મહાભારત · અધ્યાય 8.34

અધિક્ષિપ્તસ્તુ રાધેયઃ શલ્યેનામિતતેજસા ।
શલ્યમાહ સુસઙ્ક્રુદ્ધો વાક્શલ્યમવધારયન્ ॥
કર્ણ ઉવાચ ।

ગુણાન્ગુણવતાં શલ્ય ગુણવાન્વેત્તિ નાગુણઃ ।
ત્વં તુ નિત્યં ગુણૈર્હીનઃ કિં જ્ઞાસ્યસિ ગુણાગુણાન્ ॥

અર્જુનસ્ય મહાસ્ત્રાણિ ક્રોધં વીર્યં ધનુઃ શરાન્ ।
અહં શલ્યાભિજાનામિ ન ત્વં જાનાસિ તત્તથા ॥

તથા કૃષ્ણસ્ય માહાત્મ્યમૃષભસ્ય મહીક્ષિતામ્ ।
યથાહં શલ્ય જાનામિ ન ત્વં જાનાસિ તત્તથા ॥

એવમેવાત્મનો વીર્યમહં વીર્યં ચ પાણ્ડવે ।
જાનંસ્તાવાહ્વયે યુદ્ધે શલ્ય નાગ્નિં પતઙ્ગવત્ ॥

અસ્તિ ચાઽયમિષુઃ શલ્ય સુપુઙ્ખો રક્તભોજનઃ ।
એકસ્તૂણીશયઃ પત્રી સુધૌતઃ સમલઙ્કૃતઃ ॥

શેતે ચન્દનચૂર્ણેન પૂજિતો બહુલાઃ સમાઃ ।
આહેયો વિષવાનુગ્રો નરાશ્વદ્વિપસઙ્ઘહા ॥

ઘોરરૂપો મહારૌદ્રસ્તનુત્રાસ્થિવિદારણઃ ।
નિર્ભિન્દ્યાં યેન રુષ્ટોઽહમપિ મેરું મહાગિરિમ્ ॥

તમહં જાતુ નાસ્યેયમન્યસ્મિન્ફલ્ગુનાદૃતે ।
કૃષ્ણાદ્વા દેવકીપુત્રાત્સત્યં ચાપિ શૃણુષ્વ મે ॥

તેનાહમિષુણા શલ્ય વાસુદેવધનઞ્જયૌ ।
યોત્સ્યે પરમસંરબ્ધૌ તત્કર્મ સદૃશં મમ ॥

સર્વેષાં વૃષ્ણિવીરાણાં કૃષ્ણે લક્ષ્મીઃ પ્રતિષ્ઠિતા । સર્વેષાં પાણ્ડુપુત્રાણાં જયઃ પાર્થે પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
ઉભયં તુ સમાસાદ્ય કો નિવર્તિતુમર્હતિ ॥

તાવેતૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ સમેતૌ સ્યન્દને સ્થિતૌ ।
મામેકમભિસંયુદ્ધૌ સુજાતં પશ્ય શલ્ય મે ॥

પિતૃષ્વસામાતુલજૌ ભ્રાતરાવપરાજિતૌ ।
મણી સૂત્ર ઇવ પ્રોતૌ દ્રષ્ટાસિ નિહતૌ મયા ॥

અર્જુને ગાણ્ડિવં કૃષ્ણે ચક્રં તાર્ક્ષ્યકપિધ્વજૌ ।
ભીરૂણાં ત્રાસજનનં શલ્ય હર્ષકરં મમ ॥

ત્વં તુ દુષ્પ્રકૃતિર્મૂઢો મહાયુદ્વેષ્વકોવિદઃ ।
ભયાવદીર્ણઃ સન્ત્રાસાદબદ્ધં બહુઃ ભાષસે ॥

સંસ્તૌષિ તૌ તુ કેનાપિ હેતુના ત્વં કુદેશજ ।
તૌ હત્વા સમરે હન્તા ત્વામદ્ય સહ બાન્ધવમ્ ॥

પાપદેશજ દુર્બુદ્ધે ક્ષુદ્ર ક્ષત્રિયપાંસન ।
સુહૃદ્રૂપો રિપુઃ કિં માં કૃષ્ણાભ્યાં ભીષયિષ્યસિ ॥

તૌ વા મામદ્ય હન્તારૌ હનિષ્યે વાઽપિ તાવહમ્ ।
નાહં બિભેમિ કૃષ્ણાભ્યાં વિજાનન્નાત્મનો બલમ્ ॥

