મહાભારત · અધ્યાય 8.78

સ કેશવસ્ય બીભત્સુઃ શ્રુત્વા ભારત ભાષિતમ્ ।
વિશોકઃ સમ્પ્રહૃષ્ટશ્ચ ક્ષણેન સમપદ્યત ॥

તતો જ્યામભિમૃજ્યાશુ વ્યાક્ષિપદ્ગાણ્ડિવં ધનુઃ ।
દધ્રે કર્ણવિનાશાય કેશવં ચાભ્યભાષત ॥

ત્વયા નાથેન ગોવિન્દ ધ્રુવ એવ જયો મમ ।
પ્રસન્નો યસ્ય ભગવાન્ભૂતભવ્યભવિષ્યકૃત્ ॥

ત્વત્સહાયો હ્યહં કૃષ્ણ ત્રીંલ્લોકાન્વૈ સમાગતાન્ ।
પ્રાપયેયં પરં લોકં કિમુ કર્ણં મહાહવે ॥

પશ્યામિ દ્રવતીં સેનાં પાઞ્ચાલાનાં જનાર્દન ।
પશ્યામિ કર્ણં સમરે વિચરન્તમભીતવત્ ॥

ભાર્ગવાસ્ત્રં ચ પશ્યામિ જ્વલન્તં કૃષ્ણ સર્વશઃ ।
સૃષ્ટં કર્ણેન વાર્ષ્ણેય શક્રેણેવ મહાશનિમ્ ॥

અનેન ખલુ સઙ્ગ્રામે યત્તુ કૃષ્ણ મયા કૃતમ્ ।
કથયિષ્યન્તિ ભૂતાનિ યાવદ્ભૂમિર્ધરિષ્યતિ ॥

અદ્ય કૃષ્ણ વિકર્ણા મે કર્ણં નેષ્યન્તિ મૃત્યવે ।
ગાણ્ડીવમુક્તાઃ ક્ષિણ્વન્તો મમ હસ્તપ્રચોદિતાઃ ॥

અદ્ય રાજા ધૃતરાષ્ટ્રઃ સ્વાં બુદ્ધિમવમંસ્યતે ।
દુર્યોધનમરાજ્યાર્હં યયા રાજ્યેઽભ્યષેચયત્ ॥

અદ્ય રાજ્યાત્સુખાચ્ચૈવ શ્રિયો રાષ્ટ્રાત્તથા પુરાત્ ।
પુત્રેભ્યશ્ચ મહાબાહો ધૃતરાષ્ટ્રો વિમોક્ષ્યતિ ॥

ગુણવન્તં હિ યો હિત્વા નિર્ગુણં કુરુતે પ્રભુમ્ ।
સ શોચતિ ચિરં કૃષ્ણ ક્ષિપ્રમેવાગતે ક્ષયે ॥

યથા ચ પુરુષઃ કશ્ચિચ્છિત્ત્વા ચામ્રવણં મહત્ ।
પલાશસેચને બુદ્ધિં કૃત્વા શોચતિ મન્દધીઃ ॥

દૃષ્ટ્વા પુષ્પં પલે ગૃધ્નુઃ ફલં દૃષ્ટ્વાઽનુશોચતિ । તથેદં ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુષ્પલુપ્ધસ્ય માનદ ।
ફલં દૃષ્ટ્વા ભૃશં દુઃખં ભવિષ્યતિ જનાર્દન ॥

સૂતપુત્રે હતે ત્વદ્ય નિરાશો ભવિતા પ્રભુઃ ॥

અદ્ય દુર્યોધનો રાજ્યાજ્જીવિતાચ્ચ નિરાશકઃ ।
ભવિષ્યતિ હતે કર્ણે કૃષ્ણ સત્યં બ્રવીમિ તે ॥

અદ્ય દૃષ્ટ્વા મયા કર્ણં શરૈર્વિશકલીકૃતમ્ ।
સ્મરતાં તવ વાક્યાનિ શમં પ્રતિ જનેશ્વરઃ ॥

અદ્યાસૌ સૌબલઃ કૃષ્ણ ગ્લહાઞ્જાનાતુ વૈ શરાન્ ।
દુરોદરં ચ ગાણ્ડીવં ગણ઼્ડવં ચ રથં મમ ॥

અદ્ય કુન્તીસુતસ્યાહં દૃઢં રાજ્ઞઃ પ્રજાગરમ્ ।
વ્યપનેષ્યામિ ગોવિન્દ હત્વા કર્ણં શિતૈઃ શરૈઃ ॥

અદ્ય કુન્તીસુતો રાજા હતે સૂતસુતે મયા ।
સુપ્રહૃષ્ટમનાઃ પ્રીતશ્ચિરં સુખમવાપ્સ્યતિ ॥

