મહાભારત · અધ્યાય 7.95

પ્રવિષ્ટયોર્મહારાજ પાર્થવાર્ષ્ણેયયો રણે ।
દુર્યોધને પ્રયાતે ચ પૃષ્ઠતઃ પુરુષર્ષભે ॥

જવેનાભ્યદ્રવન્દ્રોણં મહતા નિઃસ્વનેન ચ ।
પાણ્ડવાઃ સોમકૈઃ સાર્ધં તતો યુદ્ધમવર્તત ॥

તદ્યુદ્ધમભવત્તીવ્રં તુમુલં રોમહર્ષણમ્ ।
કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ વ્યૂહસ્ય પુરતોઽદ્ભુતમ્ ॥

રાજન્કદાચિન્નાસ્માભિર્દૃષ્ટં તાદૃઙ્ક ચ શ્રુતમ્ ।
યાદૃઙ્મધ્યગતે સૂર્યે યુદ્ધમાસીદ્વિશામ્પતે ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખાઃ પાર્થા વ્યૂઢાનીકાઃ પ્રહારિણઃ ।
દ્રોણસ્ય સૈન્યં તે સર્વે શરવર્ષૈરવાકિરન્ ॥

વયં દ્રોણં પુરસ્કૃત્ય સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્ ।
પાર્ષતપ્રમુખાન્પાર્થાનભ્યવર્ષામ સાયકૈઃ ॥

મહામેઘાવિવોદીર્ણૌ મિશ્રવાતૌ હિમાત્યયે ।
સેનાગ્રે પ્રચકાશેતે રુચિરે રથભૂષિતે ॥

સમેત્ય તુ મહાસેને ચક્રતુર્વેગમુત્તમમ્ ।
જાહ્નવીયમુને નદ્યૌ પ્રાવૃષીવોલ્બણોદકે ॥

નાનાશસ્ત્રપુરોવાતો દ્વિપાશ્વરથસંવૃતઃ ।
ગદાવિદ્યુન્મહારૌદ્રઃ સઙ્ગ્રામજલદો મહાન્ ॥

ભારદ્વાજાનિલોદ્ભૂતઃ શરધારાસહસ્રવાન્ ।
અભ્યવર્ષન્મહારૌદ્રં પાણ્ડુસેનાગ્નિમુદ્ધતમ્ ॥

સમુદ્રમિવ ઘર્માન્તે વિશન્ઘોરો મહાનિલઃ ।
વ્યક્ષોભયદનીકાનિ પાણ્ડવાનાં દ્વિજોત્તમઃ ॥

તેઽપિ સર્વપ્રયત્નેન દ્રોણમેવ સમાદ્રવન્ ।
બિભિત્સન્તો મહાસેતું વાર્યોઘાઃ પ્રબલા ઇવ ॥

વારયામાસ તાન્દ્રોણો જલૌઘમચલો યથા ।
પાણ્ડવાન્સમરે ક્રુદ્ધાન્પાઞ્ચાલાંશ્ચ સકેકયાન્ ॥

અથાપરે ચ રાજાનઃ પરિવૃત્ય સમન્તતઃ ।
મહાબલા રણે શૂરાઃ પાઞ્ચાલાનન્વવારયન્ ॥

તતો રણે નરવ્યાઘ્રઃ પાર્ષતઃ પાણ્ડવૈઃ સહ ।
સઞ્જઘાનાસકૃદ્દ્રોણં બિભિત્સુરરિવાહિનીમ્ ॥

યથૈવ શરવર્ષાણિ દ્રોણો વર્ષતિ પાર્ષતે ।
તથૈવ શરવર્ષાણિ ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽપ્યવર્ષત ॥

સનિસ્ત્રિંશપુરોવાતઃ શક્તિપ્રાસર્ષ્ટિસંવૃતઃ ।
જ્યાવિદ્યુચ્ચાપસંહાદો ધૃષ્ટદ્યુમ્નબલાહકઃ ॥

