મહાભારત · અધ્યાય 8.17

ધૃષ્ટદ્યુમ્નં કૃપો રાજન્વારયામાસ સંયુગે ।
યથા દૃષ્ટ્વા વને સિંહં શરભો વારયેદ્યુધિ ॥

નિરુદ્વઃ પાર્ષતસ્તેન ગૌતમેન બલીયસા ।
પદાત્પદં વિચલિતું નાશકત્તત્ર ભારત ॥

ગૌતમસ્ય રથં દૃષ્ટ્વા ધૃષ્ટદ્યુમ્નરથં પ્રતિ ।
વિત્રેસુઃ સર્વભૂતાનિ ક્ષયં પ્રાપ્તં ચ મેનિરે ॥

તદા જલ્પન્તિ પાણ્ડૂનાં રથિનઃ સાદિનસ્તથા ।
દ્રોણસ્ય નિધનાન્નૂનં સઙ્ક્રુદ્વો દ્વિપદાં વરઃ ॥

શારદ્વતો મહાતેજા દિવ્યાસ્ત્રવિદુદારધીઃ ।
અપિ સ્વસ્તિ ભવેદદ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય ગૌતમાત્ ॥

અપીયં વાહિની કૃત્સ્ના મુચ્યેત મહતો ભયાત્ ।
અપ્યયં બ્રાહ્મણઃ સર્વાન્ન નો હન્યાત્સમાગતાન્ ॥

યાદૃશં દૃશ્યતે રૂપમન્તકપ્રતિમં રણે ।
ગમિષ્યત્યદ્ય પદવીં ભારદ્વાજસ્ય ગૌતમઃ ॥

આચાર્યઃ ક્ષિપ્રહસ્તશ્ચ વિજયી ચ સદા યુધિ ।
અસ્ત્રવાન્વીર્યસમ્પન્નઃ ક્રોધેન ચ સમન્વિતઃ ॥

પાર્ષતશ્ચ મહાયુદ્વે વિમુખોઽદ્યાભિલક્ષ્યતે । ઇત્યેવં વિવિધા વાચસ્તાવકાનાં પરૈઃ સહ ।
વ્યશ્રૂયન્ત મહારાજ તયોસ્તત્ર સમાગમે ॥

વિનિઃશ્વસ્ય તતઃ ક્રોધાત્કૃપઃ શારદ્વતો નૃપ ।
પાર્ષતં ચાર્દયામાસ નિશ્ચેષ્ટં સર્વમર્મસુ ॥

સ હન્યમાનઃ સમરે ગૌતમેન મહાત્મના ।
કર્તવ્યં ન સ્મ જાનાતિ મોહેન મહતા વૃતઃ ॥

તમબ્રવીત્તતો યન્તા કઞ્ચિત્ક્ષેમં તુ પાર્ષત ।
ઈદૃશં વ્યસનં યુદ્ધે ન તે દૃષ્ટં મયા ક્વચિત્ ॥

દૈવયોગાત્તુ તે બાણા નાપતન્મર્મભેદિનઃ ।
પ્રેષિતા દ્વિજમુખ્યેન મર્માણ્યુદ્દિશ્ય સર્વતઃ ॥

વ્યાવર્તયે રથં તૂર્ણં નદીવેગમિવાર્ણવાત્ ।
અવધ્યં બ્રાહ્મણં મન્યે યેન તે વિક્રમો હતઃ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તતો રાજઞ્શનકૈરબ્રવીદ્વચઃ ।
મુહ્યતે મે મનસ્તાત ગાત્રસ્વેદશ્ચ જાયતે ॥

વેપથુશ્ચ શરીરે મે રોમહર્ષશ્ચ સારથે ।
વર્જયન્બ્રાહ્મણં યુદ્ધે શનૈર્યાહિ યતોઽર્જુનઃ ॥

અર્જુનં ભીમસેનં વા સમરે પ્રાપ્ય સારથે ।
ક્ષેમમદ્ય ભવેન્મહ્યમિતિ મે નૈષ્ઠિકી મતિઃ ॥

તતઃ પ્રાયાન્મહારાજ સારથિસ્ત્વરયન્હયાન્ ।
યતો ભીમો મહેષ્વાસો યુયુધે તવ સૈનિકૈઃ ॥

પ્રદ્રુતં ચ રથં દૃષ્ટ્વા ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય મારિષ ।
કિરઞ્શરશતાન્યેવ ગૌતમોઽનુયયૌ તદા ॥

શઙ્ખં ચ પૂરયામાસ મુહુર્મુહુરરિન્દમઃ ।
પાર્ષતં ત્રાસયામાસ મહેન્દ્રો નમુચિં યથા ॥

શિખણ્ડિનં તુ સમરે ભીષ્મમૃત્યું દુરાસદમ્ ।
હાર્દિક્યો વારયામાસ સ્મયન્નિવ મુહુર્મુહુઃ ॥