અદ્ય વાહમનાધૃષ્યં કેશવાપ્રતિમં શરમ્ ।
ઉત્સ્રક્ષ્યામીહયઃ કર્ણં જીવિતાદ્ધંશયિષ્યતિ ॥

યસ્ય ચૈતદ્વ્રતં મહ્યં વધે કિલ દુરાત્મનઃ ।
પાદૌન મxxxxxxન્યાં ન ફલ્ગુનમ્ ॥

xxxxxxxz પાપસ્ય મધુસૂદન ।
xxxxxxxxxxxxxx સન્નતપર્વભિઃ ॥

xxxxxxxxxxxxxx નાન્યં પૃથિવ્યામનુમન્યતે ।
xxxxxxxxx સૂતપુત્રસ્ય ભૂમિઃ પાસ્યતિ શોણિતમ્ ॥

xxxxxxx સૂતપુત્રો યદવ્રવીત્ ।
xxxxxxxxxxx શ્લાઘમાનઃ સ્વકાન્ગુણાન્ ॥

અનૃતં તત્કરિષ્યન્તિ મામકા નિશિતાઃ શરાઃ ।
આશીવિષા ઇવ ક્રુદ્ધાસ્તસ્યપાસ્યન્તિ શોણિતમ્ ॥

મયા હસ્તવતા મુક્તા નારાચા વૈદ્યુતત્વિષઃ ।
ગાણ્ડીવસૃષ્ટા દાસ્યન્તિ કર્ણસ્ય પરમાં ગતિમ્ ॥

અદ્ય તપ્સ્યતિ રાધેયઃ પાઞ્ચાલીં યત્તદબ્રવીત્ ।
સભામધ્યે વચઃ ક્રૂરં કુત્સયન્પાણ્ડવાન્પ્રતિ ॥

એતે ષણ્ડતિલાઃ કૃષ્ણે નિર્વીર્યા હતવિક્રમાઃ । અહં વઃ પાણ્ડવેયેભ્યો ભયાત્ત્રાસ્યેતિ ચાબ્રવીત્ ।
હન્તાઽહં પાણ્ડવાન્સર્વાન્સપુત્રાનિહ ભારત ॥

અનૃતં તત્કરિષ્યન્તિ મામકા નિશિતાઃ શરાઃ ।
હતે વૈકર્તને કર્ણે સૂતપુત્રે દુરાત્મનિ ॥

યસ્ય વીર્યં સમાશ્રિત્ય ધાર્તરાષ્ટ્રો બૃહન્મનાઃ ।
તમદ્ય કર્ણં હન્તાસ્મિ સમરે મધુસૂદન ॥

અદ્ય કર્ણે હતે કૃષ્ણ ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ સરાજકાઃ ।
વિદ્રવન્તિ દિશો ભીતાઃ સિંહં દૃષ્ટ્વા મૃગા ઇવ ॥

અદ્ય દુર્યોધનો રાજા પૃથિવીં નાન્વવેક્ષતે ।
હતે કર્ણે મયા સઙ્ખ્યે સપુત્રે સસુહૃજ્જને ॥

અદ્ય કર્ણે હતં દૃષ્ટ્વા ધાર્તરાષ્ટ્રોઽત્યમર્ષણઃ ।
જાનાતુ માં રણે કૃષ્ણ પ્રવરં સર્વધન્વિનામ્ ॥

સપુત્રપૌત્રઃ સામાત્યઃ સસુહૃચ્ચ નિરાશિષઃ ।
પિત્ર્યે રાજ્યે નિરાશશ્ચ ધાર્તરાષ્ટ્રો નિરાશ્રયઃ ॥

અદ્ય રાજા ધર્મપુત્રો હતામિત્રો ભવિષ્યતિ ।
અદ્ય દુર્યોધનો દીપ્તાં શ્રિયં રાજ્યં ચ હાસ્યતિ ॥

હતે વૈકર્તને કર્ણે ભીષ્મે દ્રોણે ચ સંયુગે ।
કાતરં તદ્બલં કૃષ્ણ પ્રવિષ્ટં ભોક્ષ્યતે તુ યત્ ॥

અદ્યપ્રભૃતિ રાજાનં ધર્મપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
અનુમોદન્તુ સુહૃદો જ્ઞાતપૂર્વાશ્ચ બ્રાહ્મણાઃ ॥

અદ્ય તં નિહતં શ્રુત્વા કર્ણં વૈકર્તનં મયા ।
કરોતુ પટહોન્મિશ્રં દેવતાસ્થાનપૂજનમ્ ॥