શરધારાશ્મવર્ષાણિ વ્યસૃજત્સર્વતો દિશમ્ ।
નિઘ્નન્રથવરાશ્વૌઘાન્પ્લાવયામાસ વાહિનીમ્ ॥

યંયમાર્ચ્છચ્છરૈર્દ્રોણઃ પાણ્ડવાનાં રથવ્રજમ્ ।
તતસ્તતઃ શરૈર્દ્રોણમપાકર્ષત પાર્ષતઃ ॥

તથા તુ યતમાનસ્ય દ્રોણસ્ય યુધિ ભારત ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં સમાસાદ્ય ત્રિધા સૈન્યમભિદ્યત ॥

ભોજમેકેઽભ્યવર્તન્ત જલસન્ધં તથાઽપરે ।
પાણ્ડવૈર્હન્યમાનાશ્ચ દ્રોણમેવાપરે યયુઃ ॥

સઙ્ઘટ્ટયતિ સૈન્યાનિ દ્રોણસ્તુ રથિનાં વરઃ ।
વ્યધમચ્ચાપિ તાન્યસ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારથઃ ॥

ધાર્તરાષ્ટ્રાસ્તથા ભૂતા વધ્યન્તે પાણ્ડુસૃઞ્જયૈઃ ।
અગોપાઃ પશવોઽરણ્યે બહુભિઃ શ્વાપદૈરિવ ॥

કાલઃ સ્મ ગ્રસતે યોધાન્ધૃષ્ટદ્યુમ્નેન મોહિતાન્ ।
સઙ્ગ્રામે તુમુલે તસ્મિન્નિતિ સમ્મેનિરે જનાઃ ॥

કુનૃપસ્ય યથા રાષ્ટ્રં દુર્ભિક્ષવ્યાધિતસ્કરૈઃ ।
દ્રાવ્યતે તદ્વદાપન્ના પાણ્ડવૈસ્તવ વાહિની ॥

અર્કરશ્મિવિમિશ્રેષુ શસ્ત્રેષુ કવચેષુ ચ ।
ચક્ષૂંષિ પ્રત્યહન્યન્ત સૈન્યેન રજસા તથા ॥

ત્રિધા ભૂતેષુ સૈન્યેષુ વધ્યમાનેષુ પાણ્ડવૈઃ ।
અમર્ષિતસ્તતો દ્રોણઃ પાઞ્ચાલાન્વ્યધમચ્છરૈઃ ॥

મૃદ્ગતસ્તાન્યનીકાનિ નિઘ્નતશ્ચાપિ સાયકૈઃ ।
બભૂવ રૂપં દ્રોણસ્ય કાલાગ્નેરિવ દીપ્યતઃ ॥

રથં નાગં હયં ચાપિ પત્તિનશ્ચ વિશામ્પતે ।
એકૈકેનેષુણા સઙ્ખ્યે નિર્બિભેદ મહારથઃ ॥

પાણ઼્ડવાનાં તુ સૈન્યેષુ નાસ્તિ કશ્ચિત્સ ભારત ।
દધાર યો રણે બાણાન્દ્રોણચાપચ્યુતાન્પ્રભો ॥

તત્પચ્યમાનમર્કેણ દ્રોણસાયકતાપિતમ્ ।
બભ્રામ પાર્ષતં સૈન્યં તત્રતત્રૈવ ભારત ॥

હન્યમાનં તુ તત્સૈન્યં ભારદ્વાજેન સર્વતઃ ।
શરૈરગ્નિશિખાકારૈર્દહ્યતે ભરતર્ષભ ॥

તથૈવ પાર્ષતેનાપિ કાલ્યમાનં બલં તવ ।
અભવત્સર્વતો દીપ્તં શુષ્કં વનમિવાગ્નિના ॥

બાધ્યમાનેષુ સૈન્યેષુ દ્રોણપાર્ષતસાયકૈઃ ।
ત્યક્ત્વા પ્રાણાન્પરં શક્ત્યા યુધ્યન્તે સ્વર્ગલિપ્સવઃ ॥

