મહાભારત · અધ્યાય 8.47

ક્ષત્રિયાસ્તે મહારાજ પરસ્પરવધૈષિણઃ ।
અન્યોન્યં સમરે જઘ્નુઃ કૃતવૈરા મહૌજસઃ ॥

રથૌઘાશ્ચ હયૌઘાશ્ચ નરૌઘાશ્ચ સમન્તતઃ ।
ગજૌઘાશ્ચ મહારાજ સંસક્તાશ્ચ પરસ્પરમ્ ॥

ગદાનાં પરિઘાણાં ચ શક્તીનાં ચ પરસ્પરમ્ ।
પ્રાસાનાં ભિણ્ડિપાલાનાં મુસુણ્ઠીનાં ચ સર્વશઃ ॥

સમ્પાતં ચાનુપશ્યામ સઙ્ગ્રામે ભૃશદારુણે ।
શલભા ઇવ સમ્પેતુઃ શરવૃષ્ટ્યઃ સમન્તતઃ ॥

નાગાન્નાગાઃ સમાસાદ્ય વ્યધમન્ત પરસ્પરમ્ ।
હયા હયાંશ્ચ સમરે રથિનો રથિનસ્તથા ॥

પત્તયઃ પત્તિસઙ્ઘાંશ્ચ હયસઙ્ઘાંશ્ચ પત્તયઃ । પત્તયો રથમાતઙ્ગાન્રથા હસ્ત્યશ્વમેવ ચ ।
નાગાશ્ચ સમરે ત્ર્યઙ્ગં મમૃદુઃ શીઘ્રગા નૃપ ॥

વધ્યતાં તત્ર શૂરાણાં ક્રોશતાં ચ પરસ્પરમ્ ।
ઘોરમાયોધનં જજ્ઞે પશૂનાં ઘાતને યથા ॥

રુધિરેણ સમાસ્તીર્ણા બભૌ ભારત મેદિની ।
શક્રગોપગણાકીર્ણા પ્રાવૃષીવ વસુન્ધરા ॥

યથા વા વાસસી શુક્લે મહારજનરઞ્જિતે ।
બિભ્રતી યુવતી શ્યામા તદ્વદાસીદ્વસુન્ધરા ॥

બદ્વચૂડામણિધરૈઃ શિરોભિશ્ચારુકુણ્ડલૈઃ ।
ઉજ્ઝિતૈર્વૃષભાક્ષાણાં ભ્રાજતે સ્મ વસુન્ધરા ॥

શશશોણિતદિગ્ધેવ શાતકુમ્ભમયીવ ચ । ભૂર્બભૌ ભરતશ્રેષ્ઠ શાન્તાર્ચિર્ભિરિવાનલૈઃ ॥

છિન્નાનાં ચોત્તમાઙ્ગાનાં બાહૂનાં ચોરુભિઃ સહ ।
કુણ્ડલાનાં પિનદ્ધાનાં ભૂષણાનાં ચ ભારત ॥

નિષ્કાણાં હેમસૂત્રાણાં શરીરાણાં ચ ધન્વિનામ્ । ચર્મણાં સપતાકાનાં સઙ્ઘાસ્તત્રાપતન્ભુવિ ।

અગમ્યકલ્પા પૃથિવી સર્વતો ભૃશકર્દમા ॥ ગજા ગજાન્સમાસાદ્ય વિષાણૈરાર્દયન્નૃપ ।
વિષાણાગ્રહતાસ્તત્ર ભ્રાજન્તે દ્વિરદોત્તમાઃ । રુધિરેણાવસિક્તાઙ્ગા ગૈરિકપ્રસ્રવા ઇવ । પ્રાવૃટ્્કાલે મહારાજ મેઘા ઇવ સવિદ્યુતઃ ॥

સ્યન્દમાના યથા ભાન્તિ પર્વતા ધાતુમણ્ડિતાઃ ।
તથા રેજૂ રણે નાગા રુધિરેણ સમાપ્લુતાઃ ॥

તોમરાન્સાદિભિર્મુક્તાન્પ્રતિમાનસ્થિતાન્બહૂન્ ।
હસ્તૈરુદ્ધૃત્ય તાન્નાગા બભઞ્જુશ્ચાપરે રણે ॥

નારાચૈશ્છિન્નવર્માણો ભ્રાજન્તે સ્મ ગજોત્તમાઃ ।
હિમાગમે યથા રાજન્વ્યભ્રા ઇવ મહીધરાઃ ॥

શરૈઃ કનકપુઙ્ખૈશ્ચ ચિતા રેર્જુર્ગજોત્તમાઃ ।
ઉલ્કાભિઃ સમ્પ્રદીપ્તાગ્રાઃ પર્વતા ઇવ ભારત ॥

કેચિદભ્યાહતા નાગૈર્નાગા નગવરોપમાઃ ।
ન ચેલુઃ સમરાત્તસ્માચ્છિન્નપક્ષા ઇવાદ્રયઃ ॥

અપરે પ્રાદ્રવન્નાગાઃ શરાર્તા વ્રણપીડિતાઃ ।
પ્રતિમાનૈશ્ચ કુમ્ભૈશ્ચ પેતુરુર્વ્યાં મહાહવે ॥

