મહાભારત · અધ્યાય 8.31

દૃષ્ટ્વા કર્ણં મહાવીર્યં યુયુત્સં સમવસ્થિતમ્ ।
ચુક્રુશુઃ કુરવઃ સર્વે હૃષ્ટરૂપાઃ સમન્તતઃ ॥

તતો દુન્દુભિનિર્ઘોષૈર્ભેરીણાં નિનદેન ચ । કોણશબ્દૈશ્ચ વિવિધૈર્ગર્જિતૈશ્ચ તરસ્વિનામ્ ।
નિર્યયુસ્તાવકાઃ સર્વે મૃત્યું કૃત્વા નિવર્તનમ્ ॥

પ્રયાતે તુ તતઃ કર્ણે રથેષુ મદિતેષુ ચ ।
ચચાલ ચ મહી સર્વા રરાસ ચ સુવિસ્વરમ્ ॥

નિઃસરન્તો વ્યદૃશ્યન્ત સૂર્યાત્સપ્ત મહાગ્રહાઃ ॥

ઉલ્કાપાતાશ્ચ સઞ્જજ્ઞુર્દિગ્દાહાશ્ચૈવ દારુણાઃ ।
તથાઽશન્યશ્ચ સમ્પેતુર્વવુર્વાતાશ્ચ ભૈરવાઃ ॥

મૃગપક્ષિગણાશ્ચૈવ પૃતનાં બહુશસ્તવ ।
અપસવ્યં તદા ચક્રુર્વેદયન્તો મહાભયમ્ ॥

પ્રસ્થિતસ્ય ચ કર્ણસ્ય નિપેતુસ્તુરગા ભુવિ ।
અસ્થિવર્ષં ચ પતિતમન્તરિક્ષાદ્ભયાનકમ્ ॥

જજ્વલુશ્ચૈવ શસ્ત્રાણિ ધ્વજાશ્ચૈવ ચકમ્પિરે ।
અશ્રૂણિ ચ વ્યમુઞ્ચન્ત વાહનાનિ વિશામ્પતે ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવ ઉત્પાતાસ્તત્ર મારિષ ।
સમુત્પેતુર્વિનાશાય કૌરવાણાં સુદારુણાઃ ॥

ન ચ તાન્ગણયામાસુઃ સર્વે દૈવેન મોહિતાઃ ।
પ્રસ્થિતં સૂતપુત્રં ચ જયેત્સૂચુર્નરાધિપાઃ ॥

શલ્યેન સહિતં દૃષ્ટ્વા કર્ણમાહવશોભિનમ્ ।
નિર્જિતાન્પાણ્ડવાંશ્ચૈવ મેનિરે તત્ર કૌરવાઃ ॥

તતો રથસ્થઃ પરવીરહન્તા ભીષ્મદ્રોણવતિવીર્યૌ સમીક્ષ્ય ।
સમુજ્જ્વલન્ભાસ્કરપાવકાભો વૈકર્તનોઽસૌ રથકુઞ્જરો વૃષા ॥

અલં મનુષ્યસ્ય સુખાય વર્તિતું તથાહિ યુદ્વે નિહતઃ પરૈર્ગુરુઃ ॥

હુતાશનાદિત્યસમાનતેજસં પરાક્રમે વિષ્ણુપુરન્દરોપમમ્ ॥
નયે બ-હસ્પત્યુશનઃસમં સદા ન ચૈનમસ્ત્રં તદુપાસ્ત દુઃસહમ્ ॥

સમ્પ્રાક્રુષ્ટે રુદિતસ્ત્રીકુમારે પરાભૂતે પૌરુષે ધાર્તરાષ્ટ્રે ।
કૃત્યં મયા નાદ્ય જાનામિ શલ્ય પ્રયાહિ તસ્માદ્દ્વિષતામનીકમ્ ॥

સ યત્ર રાજા પાણ્ડવઃ સત્યસન્ધો વ્યવસ્થિતો ભીમસેનાર્જુનૌ ચ ।
સ વાસુદેવઃ સાત્યકિઃ સૃઞ્જયાશ્ચ યમૌ ચ કસ્તાન્વિષહેન્મદન્યઃ ॥

તસ્માત્ક્ષિપ્રં મદ્રપતે પ્રયાહિ રણે પાઞ્ચાલાન્પાણ્ડવાન્સૃઞ્જયાંશ્ચ ।
તાન્વા હનિષ્યામિ સમેત્ય સઙ્ખ્યે યાસ્યામિ વા દ્રોણમુખો યમાય ॥

ન ત્વેવાહં ન ગમિષ્યામિ મધ્યે તેષાં શૂરાણામિતિ શલ્યાદ્ય વિદ્વિ ।
મિત્રદ્રોહો મર્ષણીયો ન મેઽયં ત્યક્ત્વા પ્રાણાનનુયાસ્યામિ દ્રોણમ્ ॥

પ્રાજ્ઞસ્ય મૂઢસ્ય ચ જીવિતાન્તે નાસ્તિ પ્રમોક્ષોઽન્તકસન્નિભસ્ય ।
અતો વિદ્વન્નભિયોત્સ્યામિ પાર્થં દિષ્ટં ન શક્યં વ્યતિવર્તિતું વૈ ॥

કલ્યાણવૃત્તઃ સતતં હિ રાજા વૈચિત્રવીર્યસ્ય સુતો મમાસીત્ ।
તસ્યાર્થસિદ્વ્યર્થમહં ત્યજામિ પ્રિયાન્ભોગાન્દુસ્ત્યજં જીવિતં ચ ॥

