મહાભારત · અધ્યાય 8.45

તાનભિદ્રવતો દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાંસ્તાવકં બલમ્ ।

અન્તમદ્ય ગમિષ્યામિ તસ્ય દુઃખસ્ય પાર્ષત ॥

હન્તાસ્મ્યદ્ય રણે કર્ણં સ વા માં નિહનિષ્યતિ ।
સઙ્ગ્રામેઽદ્ય સુઘોરેઽસ્મિન્સત્યમેતદ્બ્રવીમિ વઃ ॥

રાજાનમદ્ય ભવતાં ન્યાસભૂતં દદાનિ વૈ ।
તસ્ય સંરક્ષણે સર્વે યતધ્વં વિગતજ્વરાઃ ॥

એવમુક્ત્વા મહાબાહુઃ પ્રાયાદાધિરથિં પ્રતિ ।
સિંહનાદેન મહતા સર્વાઃ સન્નાદયન્દિશઃ ॥

દૃષ્ટ્વા ત્વરિતમાયાન્તં ભીમં યુદ્ધાભિનન્દિનમ્ ।
સૂતપુત્રમથોવાચ મદ્રાણામીશ્વરો વિભુઃ ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

પશ્ય કર્ણ મહાબાહું સઙ્ક્રુદ્ધં પાણ્ડુનન્દનમ્ ।
દીર્ઘકાલાર્જિતં ક્રોધં મોક્તુકામં ત્વયિ ધ્રુવમ્ ॥

ઈદૃશં નાસ્ય રૂપં મે દૃષ્ટપૂર્વં કદાચન ।
અભિમન્યૌ હતે કર્ણ રાક્ષસે ચ ઘટોત્કચે ॥

ત્રૈલોક્યસ્ય સમસ્તસ્ય શક્તઃ ક્રુદ્ધો નિવારણે ।
બિભર્તિ સદૃશં રૂપં યુગાન્તાગ્નિસમપ્રભમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

ઇતિ બ્રુવતિ રાધેયં મદ્રાણામીશ્વરે નૃપ ।
અભ્યવર્તત વૈ કર્ણં ક્રોધદીપ્તતો વૃકોદરઃ ॥

અથાગતં તુ સમ્પ્રેક્ષ્ય ભીમં યુદ્ધાભિનન્દિનમ્ ।
અબ્રવીદ્વચનં શલ્યં રાધેયઃ પ્રહસન્નિવ ॥

યદુક્તં વચનં મેઽદ્ય ત્વયા મદ્રજનેશ્વર ।
ભીમસેનં પ્રતિ વિભો તત્સત્યં નાત્ર સંશયઃ ॥

એષ શૂરશ્ચ વીરશ્ચ ક્રોધનશ્ચ વૃકોદરઃ ।
નિરપેક્ષઃ શરીરે ચ પ્રાણતશ્ચ બલાધિકઃ ॥

અજ્ઞાતવાસં વસતા વિરાટનગરે તદા । દ્રૌપદ્યાઃ પ્રિયકામેન કેવલં બાહુસંશ્રયાત્ ।
ગૂઢભાવં સમાશ્રિત્ય કીચકઃ સગણો હતઃ ॥

સોઽદ્ય સઙ્ગ્રામશિરસિ સન્નદ્વઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
કિં કરોદ્યતદણ્ડેન મૃત્યુનાપિ વ્રજેદ્રણમ્ ॥

ચિરકાલાભિલષિતો મમાયં તુ મનોરથઃ ।
અર્જુનં સમરે હન્યાં માં વા હન્યાદ્વનઞ્જયઃ ॥

સ મે કદાચિદદ્યૈવ ભવેદ્ભીમસમાગમાત્ ॥

નિહતે ભીમસેને વા યદિ વા વિરથીકૃતે । અભિયાસ્યતિ માં પાર્થસ્તન્મે સાધુ ભવિષ્યતિ ।
અત્ર યન્મન્યસે પ્રાપ્તં તચ્છીઘ્રં સમ્પ્રધારય ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં રાધેયસ્યામિતૌજસઃ ।
ઉવાચ વચનં શલ્યઃ સૂતપુત્રં તથાગતમ્ ॥