શિખણ્ડી તુ સમાસાદ્ય હૃદિકાનાં મહારથમ્ ।
પઞ્ચભિર્નિશિતૈર્ભલ્લૈર્જત્રુદેશે સમાહનત્ ॥

કૃતવર્મા તુ સઙ્ક્રદ્ધો ભિત્ત્વા ષષ્ટ્યા પતત્રિભિઃ ।
ધનુરેકેન ચિચ્છેદ હસન્રાજન્મહારથઃ ॥

અથાન્યદ્વનુરાદાય દ્રુપદસ્યાત્મજો બલી ।
તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ સઙ્ક્રુદ્ધો હાર્દિક્યં પ્રત્યભાષત ॥

તતોઽસ્ય નવતિં બાણાન્રુક્મપુઙ્ખાન્સુતેજનાન્ ।
પ્રેષયામાસ રાજેન્દ્ર તેઽસ્યાભ્રશ્યન્ત વર્મણઃ ॥

વિતથાંસ્તાન્સમાલક્ષ્ય પતિતાંશ્ચ મહીતલે ।
ક્ષુરપ્રેણ સુતીક્ષ્ણેન કાર્મુકં ચિચ્છિદે ભૃશમ્ ॥

અથૈનં છિન્નધન્વાનં ભગ્નશૃઙ્ગમિવર્ષભમ્ ।
અશીત્યા માર્ગણૈઃ ક્રુદ્ધો બાહ્વોરુરસિ ચાર્પયત્ ॥

કૃતવર્મા તુ સઙ્ક્રુદ્ધો માર્ગણૈઃ ક્ષતવિક્ષતઃ ।
વવામ રુધિરં ગાત્રૈઃ કુમ્ભવક્રાદિવોદકમ્ ॥

રુધિરેણ પરિક્લિન્નઃ કૃતવર્મા ત્વરાજત ।
વર્ષેણ ક્લેદિતો રાજન્યથા ગૈરિકપર્વતઃ ॥

અથાન્યદ્વનુરાદાય સમાર્ગણગુણં પ્રભુઃ ।
શિખણ્ડિનં બાણગણૈઃ સ્કન્ધદેશે વ્યતાડયત્ ॥

સ્કન્ધદેશસ્થિતૈર્બાણૈઃ શિખણ્ડી તુ વ્યરાજત ।
શાખાપ્રશાખાવિપુલઃ સુમહાન્પાદપો યથા ॥

તાવન્યોન્યં ભૃશં વિદ્વ્વા રુધિરેણ સમુક્ષિતૌ । પોપ્લુયમાનૌ હિ યથા મહાન્તૌ શોણિતહદે ।
તદ્વદ્વિરેજતુર્વીરૌ શોણિતેન પરિપ્લુતૌ ॥

યથા ચ કિંશુકૌ ફુલ્લૌ પુષ્પમાસે સમાગતે । રુધિરોક્ષિતસર્વાઙ્ગૌ રક્તચન્દનરૂષિતૌ ।
ભુજગાવિવ સઙ્ક્રુદ્ધૌ રેજતુસ્તૌ નરોત્તમૌ ॥

તાવુભૌ શરવનુન્નાઙ્ગૌ પરસ્પરશરક્ષતૌ ।
અન્યોન્યશૃઙ્ગાભિહતૌ રેજતુર્વૃષભાવિવ ॥

અન્યોન્યસ્ય વધે યત્નં કુર્વાણૌ તૌ મહારથૌ ।
રથાભ્યાં ચેરતુસ્તત્ર મણ્ડલાનિ સહસ્રશઃ ॥

કૃતવર્મા મહારાજ પાર્ષતં નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
રણે વિવ્યાધ સપ્તત્યા સ્વર્ણપુઙ્ગૈઃ શિલાશિતૈઃ ॥

તતોઽસ્ય સમરે બાણં ભોજઃ પ્રહરતાં વરઃ ।
જીવિતાન્તકરં ઘોરં વ્યસૃજત્ત્વરયાઽન્વિતઃ ॥

સ તેનાભિહતો રાજન્મૂર્ચ્છામાશુ સમાવિશત્ ।
ધ્વજયષ્ટિં ચ સહસા શિશ્રિયે કશ્મલાવૃતઃ ॥

અપોવાહ રણાત્તૂર્ણં સારથી રથિનાં વરમ્ ।
હાર્દિક્યશરસન્તપ્તં નિઃશ્વસન્તં પુનઃપુનઃ ॥

પરાજિતે તતઃ શૂરે દ્રુપદસ્યાત્મજે પ્રભો ।
વ્યદ્રવત્પાણ્ડવી સેના વ્યધમાના સમન્તતઃ ॥