મહાભારત · અધ્યાય 8.29

એવં સ ભગવાન્દેવઃ સર્વલોકપિતામહઃ ।
સારથ્યમકરોત્તત્ર બ્રહ્મા રુદ્રોઽભવદ્રથી ॥

રથિનોઽભ્યધિકો વીર કર્તવ્યો રથસારથિઃ ।
તસ્માત્ત્વં પુરુષવ્યાઘ્ર નિયચ્છ તુરગાન્યુધિ ॥

યથા દેવગણૈસ્તત્ર વૃતો યત્નાત્પિતામહઃ ।
તથાઽસ્માભિર્ભવાન્યત્નાત્કર્ણાદભ્યધિકો વૃતઃ ॥

યથા દેવૈર્મહારાજ ઈશ્વરાદધિકો વૃતઃ । તથા દેવૈર્મહારાજ ક્ષિપ્રં રુદ્રસ્યવ પિતામહઃ ।
નિયચ્છ તુરગાન્યુદ્વે રાધેયસ્ય મહાદ્યુતે ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

મયાપ્યેતન્નરશ્રેષ્ઠ બહુશો નરસિંહયોઃ ।
કથ્યમાનં શ્રુતં દિવ્યમાખ્યાનમતિમાનુષમ્ ॥

યથા ચ ચક્રે સારથ્યં ભવસ્ય પ્રપિતામહઃ ।
યથાઽસુરાશ્ચ નિહતા ઇષુણૈકેન ભારત ॥

કૃષ્ણસ્ય ચાપિ વિદિતં સર્વમેતત્પુરા હ્યભૂત્ ॥

યથા પિતામહો જજ્ઞે ભગવાન્સારથિસ્તદા ।
અનાગતમતિક્રાન્તં વેદ કૃષ્ણોઽપિ તત્ત્વતઃ ॥

એતદર્થં વિદિત્વાઽપિ સારથ્યમુપજગ્મિવાન્ ।
સ્વયમ્ભૂરિવ રુદ્રસ્ય કૃષ્ણઃ પાર્થસ્ય ભારત ॥

યદિ હન્યાચ્ચ કૌન્તેયં સૂતપુત્રઃ કથઞ્ચનઃ ।
દૃષ્ટ્વા પાર્થં હિ નિહતં સ્વયં યોત્સ્યતિ કેશવઃ ॥

શઙ્ખચક્રગદાપાણિર્ધક્ષ્યતે તવ વાહિનીમ્ । ન ચાપિ તસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય વાર્ષ્ણેયસ્ય મહાત્મનઃ ।
સ્થાસ્યતે પ્રત્યનીકેષુ કશ્ચિદત્ર નૃપસ્તવ ॥

સઞ્જય ઉવાચ ।

તં તથા ભાષમાણં તુ મદ્રરાજમરિન્દમઃ ।
પ્રત્યુવાચ મહાબાહુરદીનાત્મા સુતસ્તવ ॥

માવમંસ્થા મહાબાહો કર્ણં વૈકર્તનં રણે ।
સર્વશસ્ત્રભૃતાં શ્રેષ્ઠં સર્વશાસ્ત્રાર્થપરાગમ્ ॥

યસ્ય જ્યાતલનિર્ઘોષં શ્રુત્વા ભયકરં મહત્ ।
પાણ્ડવેયાનિ સૈન્યાનિ વિદ્રવન્તિ દિશો દશ ॥

પ્રત્યક્ષ તે મહાબાહો યથા રાત્રૌ ઘટોત્કચઃ ।
માયાશતાનિ કુર્વાણો હતો માયાપુરસ્કૃતઃ ॥

ન ચાતિષ્ઠત બીભત્સુઃ પ્રત્યનીકે કથઞ્ચન ।
એતાંશ્ચ દિવસાન્સર્વાન્ભયેન મહતા વૃતઃ ॥

ભીમસેનશ્ચ બલવાન્ધનુષ્કોટ્યાભિચોદિતઃ ।
ઉક્તશ્ચ સઞ્જ્ઞયા રાજન્મૂઢ ઔદરિકો યથા ॥

માદ્રીપુત્રૌ તથા શૂરૌ યેન જિત્વા મહારણે ।
કમપ્યર્થં પુરસ્કૃત્ય ન હતૌ યુધિ મારિષ ॥

યેન વૃષ્ણિપ્રવીરસ્તુ સાત્યકિઃ સાત્વતાં વરઃ ।
નિર્જિત્ય સમરે શૂરો વિસ્થશ્ચ બલાત્કૃતઃ ॥

સૃઞ્જયાશ્ચેતરે સર્વે ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમાઃ ।
અસકૃન્નિર્જિતાઃ સઙ્ખ્યે સ્મયમાનેન સંયુગે ॥

તં કથં પાણ્ડવા યુદ્વે વિજેષ્યન્તિ મહારથમ્ ।
યો હન્યાત્સમરે ક્રુદ્વો વજ્રહસ્તં પુરન્દરમ્ ॥

ત્વં ચ સર્વાસ્ત્રવિદ્વીરઃ સર્વવિદ્યાસ્ત્રપારગઃ ।
બાહુવીર્યેણ તે તુલ્યઃ પૃથિવ્યાં નાસ્તિ કશ્ચન ॥

ત્વં શલ્યભૂતઃ શત્રૂણામવિષહ્યઃ પરાક્રમે ।
તતસ્ત્વમુચ્યસે રાજઞ્શલ્ય ઇત્યરિસૂદન ॥

તવ બાહુબલં પ્રાપ્ય ન શેકુઃ સર્વસાત્વતાઃ ।
તવ બાહુબલાદ્રાજન્કિં નુ કૃષ્ણો બલાધિકઃ ॥

