મહાભારત · અધ્યાય 8.57

પાણ્ડ્યે હતે કિમકરોદર્જુનો જયતાંવરઃ ।
એકવીરેણ કર્ણેન દ્રાવિતે ચ યુધિષ્ઠિરે ॥

સમાપ્તવિદ્યો બલવાન્યુક્તો વીરશ્ચ પાણ્ડવઃ ।
સર્વભૂતેષ્વનુજ્ઞાતઃ શઙ્કરેણ મહાત્મના ॥

તસ્માન્મહદ્ભયં તીવ્રમમિત્રઘ્નાદ્ધનઞ્જયાત્ ।
સ યત્તત્રાકરોત્પાર્થસ્તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

હતે પાણ્ડ્યેઽર્જુનં કૃષ્ણસ્ત્વરન્નાહ વચો હિતમ્ ।
હતં પશ્ય સ્વરાજાનમપયાતાંશ્ચ પાણ્ડવાન્ ॥

કર્ણં પશ્ય મહારઙ્ગે જ્વલન્તમિવ પાવકમ્ ।
અસૌ ભીમો મહેષ્વાસઃ પ્રતિવૃત્તો રણં પ્રતિ ॥

ત ઇમે નાનુવર્તન્તે ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમાઃ ।
પાઞ્ચાલાઃ સૃઞ્જયાશ્ચૈવ પાણ્ડવાનાં ચમૂમુખમ્ ॥

નિવૃત્તૈશ્ચ પુનઃ પાર્થૈર્ભગ્નં શત્રુબલં મહત્ ।
કૌરવાન્દ્રવતો હ્યેષ કર્ણો વારયતે ભૃશમ્ ॥

અન્તકપ્રતિમો વેગે શક્રતુલ્યપરાક્રમઃ ।
અસૌ ગચ્છતિ કૌન્તેય દ્રૌણિઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥

તમેષ પ્રદ્રુતઃ સઙ્ખ્યે ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારથઃ ।
અશ્વત્થામ્ના હતાઃ સઙ્ખ્યે સર્વે કૌન્તેય સૃઞ્જયાઃ ॥

રથાશ્વનરનાગાનાં કૃતં ચ કદનં મહત્ ।
ઇત્યેતત્સર્વમાચષ્ટ વાસુદેવઃ કિરીટિને ॥

એતચ્છ્રુત્વા ચ દૃષ્ટ્વા ચ ભ્રાતૃણાં વ્યસનં મહત્ ।
વાહયાશ્વાન્હૃષીકેશ ક્ષિપ્રમિત્યાહ પાણ્ડવઃ ॥

તતઃ પ્રાયાદ્ધૃષીકેશો રથેનાપ્રતિમો યુધિ ।
તતો રેણુઃ સમભવત્પુનસ્તત્ર મહારણે ॥

તતો રાજન્મહાનાસીત્સઙ્ગામો રોમહર્ષણઃ । સિંહનાદરવાશ્ચાત્ર પ્રાદુરાસન્સમાગમે ।
ઉભયોઃ સેનયો રાજન્મૃત્યું કૃત્વા નિવર્તનમ્ ॥

તતઃ હુનઃ સમાજગ્મુરભીતાઃ કુરુસૃઞ્જયાઃ ।
યુધિષરમુખાઃ પાર્થા વૈકર્તનમુખા વયમ્ ॥

તતઃ પ્રવવૃતે યૂદ્ધં ઘોરરૂપં વિશામ્પતે ।
કર્ણસ્ય પાણ્ડવાનાં ચ યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનમ્ ॥

તસ્મિન્પ્રવૃત્તે સઙ્ગ્રામે તુમુલે રોમહર્ષણે ।
સંશપ્તકેષુ વીરેષુ કિઞ્ચિચ્છેષેષુ ભારત ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારાજ સહિતઃ સર્વરાજભિઃ ।
કર્ણમેવાભિદુદ્રાવ પાણ્ડવાશ્ચ મહારથાઃ ॥

આગચ્છમાનાંસ્તાન્દૃષ્ટ્વા સઙ્ગ્રમે વિજયૈષિણઃ ।
દધારૈકો રણે કાર્ણો જલૌઘાનિવ પર્વતઃ ॥

સમાસાદ્ય તુ તે કર્ણં વ્યશીર્યન્ત મહારથાઃ ।
યથાઽચલં સમાસાદ્ય વાર્યોધાઃ સર્વતોદિશમ્ ॥

તયોરાસીન્મહારાજ સઙ્ગ્રામો ઘોરદર્શનઃ ।
પ્રવૃદ્ધયોર્મહારઙ્ગે બલિનોર્વિજિગીષતોઃ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તુ રાધેયં શરેણાનતપર્વણા ।
છાદયામાસ સઙ્ક્રુદ્ધસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥

વિજયં તુ ધનુઃ શ્રેષ્ઠં વિધૃન્વાનો મહારથઃ ।
પાર્ષતસ્ય ધનુશ્છિત્ત્વા શરાંશ્ચાશીવિષોપમાન્ ॥

