મહાભારત · અધ્યાય 8.48

વર્તમાને તથા યુદ્ધે ક્ષત્રિયાણાં નિમજ્જને ।
ગાણ્ડીવસ્ય મહાઘોષઃ શ્રૂયતે યુધિ મારિષ ॥

સંશપ્તકાનામકરોત્કદનં યત્ર પાણ્ડવઃ ।
કોસલાનાં તથા રાજન્નારાયણબલસ્ય ચ ॥

સંશપ્તકાસ્તુ સમરે શરવૃષ્ટિઃ સમન્તતઃ ।
અપાતયન્પાર્થમૂર્ધ્નિ જયગૃદ્ધાઃ પ્રમન્યવઃ ॥

તાં શસ્ત્રવૃષ્ટિમાયાન્તીમુરસા ધારયન્પ્રભુઃ ।
વ્યગાહત પરાન્પાર્થો વિનિઘ્નન્રથિનાં વરાન્ ॥

વિક્ષોભ્ય તુ રથાનીકં કઙ્કપત્રૈઃ શિલાશિતૈઃ ।
આસસાદ તતઃ પાર્થઃ સુશર્માણં મહારથમ્ ॥

સ તસ્ય શરવર્ષાણિ વવર્ષ રથિનાં વરઃ ।
તથા સંશપ્તકાશ્ચૈવ પાર્થસ્ય સમરે સ્થિતાઃ ॥

સુશર્મા તુ તતઃ પાર્થં વિદ્ધ્વા દશભિરાશુગૈઃ ।
જનાર્દનં ત્રિભિર્બાણૈરહનદ્દક્ષિણે ભુજે ॥

તતોઽપરેણ ભલ્લેન કેતું પાર્થસ્ય મારિષ ।
વિવ્યાધ સમરે રાજન્સુશર્મા ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ॥

સ વાનરવરો રાજન્વિશ્વકર્મકૃતો મહાન્ ।
નનાદ સુમહાનાદં નૃત્યન્નિવ વિભીષયન્ ॥

કપેસ્તુ નિનદં શ્રુત્વા સન્ત્રસ્તા તવ વાહિની ।
ભયં વિપુલમાસાદ્ય નિશ્ચેષ્ટા સમપદ્યત ॥

તતઃ સા શુશુભે સેના નિશ્ચેષ્ટાઽવસ્થિતા નૃપ ।
નાનાપુષ્પસમાકીર્ણં યથા ચિત્રીકૃતં વનમ્ ॥

પ્રતિલભ્ય તતઃ સઞ્જ્ઞાં યોધાસ્તે કુરુસત્તમ ।
અર્જુનં સિષિચુર્બાણૈઃ પર્વતં જલદા ઇવ ॥

સઞ્છાદ્ય સમરે પાર્થં પરિવવ્રુઃ સમન્તતઃ । તે હયાન્રથચક્રે તુ રથેષાં ચાપિ મારિષ ।
ગ્રહીતું પ્રચક્રમુશ્ચૈવ ક્રોધાવિષ્ટાઃ સમન્તતઃ ॥

નિગૃહ્ય તુ રથં તસ્ય યોધાસ્તે તુ સહસ્રશઃ ।
રથબન્ધં પ્રચક્રુર્હિ પાણ્ડવસ્યામિતૌજસઃ ॥

રથમારુરુહુઃ કેચિત્કૃષ્ણપાર્થૌ જિઘૃક્ષવઃ ।
સંશપ્તકાનાં યોધાસ્તે સિંહનાદાંશ્ચ નેદિરે ॥

અપરે જગૃહુશ્ચૈવ કેશવસ્ય મહાભુજૌ ।
પાર્થં ચૈકે મહારાજ રથસ્થં જગૃહુર્મુદા ॥

અચ્યુતઃ સ મહાબાહુર્વિધુન્વન્રણમૂર્ધનિ ।
પાતયામાસ તાન્સર્વાન્દુષ્ટહસ્તીવ હસ્તિપાન્ ॥

સ રથસ્તૈર્ગૃહીતસ્તુ પાણ્ડવસ્ય મહાત્મનઃ ।
સ્પન્દિતું નાશકદ્રાજંસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