વાસુદેવસહસ્રં વા ફલ્ગુનાનાં શતાનિ વા ।
અહમેકો હનિષ્યામિ જોષમાસ્સ્વ કુદેશજ ॥

સ્ત્રિયો બાલાશ્ચ વૃદ્વાશ્ચ પ્રાયઃ ક્રીડાગતા જનાઃ ॥

યા ગાથાઃ સમ્પ્રગાયન્તિ કુર્વતોઽધ્યયનં યથા ।
તા ગાથાઃ શૃણુ મે શલ્ય મદ્રકેષુ દુરાત્મસુ ॥

બ્રાહ્મણૈઃ કથિતાઃ પૂર્વં યથાવદ્રાજસન્નિધૌ ।
શ્રુત્વા ચૈકમના મૂઢ મમ વા બ્રૂહિ ચોત્તરમ્ ॥

મિત્રધ્રુઙ્મદ્રકો નિત્યં યો નો દ્વેષ્ટિ સ મદ્રકઃ ।
મદ્રકે સઙ્ગતં નાસ્તિ ક્ષુદ્રવાક્યે નરાધમે ॥

દુરાત્મા મદ્રકો નિત્યં નિત્યમાનૃતિકોઽનૃજુઃ ।
યચ્ચાન્યદપિ દૌરાત્મ્યં મદ્રકેષ્વિતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥

પિતા પુત્રશ્ચ માતા ચ શ્વશ્રૂશ્વશુરમાતુલાઃ ।
ભગિની દુહિતા ભ્રાતા નપ્તાઽન્યે તે ચ બાન્ધવાઃ ॥

વયસ્યાભ્યાગતાશ્ચાન્યે દાસીદાસાશ્ચ સઙ્ગતાઃ ।
પુમ્ભિર્વિમિશ્રા નાર્યશ્ચ જ્ઞાતાજ્ઞાતાઃ સ્વયેચ્છયા ॥

યેષાં ગૃહેષ્વશિષ્ટાનાં સક્તુમદ્યાશિનાં સદા ।
પીત્વા શીધુ સગોમાંસં ક્રન્દન્તિ ચ હસન્તિ ચ ॥

ગાયન્તિ ચાપ્યબદ્ધાનિ પ્રવર્તન્તે ચ કામતઃ ।
કામપ્રલાપિનોઽન્યોન્યં તેષુ ધર્મઃકથં ભવેત્ ॥

મદ્રકેષ્વવલિપ્તેષુ પ્રખ્યાતાશુભકર્મસુ ।
નાપિ વૈરં ન સૌહાર્દં મદ્રકેણ સમાચરેત્ ॥

મદ્રકે સઙ્ગતં નાસ્તિ મદ્રકો હિ સદા મલઃ ।
મદ્રકેષુ ચ સંસૃષ્ટં શૌચં ગાન્ધારકેષુ ચ ॥

રાજયાજકયાજ્યે હિ યથા દત્તં હવિર્નશેત્ ।
શૂદ્રસંસ્કારકો વિપ્રો યથા યાતિ પરાભવમ્ ॥

યથા બ્રહ્મદ્વિષો નિત્યં ગચ્છન્તીહ પરાભવમ્ ।
યથૈવ સન્ગતં કૃત્વા નરઃ પતતિ મદ્રકૈઃ ॥

બાલેષ્વપિ સદા ન સ્મ ધનં વૃશ્ચિક તે વિષમ્ ।
આથર્વણેન મન્ત્રેણ સર્વશાન્તિઃ કૃતા મયા ॥

ઇતિ વૃશ્ચિકદષ્ટસ્ય વિષવેગહતસ્ય ચ ।
કુર્વન્તિ ભેષજં પ્રાજ્ઞાઃ સત્યં તચ્ચાપિ દૃશ્યતે ॥

એવં વિદ્વઞ્જોષમાસ્સ્વ બ્રૂહિ ચાત્રોત્તરં વચઃ ।
વાસાંસ્યુત્સૃજ્ય નૃત્યન્તિ સ્ત્રિયો મદ્યવિમોહિતાઃ ॥

મૈથુનેઽસઙ્ગતાશ્ચાપિ યથાકામવરાશ્ચ તાઃ ।
તાસાં પુત્ર કથં ધર્મં મદ્રકો વક્તુમર્હતિ ॥

યાસ્તિષ્ઠન્ત્યઃ પ્રમેહન્તિ યથૈવોષ્ટ્રદશેરકાઃ । તાસાં વિભ્રષ્ટધર્માણાં નિર્લજ્જાનાં તતસ્તતઃ ।
ત્વં પુત્રસ્તાદૃશીનાં હિ ધર્મં વક્તુમિહેચ્છસિ ॥