અભિયાહિ મહાબાહો ભીમસેનં મહાબલમ્ ।
નિરપેક્ષશ્ચ યુધ્યસ્વ શક્તિં સ્વાં સમ્પ્રદર્શયન્ ॥

યસ્તે કામોઽભિલષિતશ્ચિરાત્પ્રભૃતિ હૃદ્ગતતઃ ।
સ વૈ સમ્પત્સ્યતે કર્ણ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

એવમુક્તે તતઃ કર્ણઃ શલ્યં પુનરભાષત ।
હન્તાઽહમેનં સંરબ્ધં માં વા હન્તા વૃકોદરઃ ॥

એવમુક્ત્વા મહારાજ રાધેયો રથિનાં વરઃ ।
યુદ્ધે મનઃ સમાધાય યાહિ યાહીત્યચોદયત્ ॥

તતઃ પ્રાયાદ્રથેનાશુ શલ્યસ્તત્ર વિશામ્પતે ।
યત્ર ભીમો મહેષ્વાસો વ્યદ્રાવયત વાહિનીમ્ ॥

તતસ્તૂર્યનિનાદશ્ચ ભેરીણાં ચ મહાસ્વનઃ ।
ઉદતિષ્ઠચ્ચ રાજેન્દ્ર કર્ણભીમસમાગમે ॥

ભીમસેનોઽથથ સઙ્ક્રુદ્ધસ્તસ્ય સૈન્યં દુરાસદમ્ ।
નારાચૈર્વિમલૈસ્તીક્ષ્ણૈર્દિશઃ પ્રાદ્રાવયદ્બલી ॥

સ સન્નિપાતસ્તતુમુલો ઘોરરૂપો વિશામ્પતે ।
આસીદ્રૌદ્રો મહારાજ કર્ણપાણ્ડવયોર્મૃધે ॥

તતો મુહૂર્તાદ્રાજેન્દ્ર નાતિકૃચ્છ્રાદ્ધસન્નિવ ।
ભીમસેનો મહાબાહુઃ કર્ણં પ્રેપ્સુરભિદ્રવત્ ॥

સમાપતન્તં સમ્પ્રેક્ષ્ય કર્ણો વૈકર્તનો વૃષા । આજઘાન સુસઙ્ક્રુદ્ધો નારાચેન સ્તનાન્તરે ।
પુનશ્ચૈનમમેયાત્મા શરવર્ષૈરવાકિરત્ ॥

સ વિદ્વઃ સૂતપુત્રેણ ચ્છાદયામાસ પત્રિભિઃ ।
વિવ્યાધ નિશિતૈઃ કર્ણં નવભિર્નતપર્વભિઃ ॥

તસ્ય કર્ણો ધનુર્મધ્યે દ્વિધા ચિચ્છેદ પત્રિભિઃ ॥

અથૈનં છિન્નધન્વાનં પ્રતત્યવિધ્યત્સ્તનાન્તરે ।
નારાચેન સુતીક્ષ્ણેન સર્વાવરણભેદિના ॥

સોઽન્યત્કાર્મુકમાદાય સૂતતપુત્રં વૃકોદરઃ । રાજન્મર્મસુ મર્મજ્ઞો વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
નનાદ બલવન્નાદં કમ્પયન્નિવ રોદસી ॥

તતં કર્ણઃ પઞ્ચવિંશત્યા નારાચાનાં સમાર્પયત્ ।
મદોત્કટં વને દૃપ્તતમુલ્કાભિરિવ કુઞ્જરમ્ ॥

તતઃ સાયકભિન્નાઙ્ગઃ પાણ્ડવઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
સંરમ્ભામર્ષતામ્રાક્ષઃ સૂતપુત્રવધેપ્સયા ॥

