિરાંસિ ચ મહારાજ કર્ણાં શ્ચૈવ સકુણ્ડલાન્ ।
બાહૂંશ્ચ વીરો વીરાણાં ચિચ્છેદ લઘુ ચેષુભિઃ ॥

હસ્તિદન્તત્સરૂન્ખઙ્ગાન્ધ્વજાઞ્શક્તીર્હયાન્ગજાન્ ।
રથાંશ્ચ વિવિધાન્રાજન્પતાકા વ્યજનાનિ ચ ॥

અક્ષં ચ યુગયોક્ત્રાણિ ચક્રાણિ વિવિધાનિ ચ ।
ચિચ્છેદ બહુધા કર્ણો યોધવ્રતમનુષ્ઠિતઃ ॥

તત્ર ભારત કર્ણેન નિહતૈર્ગજવાજિભિઃ ।
અગમ્યરૂપા પૃથિવી માંસશોણિતકર્દમા ॥

વિષમં ચ સમં ચૈવ હતૈરશ્વપદાતિભિઃ ।
રથૈશ્ચ કુઞ્જરૈશ્ચૈવ ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન ॥

નાપિ સ્વે ન પરે યોધાઃ પ્રાજ્ઞાયન્ત પરસ્પરમ્ ।
ઘોરે શરાન્ધકારે તુ કર્ણાસ્ત્રે ચ વિજૃમ્ભિતે ॥

રાધેયચાપનિર્મુક્તૈઃ શરૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ ।
સઞ્છાદિતા મહારાજ પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ ॥

તે પાણ્ડવેયાઃ સમરે રાધેયેન પુનઃ પુનઃ ।
અભજ્યન્ત મહારાજ યતમાના મહારથાઃ ॥

મૃગસઙ્ઘાન્યથા ક્રુદ્ધઃ સિંહો દ્રાવયતે વને ।
પઞ્ચાલાનાં રથશ્રેષ્ઠાન્દ્રાવયઞ્શાત્રવાંસ્તથા ॥

કર્ણસ્તુ સમરે યોધાંસ્ત્રાસયુન્સુમહાયશાઃ ।
કાલયામાસ તત્સૈન્યં યથા પશુગણાન્વૃકઃ ॥

દૃષ્ટ્વા તુ પાણ્ડવીં મેનાં ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ પરાઙ્યુખીમ્ ।
તત્રાજગ્મુર્મહેષ્વાસા રુદન્તો ભૈરવાત્રવાન્ ॥

દુર્યોધનો હિ રાજેન્દ્ર મુદા પરમયા યુતઃ ।
વાદયામાસ સંહૃષ્ટો નાનાવાદ્યાનિ સર્વશઃ ॥

પાઞ્ચાલાશ્ચ મહેષ્વાસા ભગ્નાસ્તત્ર નરોત્તમાઃ ।
ન્યવર્તન્ત તદા શૂરા મૃત્યું કૃત્વા નિવર્તનમ્ ॥

તાન્નિવૃત્તાન્રણે શૂરાન્રાધેયઃ શત્રુતાપનઃ ।
અનેકશો મહારાજ બભઞ્જ પુરુષર્ષભઃ ॥

તત્ર ભારત કર્ણેન પાઞ્ચાલા વિંશતી રથાઃ ।
નિહતાઃ સાયકૈઃ ક્રોધાચ્ચેદયશ્ચ પરંશતાઃ ॥

કૃત્વા શૂન્યાન્રથોપસ્થાન્વાજિપૃષ્ઠાંશ્ચ ભારત ।
નિર્મનુષ્યાન્ગજસ્કન્ધાન્પાદાતાંશ્ચૈવ વિદ્રુતાન્ ॥

આદિત્ય ઇવ મધ્યાહ્ને દુર્નિરીક્ષ્યઃ પરન્તપઃ ।
કાલાન્તકવપુઃ શૂરઃ સૂતપુત્રોઽભ્યરાજત ॥

એવમેતન્મહારાજ નરવાજિરથદ્વિપાન્ ।
હત્વા તસ્થૌ મહેષ્વાસઃ કર્ણોઽરિગણસૂદનઃ ॥

યથા ભૂતગણાન્હત્વા કાલસ્તિષ્ઠેન્મહાબલઃ ।
તથા સ સોમકાન્હત્વા તસ્થાવેકો મહારથઃ ॥

તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ પાઞ્ચાલાનાં પરાક્રમમ્ ।
વધ્યમાનાઽપિ યત્કર્ણં નાજહૂ રણમૂર્ધનિ ॥

રાજા દુઃશાસનશ્ચૈવ કૃપઃ શારદ્વતસ્તથા । અશ્વત્થામા કૃતવર્મા શકુનિશ્ચ મહાબલઃ ।
વ્યહનન્પાણ્ડવીં સેનાં શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

કર્મપુત્રૌ તુ રાજેન્દ્ર ભ્રાતરૌ સત્યવિક્રમૌ ।
નિજઘ્નાતે બલં ક્રુદ્ધૌ પાણ્ડવાનામિતસ્તતઃ ॥

તત્ર યુદ્ધં મહચ્ચાસીત્ક્રૂરં વિશસનં મહત્ ॥

તથૈવ પાણ્ડવાઃ શૂરા ધૃષ્ટદ્યુમ્નશિખણ્ડિનૌ ।
દ્રૌપદેયાશ્ચ સઙ્ક્રુદ્ધા અભ્યઘ્નંસ્તાવકં બલમ્ ॥

એવમેષ ક્ષયો વૃત્તઃ પાણ્ડવાનાં તતસ્તતઃ ।
તાવકાનામપિ રણે ભીમં પ્રાપ્ય મહાબલમ્ ॥