નિષેદુઃ સિંહવચ્ચાન્યે નદન્તો ભૈરવાન્રવાન્ ।
વેમુશ્ચ બહવો રાજંશ્ચુક્રુશુશ્ચાપરે ગજાઃ ॥

હયાશ્ચ નિહતા બાણૈર્હેમભાણ્ડવિભૂષિતાઃ ।
નિષેદુશ્ચૈવ મમ્લુશ્ચ બભ્રમુશ્ચ દિશો દશ ॥

અપરે ક્લિશ્યમાનાશ્ચ વ્યવેષ્ટન્ત મહીતલે ।
ભાવાન્બહુવિધાંશ્ચક્રુસ્તાડિતાઃ શરતોમરૈઃ ॥

નરાસ્તુ નિહતા ભૂમૌ કૂજન્તસ્તત્ર મારિપ ।
દૃષ્ટ્વા ચ બાન્ધવાનન્યે પિતૄનન્યે પિતામહાન્ ॥

ધાવમાનાન્પરાંશ્ચાન્યે દૃષ્ટ્વાન્યે તત્ર ભારત ।
ખ્યાતાનિ ગોત્રનામાનિ શશંસુરિતરેતરમ્ ॥

તેષાં છિન્ના મહારાજ ભુજાઃ કનકભૂષણાઃ ।
ઉદ્વેષ્ટન્તે વિવેષ્ટન્તે ભ્રમન્તિ હ્યુત્પતન્તિ ચ ॥

નિપતન્તિ તથૈવાન્યે સ્ફુરન્તિ ચ સહસ્રશઃ ।
વેગાંશ્ચાન્યે રમે ચક્રુઃ પઞ્ચાસ્યા ઇવ પન્નગાઃ ॥

તે ભુજા ભોગિભોગાભાશ્ચન્દનાક્તા વિશામ્પતે ।
લોહિતાર્દ્રા ભૃશં રેજુસ્તપનીયધ્વજા ઇવ ॥

વર્તમાને તથા ઘોરે સઙ્કુલે સર્વતો દિશમ્ ।
અવિજ્ઞાતાઃ સ્મ યુધ્યન્તે વિનિઘ્નન્તઃ પરસ્પરમ્ ॥

ભૌમેન રજસાકીર્ણે શસ્ત્રસમ્પાતસઙ્કુલે ।
નૈવ સ્વે ન પરે રાજન્વ્યજ્ઞાયન્ત તમોવૃતાઃ ॥

તથા તદભવદ્યુદ્ધં ઘોરરૂપં ભયાનકમ્ ।
લોહિતોદા મહાનદ્યઃ પ્રસસ્રુસ્તત્ર ચાસકૃત્ ॥

શીર્ષપાષાણસઞ્છન્નાઃ કેશશૈવલશાદ્વલાઃ ।
અસ્થિમીનસમાકીર્ણા ધનુઃશરગદોડુપાઃ ॥

માંસશોણિતપઙ્કિન્યો ઘોરરૂપાઃ સુદારુણાઃ ।
નદીઃ પ્રવર્તયામાસુઃ સોણિતૌઘવિવર્ધિનીઃ ॥

ભીરુવિત્રાસકારિણ્યઃ શૂરાણાં હર્ષવર્ધનાઃ ।
તા નદ્યો ઘોરરૂપાસ્તુ નયન્ત્યો યમસાદનમ્ ॥

અવગાઢાન્મજ્જયન્ત્યઃ ક્ષત્રસ્યાજનયન્ભયમ્ ।
ક્રવ્યાદાનાં નરવ્યાઘ્ર નર્દતાં તત્રતત્ર હ ॥

ઘોરમાયોધનં જજ્ઞે પ્રેતરાજપુરોપમમ્ ।
ઉત્થિતાન્યગણેયાનિ કબન્ધાનિ સમન્તતઃ ॥

નૃત્યન્તિ વૈ ભૂતગણાઃ સુતૃપ્તા માંસશોણિતૈઃ ।
પીત્વા ચ શોણિતં તત્ર વસાં ભુક્ત્વા ચ ભારત ॥

મેદોમજ્જાવસામત્તાસ્તૃપ્તા માંસસ્ય ચૈવ હ ।
ધાવમાનાઃ સ્મ દૃશ્યન્તે કાકગૃઘ્રબકાસ્તથા ॥

શૂરાસ્તુ સમરે રાજન્ભયં ત્યક્ત્વા સુદુસ્ત્યજમ્ ।
યોધવ્રતસમાખ્યાતાશ્ચક્રુઃ કર્માણ્યભીતવત્ ॥

શરશક્તિસમાકીર્ણે ક્રવ્યાદગણસઙ્કુલે ।
વ્યચરન્ત રણે શૂરાઃ ખ્યાપયન્તઃ સ્વપૌરુષમ્ ॥

અન્યોન્યં શ્રાવયન્તિ સ્મ નામગોત્રાણિ ભારત ।
પિતૃનામાનિ ચ રણે ગોત્રનામાનિ વા વિભો ॥

શ્રાવયાણાશ્ચ બહવસ્તત્ર યોધા વિશામ્પતે ।
અન્યોન્યમવમૃદ્રન્તઃ શક્તિતોમરપટ્ટસૈઃ ॥

વર્તમાને તથા યુદ્ધે ઘોરરૂપે સુદારુણે ।
વ્યષીદત્કૌરવી સેના ભિન્ના નૌરિવ સાગરે ॥