મહાભારત · અધ્યાય 7.91

દુઃશસનબલં હત્વા સવ્યસાચી મહારથઃ ।
સિન્ધુરાજં પરીપ્સન્વૈ દ્રોણાનીકમુપાદ્રવત્ ॥

સ તુ દ્રોણં સમાસાદ્ય વ્યૂહસ્ય પ્રમુખે સ્થિતમ્ ।
કૃતાઞ્જલિરિદં વાક્યં કૃષ્ણસ્યાનુમતેઽબ્રવીત્ ॥

શિવેન ધ્યાહિ માં બ્રહ્મન્સ્વસ્તિ ચૈવ વદસ્વ મે ।
ભવત્પ્રસાદાદિચ્છામિ પ્રવેષ્ટં દુર્ભિદાં ચમૂમ્ ॥

ભવાન્પિતૃસમો મહ્યં ધર્મરાજસમોઽપિ ચ ।
ધૌમ્યકૃષ્ણસમશ્ચૈવ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥

અશ્વત્થામા યથા તાત રક્ષણીયસ્ત્વયાઽનઘ ।
તથાઽહમપિ તે રક્ષ્યઃ સદૈવ દ્વિજસત્તમ ॥

તવ પ્રસાદાદિચ્છેયં સિન્ધુરાજાનમાહવે ।
નિહન્તું દ્વિપદાં શ્રેષ્ઠ પ્રતિજ્ઞાં રક્ષ મે પ્રભો ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્તસ્તદાઽચાર્યઃ પ્રત્યુવાચ સ્મયન્નિવ ।
મામજિત્વા ન બીભત્સો શક્યો જેતું જયદ્રથઃ ॥

એતાવદુક્ત્વા તં દ્રોણઃ શરવ્રાતૈરવાકિરત્ ।
સરથાશ્વધ્વજં તીક્ષ્ણૈઃ પ્રહસન્વૈ સસારથિમ્ ॥

તતોઽર્જુનઃ શરવ્રાતાન્દ્રોણસ્યાવાર્ય સાયકૈઃ ।
દ્રોણમભ્યર્દયદ્બાણૈર્ઘોરરૂપૈર્હત્તરૈઃ ॥

વિવ્યાધ ચ રણે દ્રોણમનુમાન્ય વિશામ્પતે ।
ક્ષત્રધર્મં સમાસ્થાય નવભિઃ સાયકૈઃ પુનઃ ॥

તસ્યેષૂનિષુભિશ્છિત્ત્વા દ્રોણો વિવ્યાધ તાવુભૌ ।
વિષાગ્નિજ્વલિતપ્રખ્યૈરિષુભિઃ કૃષ્ણપાણ્ડવૌ ॥

ઇયેપ પાણ્ડવસ્તસ્ય બાણૈશ્છેત્તું શરાસનમ્ ।
તસ્ય ચિન્તયતસ્ત્વેવ ફલ્ગુનસ્ય મહાત્મનઃ ॥

દ્રોણઃ શરૈરસમ્ભ્રાન્તો જ્યાં ચિચ્છેદાશુ વીર્યવાન્ ।
વિવ્યાધ ચ હયાનસ્ય ધ્વજં સારથિમેવ ચ ॥

અર્જુનં ચ શરૈર્વીરઃ સ્મયમાનોઽભ્યવાકિરત્ ।
એતસ્મિન્નન્તરે પાર્થઃ સજ્યં કૃત્વા મહદ્ધનુઃ ॥

વિશેષયિષ્યન્નાચાર્યં સર્વાસ્ત્રવિદુષાં વરઃ ।
મુમોચ ષટ્્શતાન્બાણાન્ગૃહીત્વૈકમિવ દ્રુતમ્ ॥

પુનઃ સપ્તશતાનન્યાન્સહસ્રં ચાનિવર્તિનઃ ।
ચિક્ષેપાયુતશશ્ચાન્યાંસ્તેઽઘ્નન્દ્રોણસ્ય તાં ચમૂમ્ ॥

તૈઃ સમ્યગસ્તૈર્બલિના કૃતિના ચિત્રયોધિના ।
મનુષ્યવાજિમાતઙ્ગા વિદ્ધાઃ પેતુર્ગતાસવઃ ॥

વિસૂતાશ્વધ્વજાઃ પેતુઃ સઞ્છિન્નાયુધજીવિતાઃ ।
રથિનો રથમુખ્યેભ્યઃ સહસા શરપીડિતાઃ ॥

ચૂર્ણિતાક્ષિપ્તદગ્ધાનાં વજ્રાનિલહુતાશનૈઃ ।
તુલ્યરૂપા ગજાઃ પેતુર્ગિર્યગ્રામ્બુદવેશ્મનામ્ ॥

પેતુરશ્વસહસ્રાણિ પ્રહતાન્યર્જુનેષુભિઃ ।
હંસા હિમવતઃ પૃષ્ઠે વારિવિપ્રહતા ઇવ ॥

રથાશ્વદ્વિપપત્ત્યોઘાઃ સલિલૌઘા ઇવાદ્ભુતાઃ ।
યુગાન્તાદિત્યરશ્મ્યાભૈઃ પાણ્ડવાસ્ત્રશરૈર્હતાઃ ॥

તં પાણ્ડવાદિત્યશરાંશુજાલં કુરુપ્રવીરાન્યુધિ નિષ્ટપન્તમ્ ।
સ દ્રોણમેઘઃ શરવૃષ્ટિવેગૈઃ પ્રાચ્છાદયન્મેઘ ઇવાર્કરશ્મીન્ ॥

