મહાભારત · અધ્યાય 8.36

મદ્રાધિપસ્યાધિરથિર્મહાત્મા વચો નિશમ્યાપ્રિયમપ્રતીતઃ ।
ઉવાચ શલ્યં વિદિતં મમૈત-- દ્યથાવિધાવર્જુનવાસુદેવૌ ॥

શૌરે રથં વાહયતોઽર્જુનસ્ય બલં મહાસ્ત્રાણિ ચ પાણ્ડવસ્ય ।
અહં વિજાનામિ યથાવદદ્ય પરોક્ષભૂતં તવ તત્તુ શલ્ય ॥

તૌ ચાપ્યહં શસ્ત્રભૃતાં વરિષ્ઠૌ વ્યપેતભીર્યોધયિષ્યામિ કૃષ્ણૌ ।
સન્તાપયત્યભ્યધિકં હિ રામા-- ચ્છાપોઽદ્ય માં બ્રાહ્મણસત્તમાચ્ચ ॥

પુરા મહેન્દ્રાદ્રિવરે સમુદ્રે તપસ્વિનં રામમુપેત્ય શલ્ય ।
અસ્ત્રાર્થિનં માઽદ્ય શિષ્યં ગૃહાણે-- ત્યથાઽબ્રુવં બ્રાહ્મણચ્છદ્મના ચ ॥

તત્રાવસં બ્રાહ્મણ ઇત્યવિપ્રો બ્રહ્માસ્ત્રલોભાદનૃતેન ચાહમ્ ।
તજ્જામદગ્ન્યેન પરં મહાસ્ત્રં સમન્ત્રયુક્તં વિહિતં મમાસીત્ ॥

અસ્ત્રં યદા તદ્વિદિતં મમાસી-- ત્તદાઽબ્રવીદ્બ્રાહ્મણો માં મહર્ષિઃ ।
આપદ્ગતેનાસ્ત્રમિદં પ્રયોજ્યં ત્વયા રણે ગચ્છતા સાધયેતિ ॥

તત્રાપિ મે દેવરાજેન વિઘ્નો હિતાર્થિના ફલ્ગુનસ્યૈવ શલ્ય ।
કૃતો વિભેદેન મમોરુમેત્ય પ્રવિશ્ય કીટસ્ય તનું વિરૂપામ્ ॥

મમોરુમેત્ય પ્રબિભેદ કીટઃ સુપ્તે ગુરૌ તત્ર શિરો નિધાય ।
ઊરુપ્રભેદાચ્ચ મહાન્બભૂવ શરીરતો મે ઘનશોણિતૌઘઃ ॥

ગુરોર્ભયાચ્ચાપિ ન ચેલિવાનહં તતો વિબુદ્ધો દદૃશે સ વિપ્રઃ ।
સ ધૈર્યયુક્તં પ્રસમીક્ષ્ય માં વૈ ન ત્વં વિપ્રઃ કોઽસિ સત્યં વદેતિ ॥

તસ્મૈ તદાઽત્માનમહં યથાવ-- દાખ્યાતવાન્સૂત ઇત્યેવ શલ્ય ।
સ માં નિશામ્યાથ મહાતપસ્વી સંશપ્તવાન્રોષપરીતચેતાઃ ॥

સૂત ત્વયા હ્યાપ્તમિદં તવાસ્ત્રં ન કર્મકાલે પ્રતિભાસ્યતીતિ ।
અન્યત્ર તુ સ્યાત્તવ મૃત્યુકાલા-- દબ્રાહ્મણે બ્રહ્મ ન હિ ધ્રુવં સ્યાત્ ॥

તદદ્ય પર્યાપ્તમતીવ મેઽસ્ત્ર-- મુપસ્થિતેઽસ્મિંસ્તુમુલે વિમર્દે ॥

શલ્યોગ્રધન્વાનમહં વરિષ્ઠં તરસ્વિનં ભીમમસહ્યવીર્યમ્ ।
સત્યપ્રતિજ્ઞં યુધિ પાણ્ડવેયં ધનઞ્જયં મૃત્યુમુખં નયિષ્યે ॥

અસ્ત્રં તતોઽન્યત્પ્રતિપન્નમદ્ય યેન ક્ષેપ્સ્યે સમરે શત્રુપૂગાન્ ।
પ્રતાપિનં બલવન્તં કૃતાસ્ત્રં તમુગ્રધન્વાનમમિતૌજસં ચ । ક્રૂરં શૂરં રૌદ્રમમિત્રસાહં ધનઞ્જયં સંયુગેઽહં હનિષ્યે ॥