વૈયાઘ્રચર્માણમકૂજનાક્ષં હૈમં ત્રિકોશં રજતત્રિવેણુમ્ ।
રથપ્રબર્હં તુરગપ્રબાર્હૈ-- ર્યુક્તં પ્રાદાન્મહ્યમિમં હિ રામઃ ॥

ધનૂંષિ ચિત્રાણિ નિરીક્ષ્ય શલ્ય ધ્વજાન્ગદાઃ સાયકાંશ્ચોગ્રરૂપાન્ ।
અસિં ચ દીપ્તં પરમાયુધં ચ શઙ્ખં ચ શુભ્રં સ્વનવન્તમુગ્રમ્ ॥

પતાકિનં વજ્રનિપાતનિઃ સ્વનં સિતાશ્વયુક્તં શુભતૂણશોભિતમ્ ।
ઇમં સમાસ્થાય રથર્ષભં રણે દૃઢં હનિષ્યામ્યહમર્જુનં બલાત્ ॥

તં ચેન્મૃત્યુઃ સર્વહરોઽભિરક્ષે-- ત્સદાઽપ્રમત્તઃ સમરે પાણ્ડુપુત્રમ્ ।
તં વા હનિષ્યામિ રણે સમેત્ય યાસ્યામિ વા દ્રોણમુખો યમાય ॥

યમવરુણકુબેરવાસવા વા યદિ યુગપત્સગણા મહાહવે ।
જુગુપુરિહ સમેત્ય ફલ્ગુનં કિમુ બહુના સહ તૈર્જયામિ તમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

ઇતિ રણરભસસ્ય કત્થત-- સ્તદુપનિશમ્ય વચઃ સ મદ્રરાટ્ ।
અવહસદવમન્ય વીર્યવાન્ પ્રતિષિષિધે ચ જગાદ ચોત્તરમ્ ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

વિરમ વિરમ કર્ણ કત્થના-- દતિરભસોઽપ્યતિવાચમુક્તવાન્ ।
ક્વ ચ હિ નરવરો ધનઞ્જયઃ ક્વ પુનરિહ ત્વમહો નરાધમઃ ॥

યદુસદનમુપેન્દ્રપાલિતં ત્રિદિવમિવામરરાજરક્ષિતમ્ ।
પ્રસભમતિવિલોડ્ય કો હરે-- ત્પુરુષવરાવરજામૃતેઽર્જુનાત્ ॥

ત્રિભુવનસૃજમીશ્વરેશ્વરં ક ઇહ પુમાન્ભવમાહ્વયેદ્યુધિ ।
મૃગવધકલહે ઋતેઽર્જુનાત્ સુરપતિવીર્યસમપ્રભાવતઃ ॥

અસુરસુરમહોરગાન્નરાન્ ગરુડપિશાચસયક્ષરાક્ષસાન્ ।
ઇષુભિરજયદગ્નિગૌરવાત્ સ્વભિલષિતં ચ હવિર્દદૌ જયઃ ॥

સ્મરસિ નનુ યદા પરૈર્હૃતઃ સહધૃતરાષ્ટ્રસુતો વિમોક્ષિતઃ ।
અધિરથજ નરોત્તમૈર્યુતાન્ કુરુષુ બહૂન્વિનિહત્ય તાનરીન્ ॥

પ્રથમમપિ પલાયિતે ત્વયિ પ્રિયકલહા ધૃતરાષ્ટ્રસૂનવઃ ।
સ્મરસિ નનુ યદા પ્રમોચિતાઃ ખચરગણાનવજિત્ય પાણ્ડવૈઃ ॥

સમુદિતબલવાહનાઃ પુનઃ પુરુષવરેણ જિતાઃ સ્થ ગોગ્રહે ।
સગુરુગુરુસુતાઃ સભીષ્મકાઃ કિમુ ન જિતઃ સ તદા ત્વયાઽર્જુનઃ ॥

ઇદમપરમુપસ્થિતં પુન-- સ્તવ નિધનાય સુયુદ્વમદ્ય વૈ ।
યદિ ન રિપુભયાત્પલાયસે સમરગતોઽદ્ય હતોઽસિ સૂતજ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

ઇતિ બહુપરુષં પ્રભાષતિ પ્રમનસિ મદ્રપતૌ રિપુસ્તવમ્ ।
ભૃશમભિરુષિતઃ સરન્તપઃ કુરુપૃતનાપતિરાહ મદ્રપમ્ ॥
કર્ણ ઉવાચ ।

ભવતુ ભવતુ કિં વિકત્થસે નનુ મર્મ તસ્ય હિ યુદ્ધમુદ્યતમ્ ।
યદિ સ જયતિ મામિહાહવે તત ઇદમસ્તુ સુકત્થિતં તવ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમસ્ત્વિતિ મદ્રેશ ઉક્ત્વા નોત્તરમુક્તવાન્ ।
યાહિ શલ્યેતિ ચાપ્યેનં કંર્ણઃ પ્રાહ યુયુત્સયા ॥

સ રથઃ પ્રયયૌ શત્રૂન્નિઘ્નતઃ શલ્યસારથિઃ ।
નિઘ્નન્નમિત્રાન્સમરે તમોઘ્નઃ સવિતા યથા ॥

તતઃ પ્રાયાત્પ્રીતિમાન્વૈ રથેન વૈયાઘ્રેણ શ્વેતયુજાઽથ કર્ણઃ ।
સ ચાલોક્ય ધ્વજિનીં પાણ્ડવાનાં ધનઞ્જયં ત્વરયા પર્યપૃચ્છત્ ॥