વવર્ષ શરવર્ષાણિ તોયવર્ષાનિવામ્બુદઃ ।
છાદયામાસ સઙ્ક્રુદ્ધઃ પાર્ષતં નવભિઃ શરૈઃ ॥

તે હેમવિકૃતં વર્મ ભિત્ત્વા તસ્ય મહાત્મનઃ ।
શોણિતાક્તા વ્યરાજન્ત શક્રગોપા ઇવાનઘ ॥

તદપાસ્ય ધનુશ્છિન્નં ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ પ્રતાપવાન્ । તતોઽન્યદ્ધનુરાદાય સારવદ્ભારસાધનમ્ ।
કર્ણં વિવ્યાધ સપ્તત્યા શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

તથૈવ રાજન્કર્ણોઽપિ પાર્ષતં શત્રુતાપનમ્ ।
દ્રોણશત્રું મહેષ્વાસો વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

પુનરન્યં મહારાજ શરં કનકભૂષણમ્ ।
પ્રેષયામાસ સમરે મૃત્યુદણ્ડમિવાપરમ્ ॥

તમાપતન્તં સહસા ઘોરરૂપં વિશામ્પતે ।
ચિચ્છેદ શતધા રાજન્પાર્ષતઃ કૃતહસ્તવત્ ॥

દૃષ્ટવાન્પતિતં ભૂમૌ શરં કર્ણો વિશામ્પતે ॥

પાર્ષતઃ શરવર્ષેણ સમન્તાત્પર્યવારયત્ ।
વિવ્યાધ ચૈનં ત્વરિતો નારાચૈઃ સપ્તભિસ્તદા ॥

તં પ્રત્યવિધ્યદ્દશભિઃ શરૈર્હેમવિભૂષિતૈઃ ।
તયોર્યુદ્ધં સમભવદ્દૃષ્ટિશ્રોત્રમનોહરમ્ ॥

આસીદ્ધોરં ચ ચિત્રં ચ પ્રેક્ષણીયં ચ સર્વશઃ ॥

સર્વેષાં તત્ર ભૂતાનાં રોમહર્ષો વ્યજાયત ।
દૃષ્ટ્વા તત્સમરે કર્મ કર્ણપાર્ષતયોર્નૃપ ॥

એતસ્મિન્નન્તરે દ્રૌણિરભ્યયાત્તં મહારથમ્ ।
પાર્ષતં શત્રુદમનં શત્રુવીર્યાસુનાશનમ્ ॥

સ દૃષ્ટ્વા સમરે યાન્તમભીતં ચ મહારથમ્ ।
અભ્યભાષત સઙ્ક્રુદ્ધઃ પાર્ષતં શત્રુતાપનમ્ ॥

રથં રથેન સમ્પીડ્ય પાર્ષતસ્ય તુ બ્રાહ્મણઃ ॥

તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ બ્રહ્મઘ્ન ન મે જીવન્વિમોક્ષ્યસે । ઇત્યુક્ત્વા સુભૃશં વીરઃ શીઘ્રકૃન્નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
છાદયામાસ સમરે યતમાનો મહારથઃ ॥

યત્નતઃ પરયા શક્ત્યા ધૃષ્ટદ્યુમ્નં મહારથમ્ ।
યોધયામાસ સમરે ક્રુદ્ધરૂપો વિશામ્પતે ॥

તયોસ્તુ સન્નિપાતે હિ ઘોરરૂપો વિશામ્પતે ॥

યથા હિ સમરે દ્રૌણિઃ પાર્ષતં દૃશ્યત મારિષ ।
નાતિહૃષ્ટમના હ્યાસીન્મન્વાનો મૃત્યુમાત્મનઃ ॥

સ જ્ઞાત્વા પિતુરત્યન્તરૈરિણં તુ મહાહવે । આત્માનં સમરે જ્ઞાત્વાઽશસ્ત્રવધ્યં મહાબલઃ ।
જવેનાભિયયૌ દ્રૌણિં કાલઃ કાલક્ષયે યથા ॥

દ્રૌણિસ્તુ દૃષ્ટ્વા રાજેન્દ્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્નમવસ્થિતમ્ ।
ક્રોધેન નિઃશ્વસન્વીરઃ પાર્ષદં સમભિદ્રવત્ ॥

તાવન્યોન્યં તુ દૃષ્ટ્વૈવ સંરમ્ભં જગ્મતુઃ પરમ્ ।
પ્રગૃહ્ય મહતી ચાપે શરાસનસમન્વિતે ॥

અથાબ્રવીન્મહારાજ દ્રોણપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં સમીપસ્થં ત્વરમાણો વિશામ્પતે ॥

પાઞ્ચાલાપશદાદ્ય ત્વાં પ્રેષયામિ યમક્ષયમ્ ।
પાપં હિ યત્ત્વયા કર્મ કૃતં તાતં ઘ્નતા રણે ॥

અદ્ય ત્વં પ્રાપ્સ્યસે તદ્વૈ યથા હ્યકુશલસ્તથા । અરક્ષ્યમાણઃ પાર્થેન યદિ તિષ્ઠસિ સંયુગે ।
નાપક્રામસિ વા મોહાત્સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