અપામ્પતિર્વેગવાનપ્રમેયો નિમજ્જયિષ્યન્બહુલાઃ પ્રજા ઇવ ।
મહારવં યઃ કુરુતે સમુદ્રો વેલેવ તં વારયામ્યપ્રમેયમ્ ॥

પ્રમુઞ્ચન્તં બાણસઙ્ઘાનમેયા-- ન્મર્મચ્છિદો વીરહણઃ સુપત્રાન્ ।
કુન્તીપુત્રં પ્રતિયોત્સ્યામિ યુદ્ધે જ્યાં કર્ષતામુત્તમં મર્ત્યલોકે ॥

એવં બલેનાતિબલં મહાસ્ત્રં સમુદ્રકલ્પં સુદુરાપમુગ્રમ્ ।
શરૌઘિણં પાર્થિવાન્મજ્જયન્તં વેલેવ પાર્થમિષુભિર્વારયિષ્યે ॥

કૃતી કૃતાસ્ત્રો દૃઢહસ્તયોધી દિવ્યાસ્ત્રવિચ્છ્વેતહયઃ પ્રમાથી ।
સુરાસુરાન્યુધિ વૈ યો જયેત તેનાદ્ય મે પશ્ય યુદ્વં સુઘોરમ્ ॥

અભીર્માની પાણ્ડવો યુદ્વકામો હ્યમાનુષૈરસ્યતિ માં મહાસ્ત્રૈઃ ।
તસ્યાસ્ત્રમસ્ત્રૈરભિભૂય સઙ્ખ્યે બાણોત્તમૈઃ પાતયિષ્યામિ પાર્થમ્ ॥

સહસ્રરશ્મિપ્રતિમં જ્વલન્તં દિશશ્ચ સર્વાઃ પ્રતપન્તમુગ્રમ્ ।
તમોનુદં મેઘ ઇવાતિમાત્રં ધનઞ્જયં છાદયિષ્યામિ બાણૈઃ ॥

વૈશ્વાનરં ધૂમકેતું જ્વલન્તં તેજસ્વિનં નરવીરાન્દહન્તમ્ ।
પર્જન્યભૂતઃ શરવર્ષૈર્યથાઽગ્નિં તથા પાર્થં શમયિષ્યામિ યુદ્ધે ॥

આશીવિષં દૃષ્ટિહણં સુઘોરં સુતીક્ષ્ણદંષ્ટ્રં જ્વલનપ્રભવામ્ ।
ક્રોધાત્પ્રદીપ્તાનલવદ્દહન્તં કુન્તીપુત્રં શમયિષ્યામિ ભલ્લૈઃ ॥

પ્રવાહિણં બલવન્તં મહૌજસં પ્રભઞ્જનં માતરિશ્વાનમુગ્રમ્ ।
યુદ્ધે સહિષ્યે હિમવાનિવાચલો ધનઞ્જયં ક્રુદ્ધમમૃષ્યમાણમ્ ।

વિશારદં રથમાર્ગેષુ શક્તં ધુર્યં નિત્યં સમરેષુ પ્રવીરમ્ ।
લોકે વરં સર્વધનુર્ધરાણાં ધનઞ્જયં સંયુગેઽહં હનિષ્યે ॥

અદ્યાહવે યસ્ય ન તુલ્યમન્યં મન્યે મનુષ્યં ધનુરાદદાનમ્ ।
સર્વામિમાં યઃ પૃથિવીં સહેત તથાપિ તેનાદ્ય રણે સમેષ્યે ॥

યઃ સર્વભૂતાનિ સદૈવતાનિ પ્રસ્થેઽજયત્ખાણ્ડવે સવ્યસાચી
કો જીવિતં રક્ષમાણો હિ તેન યુયુત્સતેઽસ્ત્રૈર્માનુષો મામૃતેઽન્યઃ ॥

માની કૃતાસ્ત્રઃ કૃતહસ્તયોધી દિવ્યાસ્ત્રવિચ્છ્વેતહયઃ પ્રમાથી ।
તસ્યાહમદ્યાતિરથસ્ય કાયા-- ચ્છિરો હરિષ્યામિ શિતૈઃ પૃષત્કૈઃ ।

યોત્સ્યામ્યેનં શલ્ય ધનઞ્જયં વૈ મૃત્યું પુરસ્કૃત્ય રણે જયં વા ।
અન્યો હિ ન હ્યેકરથેન મર્ત્યો યુધ્યેત યઃ પાણ્ડવમિન્દ્રકલ્પમ્

તસ્યાહવે પૌરુષં પાણ્ડવસ્ય બ્રૂયાં પૃષ્ટઃ સમિતૌ ક્ષત્રિયાણામ્
કિં ત્વં મૂર્ખઃ પ્રહસન્મૂઢચેતા આખ્યાસિ મે પૌરુષં ફલ્ગુનસ્ય ॥