સ કાર્મુકે મહાવેગં ભારસાધનમુત્તમમ્ ।
ગિરીણામપિ ભેત્તારં સાયકં સમયોજયત્ ॥

વિકૃષ્ય બલવચ્ચાપમાકર્ણાદતિમારુતિઃ ।
તં મુમોચ મહેષ્વાસઃ ક્રુદ્ધઃ કર્ણજિઘાંસયા ॥

સ વિસૃષ્ટો બલવતા બાણો વજ્રાશનિસ્વનઃ ।
અદારયદ્રણે કર્ણં વજ્રવેગો યથાઽચલમ્ ॥

સ ભીમસેનાભિહતઃ સૂતપુત્રઃ કુરૂદ્વહ । નિષસાદ રથોપસ્થે વિસઞ્જ્ઞઃ પૃતનાપતિઃ ।
રુધિરેણાવસિક્તાઙ્ગો ગતાસુવદરિન્દમઃ ॥

એતસ્મિન્નન્તરે દૃષ્ટ્વા મદ્રરાજો વૃકોદરમ્ ।
જિઘાંસું છેત્તુમાયાન્તં સાધયન્નિદમબ્રવીત્ ॥

ભીમસેન મહાબાહો યતત્તત્વાં વક્ષ્યામિ તચ્છૃણુ ।
વચનં હેતુસમ્પન્નં શ્રુત્વા ચૈતત્તથા કુરુ ॥

અર્જુનેન પ્રતિજ્ઞાતો વધઃ કર્ણસ્ય શુષ્મિણઃ ।
તાં તથા કુરુ ભદ્રં તે પ્રતિજ્ઞાં સવ્યસાચિનઃ ॥
ભીમસેન ઉવાચ ।

દૃઢવ્રતત્વં પાર્થસ્ય જાનામિ નૃપસત્તમ ।
રાજ્ઞસ્તુ ધર્ષણં પાપઃ કૃતવાન્મમ સન્નિધૌ ॥

તતઃ કોપાભિભૂતેન શેષં ન ગણિતં મયા । પતિતે ચાપિ રાધેયે ન મે મન્યુઃ શમં ગતઃ) ।
જિહ્વોદ્વરણમેવાસ્ય પ્રાપ્તકાલં મતં મમ ॥

અનેન સુનૃશંસેન સમવેતેષુ રાજસુ । અસ્માકં શૃણ્વતાં શલ્ય યાનિ વાક્યાનિ માતુલ ।
અસહેયાનિ નીચાનિ બહૂનિ શ્રાવિતાનિ ભો ॥

નૂનં ચૈતત્પ્રતિજ્ઞાતં દૂરસ્થસ્યાપિ પાર્થિવ । છેદનં ચાસ્ય જિહ્વાયાસ્તદૈવાકાઙ્ક્ષિતં મયા ।
રાજ્ઞસ્તુ પ્રિયકામેન કાલોઽયં પરિપાલિતઃ ॥

ભવતા તુ યદુક્તોઽસ્મિ વાક્યં હેત્વર્થસંહિતમ્ ।
તદ્ગૃહીતં મહારાત કટુકસ્થમિવૌષધમ્ ॥

હીનપ્રતિજ્ઞો બીભત્સુર્ન હિ જીવેત કર્હિચિત્ ।
અસ્મિન્વિનષ્ટે નષ્ટાઃ સ્મઃ સર્વ એવ સકેશવાઃ ॥

અદ્ય ચૈવ નૃશંસાત્મા પાપઃ પાપકૃતાં વરઃ ।
ગમિષ્યતતિ પરીભાવં દૃષ્ટમાત્રઃ કિરીટિના ॥

યુધિષ્ઠિરસ્ય કોપેન પૂર્વં દગ્ધો નૃશંસકૃત્ ।
ત્વયા સંરક્ષિતતસ્તત્વદ્ય મત્સમીપાદુપાગતઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવં મદ્રાધિપઃ શ્રુત્વા વિસઞ્જ્ઞં સૂતનન્દનમ્ ।
અપોવાહ રથેનાજૌ કર્ણમાહવશોભિનમ્ ॥

પરાજિતે તતઃ કર્ણે ધાર્તરાષ્ટ્રી મહાચમૂઃ ।
વ્યપાયાત્સર્વતો ભગ્ના હાહાભૂતા સમન્તતઃ ॥