સૌવીરકં યાચ્યમાના મદ્રિકા કર્ષતિ સ્ફિચૌ ।
અદાતુકામા વચનમિદં વદતિ દારુણમ્ ॥

મા માં સૌવીરકં કશ્ચિદ્યાચતાં દયિતં મમ ।
પુત્રં દદ્યાં પતિં દદ્યાં ન તુ દદ્યાં સુવીરકમ્ ॥

ગૌર્યો બૃહત્યો નિર્હીકા મદ્રિકાઃ કમ્પલાવૃતાઃ ।
ઘસ્મરા નષ્ટશૌચાશ્ચ પ્રાય ઇત્યનુશુશ્રુમ ॥

પમેહિત્વા સ્ફિચૌ ભૂમૌ ઘર્ષન્ત્યો હીનશોધનાઃ ।
શુદ્ધા નાદ્ભિર્ન મૃદ્ભિશ્ચ નિત્યોચ્છિષ્ટા ભવન્તિ હિ ॥

એવમાદિ મયાઽન્યૈર્વા શક્યં વક્તું ભવેદ્બહુ ।
આકેશાન્તાન્નખાગ્રાચ્ચ વક્તવ્યેષુ કુકર્મસુ ॥

મદ્રકાઃ સિન્ધુસૌવીરા ધર્મં વિદ્યુઃ કથં ત્વિહ ।
પાપદેશોદ્ભવા મ્લેચ્છા ધર્માણામવિચક્ષણાઃ ॥

એષ મુખ્યતમો ધર્મઃ ક્ષત્રિયસ્યેતિ નઃ શ્રુતમ્ ।
યદાજૌ નિહતઃ શેતે સદ્ભિઃ સમભિપૂજિતઃ ॥

આયુધાનાં સામ્પરાયે યન્મુઞ્ચેયમહં તતઃ ।
મમૈષ પ્રથમઃ કલ્પો નિધને સ્વર્ગમિચ્છતઃ ॥

સોયં પ્રિયસખા ચાસ્મિ ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ધીમતઃ ।
તદર્થે હિ મમ પ્રાણા યચ્ચ મે વિદ્યતે વસુ ॥

વ્યક્તં ત્વમપ્યુપહિતઃ પાણ્ડવૈઃ પાપદેશજ ।
યથા ચામિત્રવત્સર્વં ત્વમસ્માસુ પ્રવર્તસે ॥

કામં ન ખલુ શક્યોઽહં ત્વદ્વિધાનાં શતૈરપિ ।
સઙ્ગ્રામાદ્વિમુખઃ કર્તું ધર્મજ્ઞ ઇવ નાસ્તિકૈઃ ॥

સારઙ્ગ ઇવ ઘર્માર્તઃ કામં વિલપ શુષ્ય ચ ।
નાહં ભીષયિતું શક્યઃ ક્ષત્રધર્મે વ્યવસ્થિતઃ ॥

તનુત્યજાં નૃસિંહાનામાહવેષ્વનિવર્તિનામ્ ।
યા ગતિર્ગુરુણા પ્રોક્તા પ્રેમ્ણા રામેણ તાં સ્મરે ॥

સ્વેષાં ત્રાણાર્થમુદ્યન્તં વધાર્થં દ્વિષતામપિ ।
વિદ્ધિ મામાસ્થિતં વૃત્તં પૌરૂરવસમુત્તમમ્ ॥

ન તદ્ભૂતં પ્રપશ્યામિ ત્રિષુ લોકેષુ મદ્રપ ।
યો મામસ્માદભિપ્રાયાદ્વારયેદિતિ મે મતિઃ ॥

એવં વિદ્વઞ્જોષમાસ્સ્વ ત્રાસાત્કિં બહુ ભાષસે ।
ન ત્વાં હત્વા પ્રદાસ્યામિ ક્રવ્યાદ્ભ્યો મદ્રકાધમ્ ॥

મિત્રપ્રતીક્ષયા શલ્ય ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય ચોભયોઃ ।
અપવાદતિતિક્ષાભિસ્ત્રિભિરેતૈર્હિ જીવસિ ॥

પુનશ્ચેદીદૃશં વાક્યં મદ્રરાજ વદિષ્યસિ ।
શિરસ્તે પાતયિષ્યાસિ ગદયા વજ્રકલ્પયા ॥

શ્રોતારસ્ત્વિદમદ્યેહ દ્રષ્ટારો વ્રા કુદેશજ ।
કર્ણં વા જઘ્નતુઃ કૃષ્ણૌ કર્ણો વા નિજઘાન તૌ ॥

એવમુક્ત્વા તુ રાધેયઃ પુનરેવ વિશામ્પતે ।
અબ્રવીન્મદ્રરાજાનં યાહિયાહીત્યસમ્ભ્રમમ્ ॥