અત્યપ્રિયો યઃ પુરુષો નિષ્ઠુરો હિ ક્ષુદ્રઃ ક્ષેપ્તા ક્ષમિણશ્ચાક્ષમાવાન્ ।
હન્યામહં ત્વાદૃશાનાં શતાનિ ક્ષમામ્યહં ક્ષમિણાં કાલ એષઃ ॥

અવોચસ્ત્વં પાણ્ડવાર્યે પ્રિયાણિ પ્રધર્ષયન્માં મૂઢવત્પાપકર્મન્ ।
મય્યાર્જવે જિહ્મમતિર્યતસ્ત્વં મિત્રદ્રોહી સાપ્તપદં હિ મિત્રમ્ ॥

કાલસ્ત્વયં પ્રત્યુપયાતિ દારુણો દુર્યોધનો યુદ્ધમુપાગમદ્યત્ ।
તસ્યાર્થસિદ્ધિં ત્વભિકાઙ્ક્ષમાણ-- સ્તમન્વેષ્યે યત્ર ચૈકાન્તમસ્તિ ॥

તથાપ્યહં પાણ્ડવવાસુદેવૌ યોત્સ્યે રણે મદ્વિધસ્યૈવ કર્મ ।
ન પ્રાકૃતઃ સજ્જતે વૈ કદાચિ-- દ્યઃ પ્રત્યુદીયાત્કૃષ્ણધનઞ્જયૌ તૌ ॥

મિત્રં મિન્દેર્નન્દતેઃ પ્રીયતેર્વા સન્ત્રાયતેર્મિનુતેર્મોદતેર્વા ।
દુર્યોધને સર્વમિદં મમાસ્તિ તચ્ચાપિ સર્વં મમ વેત્તિ રાજા ॥

શત્રુઃ શદેઃ શાસતેર્વા શ્યતેર્વા શૃણાતેર્વા શ્વસતેઃ સીદતેર્વા ।
શ્રમેઃ શુચો બહુશઃ સૂદતેશ્ચ પ્રાયેણ સર્વં ત્વયિ તચ્ચ મહ્યમ્ ॥

દુર્યોધનાર્થં તવ ચ પ્રિયાર્થં યશોર્થમાત્માર્થમપીશ્વરાર્થમ્ ।
તસ્માદહં પાણ્ડવવાસુદેવૌ યોત્સ્યે યત્નાત્કર્મ ચ પશ્ય મેઽદ્ય ॥

શલ્યાદ્યાહં સઙ્ગતઃ પાણ્ડવેન મુચ્યેયં ચેજ્જીવમાનઃ કથઞ્ચિત્ ।
શશ્વન્મૃત્યોઃ સ્યામનાધૃષ્યરૂપો વ્યક્તં તસ્માત્સંયુગાદ્વિપ્રમુક્તાઃ ॥

અસ્ત્રં બ્રાહ્મં મનસા સઞ્જપન્વૈ યદાઽસ્યતે ક્રોધિતઃ સવ્યસાચી ।
તદાપિ મે નૈવ મુચ્યેત પાર્થો ન ચેત્પતેદ્વિષમે મેઽદ્ય ચક્રમ્ ॥

અસ્ત્રાણિ વિદ્ધ્વા સમરે ગતાનિ બ્રાહ્માણિ દિવ્યાન્યથ માનુષાણિ ।
આસાદયિષ્યામ્યહમુગ્રવીર્યં નાગોત્તમં નાગ ઇવ પ્રભિન્નઃ ॥

વૈવસ્વતાદ્દણ્ડહસ્તાદ્વરુણાદ્વાપિ પાશિનઃ ।
સગદાદ્વા ધનપતેઃ સવજ્રાદ્વા સુરાધિપાત્ ॥

અથાન્યસ્માદપિ સુરાદમિત્રાદાતતાયિનઃ ।
ઇતિ શલ્ય વિજાનીહિ યથા નાહં બિભેમ્યુત ॥

તસ્માન્ન મે ભયં પાર્થાન્નાપિ ચૈવ જનાર્દનાત્ ।
સહ યુદ્ધં હિ મે તાભ્યાં સામ્પરાયે ભવિષ્યતિ ॥

શ્વભ્રે તે પતતાં ચક્રમિતિ માં બ્રાહ્મણોઽબ્રવીત્ ।
યુધ્યમાનસ્ય સઙ્ગ્રામે પ્રાપ્તસ્યૈકાયનં ભયમ્ ॥