તાવકાનાં પરેષાં ચ યુધ્યતાં ભરતર્ષભ ।
નાસીત્કશ્ચિન્મહારાજ યોઽત્યાક્ષીત્સંયુગં ભયાત્ ॥

ભીમસેનં તુ કૌન્તેયં સોદર્યાઃ પર્યવારયન્ ।
વિવિંશતિશ્ચિત્રસેનો વિકર્ણશ્ચ મહારથઃ ॥

વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ ક્ષેમધૂર્તિશ્ચ વીર્યવાન્ ।
ત્રયાણાં તવ પુત્રાણાં ત્રય એવાનુયાયિનઃ ॥

બાહ્લીકરાજસ્તેજસ્વી કુલપુત્રો મહારથઃ ।
સહસેનઃ સહામાત્યો દ્રૌપદેયાનવારયત્ ॥

શૈબ્યો ગોવાસનો રાજા યોધૈર્દશશતાવરૈઃ ।
કાશ્યસ્યાભિભુવઃ પુત્રં પરાક્રાન્તમવારયત્ ॥

અજાતશત્રું કૌન્તેયં જ્વલન્તમિવ પાવકમ્ । મદ્રાણામીશ્વરઃ શલ્યો રાજા રાજાનમાવૃણોત્ ।

દુઃશાસનસ્ત્વવસ્થાપ્ય સ્વમનીકમમર્ષણઃ ।
સાત્યકિં પ્રયયૌ ક્રુદ્ધઃ શૂરો રથવરં યુધિ ॥

સ્વકેનાહમનીકેન સન્નદ્ધઃ કવચાવૃતઃ ।
ચતુઃશતૈર્મહેષ્વાસૈશ્ચેકિતાનમવારયમ્ ॥

શકુનિસ્તુ સહાનીકો માદ્રીપુત્રાવવારયત્ ।
ગાન્ધારકૈઃ સપ્તશતૈશ્ચાપશક્ત્યસિપાણિભિઃ ॥

વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ વિરાટં મત્સ્યમાર્ચ્છતામ્ ।
પ્રાણાંસ્તક્ત્વા મહેષ્વાસૌ મિત્રાર્થેઽભ્યુદ્યતાયુધૌ ॥

શિખણ્ડિનં યાજ્ઞસેનિં રુન્ધાનમપરાજિતમ્ ।
બાહ્લીકઃ પ્રતિસંયત્તઃ પરાક્રાન્તમવારયત્ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નં તુ પાઞ્ચાલ્યં ક્રૂરૈઃ સાર્ધં પ્રભદ્રકૈઃ ।
આવન્ત્યઃ સહસૌવીરૈઃ ક્રુદ્ધરૂપમવારયત્ ॥

ઘટોત્કચં તથા શૂરં રાક્ષસં ક્રૂરકર્મિણમ્ ।
અલામુધોઽદ્રવત્તૂર્ણં ક્રુદ્ધમાયાન્તમાહવે ॥

અલમ્બુસં રાક્ષસેન્દ્રં કુન્તિભોજો મહારથઃ ।
સૈન્યેન મહતા યુક્તઃ ક્રુદ્ધરૂપમવારયત્ ॥

સૈન્ધવઃ પૃષ્ઠતસ્ત્વાસીત્સર્વસૈન્યસ્ય ભારત ।
રક્ષિતઃ પરમેષ્વાસૈઃ કૃપપ્રભૃતિભી રથૈઃ ॥

તસ્યાસ્તાં ચક્રરક્ષૌ દ્વૌ સૈન્ધવસ્ય બૃહત્તમૌ ।
દ્રૌણિર્દક્ષિણતો રાજન્સૂતપુત્રશ્ચ વામતઃ ॥

પૃષ્ઠગોપાસ્તુ તસ્યાસન્સૌમદત્તિપુરોગમાઃ ।
કૃપશ્ચ વૃષસેનશ્ચ શલઃ શલ્યશ્ચ દુર્જયઃ ॥

નીતિમન્તો મહેષ્વાસાઃ સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ ।
સૈન્ધવસ્ય વિધાયૈવં રક્ષાં યુયુધિરે તતઃ ॥