અદ્ય કૃષ્ણ હતે કર્ણે કુરુતાં ચિરસમ્ભૃતમ્ ।
યાજનં વૈ મહાબાહો દેવતાનાં યથાવિધિ ॥

અદ્ય ત્વમ્બા ચ કૃષ્ણા ચ ત્વરમાણે પરસ્પરમ્ ।
સસ્વજેતાં હૃષીકેશ સમ્પૂર્ણેઽસ્મિન્મનોરથે ॥

અદ્ય ત્વં પાણ્ડવો જ્યેષ્ઠસ્તથાઽર્યશ્ચ વૃકોદરઃ ।
ઉદીક્ષેતાં હતે કર્ણે કૃષ્ણ સૌમ્યેન ચક્ષુષા ॥

અભિવાદ્ય ગુરૂનદ્ય કનિષ્ઠૈશ્ચાભિવાદિતઃ ।
સસ્વજાનો હ્યહં દોર્ભ્યાં પ્રાપ્સ્યામિ વિપૂલં યશઃ ॥

અદ્ય કર્ણે હતે કૃષ્ણ પ્રશંસન્તોઽર્જુનં સુરાઃ ।
ત્રિદિવં યાન્તુ સંહૃષ્ટાઃ સઙ્ગતાશ્ચ તપોધનાઃ ॥

અદ્ય લોકાસ્ત્રયઃ કૃષ્ણ જાનન્તુ મમ પૌરુષમ્ ।
દૃષ્ટ્વા કર્ણં હતં યુદ્ધે દ્વૈરથે સવ્યસાચિના ॥

અદ્યાહમનૃણઃ કૃષ્ણ ભવિષ્યામિ ધનુષ્મતામ્ ।
રથસ્ય ચ શરાણાં ચ ધનુષો ગાણ્ડિવસ્ય ચ ॥

મોક્ષ્યામ્યદ્ય મહદ્દુઃખં ત્રયોદશસમાર્જિતમ્ ।
હત્વા કર્ણં રણે કૃષ્ણ શમ્બરં મઘવાનિવ ॥

અદ્ય કર્ણે હતે યુદ્ધે સોમકાનાં મહારથાઃ ।
કૃતકાર્યાઃ પ્રમોદન્તાં મિત્રકાર્યેપ્સવો યુધિ ॥

ન જાને ચ કથં પ્રીતિઃ શૈનેયસ્યાદ્ય માધવ । અહં હત્વા રણે કર્ણં પુત્રાંશ્ચાસ્ય જયાધિકાન્ ।
પ્રીતિં દાસ્યામિ ભીમસ્ય સાત્યકેર્યમયોસ્તથા ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય વીરસ્ય તથૈવ ચ શિખણ્ડિનઃ । અદ્યાનૃણ્યં ગમિષ્યામિ હત્વા કર્ણં મહાહવે ।
ધર્મરાજસ્ય સંશ્રુત્ય વાર્ષ્ણેયશપથં મિથઃ ॥

અદ્ય પશ્યન્તુ સઙ્ગ્રામે ધનઞ્જયમમર્ષણમ્ ।
યુધ્યન્તં કૌરવૈઃ સાર્ધં ઘાતયન્તં ચ સૂતજમ્ ॥

ભવત્સમક્ષમં વક્ષ્યામિ પુનરેવાત્મસંસ્તવમ્ ।
ઇત્યપ્યમિત્રપ્રવરમદ્યાહં હન્મિ સૂતજમ્ ॥

ધનુર્વેદે મત્સમઃ કો નુ લોકે પરાક્રમે વા મમ કોઽસ્તિ તુલ્યઃ ।
કો વાઽપ્યન્યો મત્સમોઽસ્તિ ક્ષમાયાં મમાનૃશંસ્યે સદૃશોઽસ્તિ કોઽન્યઃ ॥

અહં ધનુષ્માન્સસુરાસુરાંશ્ચ સર્વાણિ ભૂતાનિ ચ સઙ્ગતાનિ ।
સ્વબાહુવીર્યાદ્ગમયે પરાભવં મત્પૌરુષં વિદ્વિ પરં પરેભ્યઃ ॥

શરાર્ચિષા ગાણ્ડિવેનાહમેકઃ સર્વાન્કુરૂન્બાહ્લિકાંશ્ચાભિપન્નઃ ।
હિમાત્યયે કક્ષગતો યથાઽગ્નિઃ સ નિર્દહેયં સહસા પ્રગૃહ્ય ॥

પાણી પૃષત્કાલિખિતૌ મમૈતૌ ધનુશ્ચ સઙ્ખ્યે વિતતં સબાણમ્ ।
પાદૌ ચેમૌ સુરથૌ સધ્વજૌ ચ ન માદૃશં યુદ્ધગતં ભજન્તિ ॥