યથા હિ કૃષ્ણેન બલં ધાર્યં વૈ ફલ્ગુને હતે ।
તથા કર્ણાત્યયીભાવે ત્વયા ધાર્યં મહદ્બલમ્ ॥

કિમર્થં સમરે સૈન્યં વાસુદેવો ન્યવારયત્ ।
કિમર્થં ચ ભવાન્સૈન્યં ન હનિષ્યતિ મારિષ ॥

ત્વત્કૃતે પદવીં ગન્તુમિચ્છેયં યુધિ મારિષ ।
સોદરાણાં ચ વીરાણાં સર્વેષાં ચ મહીક્ષિતામ્ ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

યન્માં બ્રવીષિ ગાન્ધારે અગ્રે સૈન્યસ્ય માનદ ।
વિશિષ્ટં દેવકીપુત્રાત્પ્રીતિમાનસ્મ્યહં ત્વયિ ॥

એષ સારથ્યમાતિષ્ઠે રાધેયસ્ય યશસ્વિનઃ ।
યુધ્યતઃ પાણ્ડવાગ્ર્યેણ યથા ત્વં વીર મન્યસે ॥

સમયશ્ચ હિ મે વીર કશ્ચિદ્વૈકર્તનં પ્રતિ ।
ઉત્સૃજેયં યથાશ્રદ્વમહં વાચોઽસ્ય સન્નિધૌ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તથેતિ રાજન્પુત્રસ્તે સહ કર્ણેન મારિષ ।
અબ્રવીત્મદ્રરાજાનં સર્વક્ષત્રસ્ય સન્નિધૌ ॥

સારથ્યસ્યાભ્યુપગમાચ્છલ્યેનાશ્વાસિતસ્તદા ।
દુર્યોધનસ્તદા હૃષ્ટઃ કર્ણં તમભિષસ્વજે ॥

અબ્રવીચ્ચ પુનઃ કર્ણં સ્તૂયમાનઃ સુતસ્તવ ।
જહિ પાર્થાન્રણે સર્વાન્મહેન્દ્રો દાનવાનિવ ॥

સ શલ્યેનાભ્યુપગતે હયાનાં સન્નિયચ્છને ।
કર્ણો હૃષ્ટમના ભૂયો દુર્યોધનભાષત ॥

નાતિહૃષ્ટમના હ્યેષ મદ્રરાજોઽભિભાષતે ।
રાજન્મધુરયા વાચા પુનરેનં બ્રવીહિ વૈ ॥

તતો રાજા મહાપ્રાજ્ઞઃ સર્વાસ્ત્રકુશલો બલી ।
દુર્યોધનોઽબ્રવીચ્છલ્યં મદ્રરાજં મહીપતિમ્ ॥

પૂરયન્નિવ ઘોષેણ મેઘગમ્ભીરયા ગિરા ।
શલ્ય કર્ણોઽર્જુનેનાદ્ય યોદ્વવ્યમિતિ મન્યતે ॥

તસ્ય ત્વં પુરુષવ્યાઘ્ર નિયચ્છ તુરગાન્યુધિ । કર્ણો હત્વેતરાન્સર્વાન્ફલ્ગુનં હન્તુમિચ્છતિ ।
તસ્યાભીષુગ્રહે રાજન્પ્રયાચે ત્વાં પુનઃ પુનઃ ॥

પાર્થસ્ય સચિવઃ કૃષ્ણો યથાઽભીષુગ્રહો વરઃ ।
તથા ત્વમપિ રાધેયં સર્વતઃ પરિપાલય ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તતઃ શલ્યઃ પરિષ્વજ્ય સુતં તે વાક્યમબ્રવીત્ ।
દુર્યોધનમમિત્રઘ્નં પ્રીતો મદ્રાધિપસ્તદા ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

એવં ચેન્મન્યસે રાજન્ગાન્ધારે પ્રિયદર્શન ।
તસ્માત્તે યત્પ્રિયં કિઞ્ચિત્તત્સર્વં કરવાણ્યહમ્ ॥

યત્રાસ્મિ ભરતશ્રેષ્ઠ યોગ્યઃ કર્મણિ કર્હિચિત્ ।
તત્ર સર્વાત્મના યુક્તો વક્ષ્યે કાર્યં પરન્તપ ॥

યત્તુ કર્ણમહં બ્રૂયાં હિતકામઃ પ્રિયાપ્રિયે ।
મમ તત્ક્ષમતાં સર્વં ભવાન્કર્ણશ્ચ સર્વશઃ ॥
કર્ણ ઉવાચ ।

ઈશાનસ્ય યથા બ્રહ્મા યથા પાર્થસ્ય કેશવઃ ।
તથા નિત્યં હિતે યુક્તો મદ્રરાજ ભવસ્વ નઃ ॥
શલ્ય ઉવાચ ।

આત્મનિન્દાત્મપૂજા ચ પરનિન્દા પરસ્તવઃ ।
અનાચરિતમાર્યાણાં વૃત્તમેતચ્ચતુર્વિધમ્ ॥

યત્તુ વિદ્વન્પ્રવક્ષ્યામિ પ્રxxxxયાર્થમહં તવ ।
આત્મનઃ સ્તવસંયુક્તં તન્નિબોધ યથાતથમ્ ॥

અહં શક્રસ્ય સારથ્યે યોગ્યો માતલિવત્પ્રભો ।
અપ્રમાદાત્પ્રયોગાચ્ચ જ્ઞાનવિદ્યાચિકિત્સનૈઃ ॥

તતઃ પાર્થેન સઙ્ગ્રામે યુધ્યમાનસ્ય તેઽનઘ ।
વાહયિષ્યામિ તુરગાન્વિજ્વરો ભવ સૂતજ ॥