અથાત્યર્થં વિસૃષ્ટેન દ્વિષતામસુભોજિના ।
આજઘ્ને વક્ષસિ દ્રોણો નારાચેન ધનઞ્જયમ્ ॥

સ વિહ્વલિતસર્વાઙ્ગઃ ક્ષિતિકમ્પે યથાઽચલઃ ।
ધૈર્યમાલમ્બ્ય બીભત્સુર્દ્રોણં વિવ્યાધ પત્રિભિઃ ॥

દ્રોણસ્તુ પઞ્ચભિર્બાણૈર્વાસુદેવમતાડયત્ ।
અર્જુનં ચ ત્રિસપ્તત્યા ધ્વજં ચાસ્ય ત્રિભિઃ શરૈઃ ॥

વિશેષયિષ્યઞ્શિષ્યં ચ દ્રોણો રાજન્પરાક્રમી ।
અદૃશ્યમર્જુનં ચક્રે નિમેષાચ્છરવૃષ્ટિભિઃ ॥

પ્રસક્તાન્પતતોઽદ્રાક્ષ્મ ભારદ્વાજસ્ય સાયકાન્ ।
મણ્ડલીકૃતમેવાસ્ય ધનુશ્ચાદૃશ્યતાદ્ભુતમ્ ॥

તેઽભ્યયુઃ સમરે રાજન્વાસુદેવધનઞ્જયૌ ।
દ્રોણસૃષ્ટાઃ સુબહવઃ કઙ્કપત્રપરિચ્છદાઃ ॥

તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ શિલાનામિવ સર્પણમ્ ।
યદ્દ્રોણં તરસા પાર્થો વૃદ્ધં બાલોઽપિ નાતરત્ ॥

ચિન્તયામાસ વાર્ષ્ણેયો દૃષ્ટ્વા દ્રોણસ્ય વિક્રમમ્ ।
નાતિવર્તિષ્યતે હ્યોનં વેલામિવ મહાર્ણવઃ ॥

તતઃ પાર્થં સમુદ્વિગ્નં લક્ષ્ય ચિન્તયતેઽચ્યુતઃ । દ્રોણસ્ય ચાપિ વિક્રાન્તં દૃષ્ટ્વા મધુનિષૂદનઃ ।
ઇત્યબ્રવીદ્વાસુદેવો ધનઞ્જયમુદારધીઃ ॥

પાર્થપાર્થ મહાબાહો ન નઃ કાલાત્યયો ભવેત્ ।
દ્રોણમુત્સૃજ્ય ગચ્છામો બ્રાહ્મણોઽસૌ ગતક્લમઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

પાર્થશ્ચાપ્યબ્રવીત્કૃષ્ણં યથેષ્ટમિતિ કેશવમ્ ॥

તતઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા દ્રોણં પ્રાયાન્મહાભુજમ્ ।
પરિવૃત્તશ્ચ બીભત્સુરગચ્છદ્વિસૃજઞ્શરાન્ ॥

તતોઽબ્રવીત્સ્વયં દ્રોણઃ ક્વેદં પાણ્ડવ ગમ્યતે ।
નનુ નામ રણે શત્રુમજિત્વા ન નિવર્તસે ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

ગુરુર્ભવાન્ન મે શત્રુઃ શિષ્યઃ પુત્રસમોઽસ્મિ તે ।
ન ચાસ્તિ સ પુમાઁલ્લોકે યસ્ત્વાં યુધિ પરાજયેત્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવં બ્રુવાણો બીભત્સુર્જયદ્રથવધોત્સુકઃ ।
ત્વરાયુક્તો મહાબાહુસ્ત્વત્સૈન્યં સમુપાદ્રવત્ ॥

તં ચક્રરક્ષૌ પાઞ્ચાલ્યૌ યુધામન્યૂત્તમૌજસૌ ।
અન્વયાતાં મહાત્માનૌ વિશન્તં તાવકં બલમ્ ॥

તતો જયો મહારાજ કૃતવર્મા ચ સાત્વતઃ ।
કામ્ભોજશ્ચ શ્રુતાયુશ્ચ ધનઞ્જયમવારયન્ ॥

તેષાં દશસહસ્રાણિ રથાનામનુયાયિનામ્ ।
અભીષાહાઃ શૂરસેનાઃ શિબયોઽથ વસાતયઃ ॥

માવેલ્લકા લલિત્થાશ્ચ કેકયા મદ્રકાસ્તથા ।
નારાયણાશ્ચ ગોપાલાઃ કામ્ભોજાનાં ચ યે ગણાઃ ॥

કર્ણેન વિજિતાઃ પૂર્વં સઙ્ગ્રામે શૂરસમ્મતાઃ ।
ભારદ્વાજં પુરસ્કૃત્ય હૃષ્ટાત્માનોઽર્જુનં પ્રતિ ॥

પુત્રશોકાભિસન્તપ્તં ક્રુદ્ધં મૃત્યુમિવાન્તકમ્ ।
ત્યજન્તં તુમુલે પ્રાણાન્સન્નદ્ધં ચિત્રયોધિનમ્ ॥

ગાહમાનમનીકાનિ માતઙ્ગમિવ યૂથપમ્ ।
મહેષ્વાસં પરાક્રાન્તં નરવ્યાઘ્રમવારયન્ ॥

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્ ।
અન્યોન્યં વૈ પ્રાર્થયતાં યોધાનામર્જુનસ્ય ચ ॥

જયદ્રથવધપ્રેપ્સુમાયાન્તં પુરુષર્ષભમ્ ।
ન્યવારયન્ત સહિતાઃ ક્રિયા વ્યાધિમિવોત્થિતં ॥