તતઃ પાર્થો મહાબાહુઃ સંવૃતઃ સ્તૈર્મહારથૈઃ ।
નિગૃહીતં રથં દૃષ્ટ્વા તાંશ્ચાપ્યાદ્રવતો બહૂન્ ॥

રથારૂઢાંશ્ચ સુબહૂન્પદાઽક્ષિપ્ય ન્યપાતયત્ ।
અપાતયદસમ્ભ્રાન્તઃ શરૈરાસન્નયોધિભિઃ ॥

તાંસ્તાપયિત્વા સમરે પાર્થઃ પરપુરઞ્જયઃ ।
સ્મયન્નિવ મહાબાહુઃ કેશવં વાક્યમબ્રવીત્ ॥

પશ્ય કૃષ્ણ મહાબાહો સંશપ્તકગણાન્બહૂન્ ।
કુર્વતોઽસુકરં કર્મ મુમૂર્ષૂન્કાલચોદિતાન્ ॥

રથબન્ધમિમં પ્રાપ્ય પૃથિવ્યાં નાસ્તિ કશ્ચન ।
યઃ સહેત પુમાઁલ્લોકે મદન્યઃ ક્ષત્રિયર્ષભઃ ॥

પશ્યૈતતાનદ્ય સમરે મત્પ્રયુક્તૈઃ સુતેજનૈઃ ।
પાત્યમાનાન્રણે કૃષ્ણ શરૈરાશીવિષોપમૈઃ ॥

ઇત્યેવમુક્ત્વા બીભત્સુઃ શઙ્ખપ્રવરમુત્તમમ્ ।
વ્યનાદયદમેયાત્મા દેવદત્તં મહામૃધે ॥

દેવદત્તસ્વનં શ્રુત્વા કેશવોઽપિ મહાયશાઃ ।
પાઞ્ચજન્યસ્વનં ચક્રે પૂરયન્નિવ રોદસી ॥

તયોઃ શઙ્ખસ્વનં શ્રુત્વા સંશપ્તકવરૂથિની ।
સઞ્ચચાલ મહારાજ વિત્રસ્તા ચાદ્રવદ્ભૃશમ્ ॥

નાગમસ્ત્રં તતઃ પાર્થઃ પ્રાદુશ્ચક્રે હસન્નિવ ।
પાદબન્ધં સ તેષાં વૈ ચક્રે તેન મહાસ્ત્રવિત્ ॥

યાનુદ્દિશ્ય રણે પાર્થઃ પાદબન્ધં ચકાર હ ।
તે બદ્ધાઃ પાદબન્ધેન યોધાઃ સંશપ્તકાસ્તદા ॥

નિર્વિચેષ્ટાસ્તદાઽભૂવન્પાણ્ડવસ્યાસ્ત્રતેજસા । નિર્વિચેષ્ટાંસ્તતો યોધાનવધીત્પાણ્ડુનન્દનઃ ।
યથેન્દ્રઃ સમરે દૈત્યાંસ્તારકસ્ય વધે પુરા ॥

તે વધ્યમાનાઃ સમરે મુમુચુસ્તં રથોત્તમમ્ ।
આયુધાનિ ચ સર્વાણિ વિસ્રષ્ટુમુપચક્રમુઃ ॥

તતઃ સુશર્મા રાજેન્દ્ર ગૃહીતાં વીક્ષ્ય વાહિનીમ્ ।
સૌપર્ણમસ્ત્રં ત્વરિતઃ પ્રાદુશ્ચક્રે મહારથઃ ॥

તતઃ સુપર્ણાઃ સમ્પેતુર્ભક્ષયન્તો ભુજઙ્ગમાન્ ।
તતો વિદુદ્રુવુર્નાગાસ્તાન્દૃષ્ટ્વા ખેચરાન્નૃપ ॥

તદ્વિમુક્તં બલં રેજે પાદબન્ધાદ્વિશામ્પતે ।
મેઘબન્ધાદ્યથા મુક્તો ભાસ્કરસ્તાપયન્પ્રજાઃ ॥