તસ્માદ્બિભેમિ બલવદ્બ્રાહ્મણવ્યાહૃતાદહમ્ ।
એતે હિ સોમરાજાન ઈશ્વરાઃ સુખદુઃખયોઃ ॥

કદાચિબ્રાહ્મણસ્યાથ યોગ્યહેતેરહં નૃપ ।
અજાનન્નક્ષિપં બાણં ઘોરરૂપં ભયાવહમ્ ॥

હોમધેન્વાસ્તતો વત્સઃ પ્રમત્ત ઇષુણા હતઃ ।
ચરન્વૈ વિજને શલ્ય તતોઽનુ વ્યાજહાર સઃ ॥

યસ્માદ્વત્સસ્ત્વયા ચાત્ર હોમધેન્વા હતો નૃપ ।
તસ્માત્ત્વમપિ રાધેય વાક્શલ્યં મહદાપ્નુહિ ॥

શ્વભ્રે તે પતિતા ચક્રં યુધ્યમાનસ્ય શત્રુણા ।
પ્રાપ્ત એકાયને કાલે મૃત્યુસાધારણે ત્વયિ ॥

સ્પર્ધસે યેન સઙ્ગ્રામે યદર્થં ઘટસેઽનિશમ્ ।
તત એવ ધ્રુવં મૃત્યું સૂત પ્રાપ્સ્યસિ સંયુગે ॥

અહં પ્રસાદયાઞ્ચક્રે બ્રાહ્મણં સંશિતવ્રતમ્ ॥

ગવાં દશશતં વિત્તં બલીવર્દાંશ્ચ ષટ્્શતમ્ ।
પ્રચ્છન્નં કાઞ્ચનૈઃ કામં બ્રાહ્મણાર્થમહં તદા ॥

દાસીશતં નિષ્કકણ્ઠં શતમશ્વતરીરથાન્ ।
કન્યાનાં નિષ્કકણ્ઠીનાં સહસ્રં સમલન્કૃતમ્ ॥

ઈષાદન્તાન્નાગશતાન્દાસીદાસશતાનિ ચ ।
દદ્મિ તૈર્દ્વિજમુખ્યો મે પ્રસાદં ન ચકાર સઃ ॥

કૃષ્ણાનાં શ્વેતવત્સાનાં ગોશતાનિ ચતુર્દશ ।
દદન્હિ ન લભે તસ્માત્પ્રસાદં દ્વિજસત્તમાત્ ॥

યત્કિઞ્ચિન્મામકં વિત્તં ત્વદધીનં કરોમિ તત્ । ઇતિ માં યાચમાનં વૈ બ્રાહ્મણઃ પ્રત્યવારયત્ ।
ક્રોધદીપ્તેક્ષણઃ શઌય નિર્દહન્નિવ ચક્ષુષા ॥

વ્યાહૃતં યન્મયા સૂત તત્તથા ન તદન્યથા ।
અનૃતોક્તં પ્રજાં હન્યાત્તતઃ પાપમવાપ્નુયામ્ ॥

તસ્માદ્ધર્માભિરક્ષાર્થં નાનૃતં વક્તુમુત્સહે ।
મા ત્વં બ્રહ્મગતિં હિંસ્યાઃ પ્રાયશ્ચિત્તં કૃતં ત્વયા ॥

મદ્વાક્યં નાનૃતં લોકે કશ્ચિત્કુર્યાત્સમાપ્નુહિ ।
યન્મયોક્તં સરોષેણ ગચ્છ સૂતજ માચિરમ્ ॥

ઇતિ મામસકૃત્ક્રુદ્ધઃ સ ઉવાચ દ્બિજોત્તમઃ ।
એતે હિ સોમરાજાન ઈશ્વરાઃ સુખદુઃખયોઃ ॥

નાહં બિભેમિ બીભત્સોર્ન શલ્ય મધુસૂદનામ્ ।
તસ્માદ્બિભેમ્યહં શાપાત્તેન સત્યેન તે શપે ॥

સહ યુદ્ધં સમેતાભ્યામદ્યેદં સમુપસ્થિતમ્ ।
યુદ્વેઽસ્મિઞ્જીવિતં મેઽદ્ય શલ્ય સંશયમાગતમ્ ॥

શક્રોઽપ્યમરરાટ્ તાભ્યામુપગમ્યાહવં સહ ।
સંશયં પરમં ગચ્છેત્કથં વા મન્યતે ભવાન્ ॥

ઇત્યેવં તે મયાઽખ્યાતં ક્ષિપ્તેન ન સુહૃત્તયા ।
જાનામિ ત્વાઽધિક્ષિપન્તં દોષમાત્મગતં શૃણુ ॥