વિપ્રમુક્તાઃ સ્વકા યોધાઃ ફલ્ગુનસ્ય રથં પ્રતિ ।
સસૃજુઃ શરસઙ્ઘાંશ્ચ શસ્ત્રસઙ્ઘાંશ્ચ મારિષ ॥

તાં મહાસ્ત્રમયીં વૃષ્ટિં શરૈઃ સઞ્છિદ્ય ભારત ।
અવધીત્સતતો યોધાન્વાસવિઃ પરવીરહા ॥

સુશર્મા તુ તતો રાજન્બાણેન નતપર્વણા ।
અર્જુનં હૃદયે વિદ્ધ્વા વિવ્યાધાન્યૈસ્ત્રિસપ્તભિઃ ॥

સ ગાઢવિદ્ધો વ્યથિતો રથોપસ્થ ઉપાવિશતત્ ।
તત ઉચ્ચુક્રુશુઃ સર્વે હતઃ પાર્થ ઇતિ બ્રુવન્ ॥

તતઃ શઙ્ખનિનાદાશ્ચ ભેરીશબ્દાશ્ચ પુષ્કલાઃ ।
નાનાવાદિત્રનિનદાઃ સિંહનાદાશ્ચ જજ્ઞિરે ॥

પ્રતિલભ્ય તતઃ સઞ્જ્ઞાં શ્વેતાશ્વઃ કૃષ્ણસારથિઃ । સોઽતિવિદ્ધો મહેષ્વાસઃ શરૈરાશીવિપોપમૈઃ ।
સુશર્માણં મહારાજ ક્રોધાવિષ્ટો મહારથઃ ॥

તતઃ શરશતૈઃ પાર્થઃ સઞ્છાદ્યૈનં ક્ષણાદ્રણે ।
દિશસ્તુ વારયામાસ બાણૈસ્તત્ર મહાસ્ત્રવિત્ ॥

વિમુખીકૃત્ય સમરે સુશર્માણં ધનઞ્જયઃ ।
ઐન્દ્રમસ્ત્રમમેયાત્મા પ્રાદુશ્ચક્રે હસન્નિવ ॥

તતો બાણસહસ્રાણિ તદુત્સૃષ્ટાનિ મારિષ ।
સર્વદિક્ષુ વ્યદૃશ્યન્ત સૂદયન્તિ રથદ્વિપાન્ ॥

હયાન્પત્તીંશ્ચ સમરે શસ્ત્રૈઃ શતસહસ્રશઃ ।
રરાજ સમરે રાજઞ્શક્રો નિઘ્નન્નિવાસુરાન્ ॥

વધ્યમાને તતઃ સૈન્યે ભયં સુમહદાવિશત્ ।
સંશપ્તકગણાનાં ચ ગોપાલાનાં ચ ભારત ॥

ન હિ તત્ર પુમાન્કશ્ચિદ્યોઽર્જુનં પ્રતિબુધ્યતે ।
પશ્યતાં તત્ર વીરાણામહન્યત બલં તવ ॥

હન્યમાનં ચ તદભૂન્નિશ્ચેષ્ટં ચ પરાક્રમે ॥

અયુતં તત્ર યોધાનાં હત્વા પાણ્ડુસુતો રણે ।
વ્યભ્રાજત મહારાજ વિધૂમોઽગ્નિરિવ જ્વલન્ ॥

ચતુર્દશસહસ્રાણિ યાનિ દૃષ્ટનિ ભારત ।
રથાનામયુતં ચૈવ ત્રિસહસ્રાશ્ચ દન્તિનઃ ॥

તતઃ સંશપ્તકા ભૂયઃ પરિવવ્રુર્ધનઞ્જયમ્ ।
મર્તવ્યમિતિ નિશ્ચિત્ય જયં વાપ્યનિવર્તનમ્ ॥

તત્ર યુદ્ધં મહચ્ચાસીત્તાવકાનાં વિશામ્પતે । શૂરેણ બલિના સાર્ધં પાણ્ડવેન કિરીટિના ।
જિત્વા તાન્ન્યહનત્પાર્થઃ શત્રૂઞ્શક્ર ઇવાસુરાન્ ॥