મહાભારત · અધ્યાય 7.89

ચોદયાશ્વાન્હૃષીકેશ યત્ર દુર્મર્ષણઃ સ્થિતઃ ।
એતદ્ભિત્ત્વા ગજાનીકં પ્રવેક્ષ્યામ્યરિવાહિનીમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્તો મહાબાહુઃ કેશવઃ સવ્યસાચિના ।
અચોદયદ્ધયાંસ્તત્ર યત્ર દુર્મર્ષણઃ સ્થિતઃ ॥

સ સમ્પ્રહારસ્તુમુલઃ સમ્પ્રવૃત્તઃ સુદારુણઃ ।
એકસ્ય ચ બહૂનાં ચ રથનાગનરક્ષયઃ ॥

તતઃ સાયકવર્ષેણ પર્જન્ય ઇવ વૃષ્ટિમાન્ ।
પરાનવાકિરત્પાર્થઃ પર્વતાનિવ નીરદઃ ॥

તે ચાપિ રથિનઃ સર્વે ત્વરિતાઃ કૃતહસ્તવત્ ।
અવાકિરન્બાણજાલૈસ્તત્ર કૃષ્ણધનઞ્જયૌ ॥

તતઃ ક્રુદ્ધો મહાબાહુર્વાર્યમાણઃ પરૈર્યુધિ ।
શિરાંસિ રથિનાં પાર્થઃ કાયેભ્યોઽપાહરચ્છરૈઃ ॥

ઉદ્ધાન્તનયનૈર્વક્રૈઃ સન્દષ્ટૌષ્ઠપુટૈઃ શુભૈઃ ।
સકુણ્ડલશિરસ્ત્રાણૈર્વસુધા સમકીર્યત ॥

પુણ્ડરીકવનાનીવ વિધ્વસ્તાનિ સમન્તતઃ ।
વિનિકીર્ણાનિ યોધાનાં વદનાનિ ચકાશિરે ॥

સુવર્ણચિત્રાભરણાઃ સંસિક્તા રુધિરેણ ચ ।
સંસક્તા ઇવ દૃશ્યન્તે મેઘસઙ્ઘાઃ સવિદ્યુતઃ ॥

શિરસાં પતતાં રાજઞ્શબ્દોઽભૂદ્વસુધાતલે ।
કાલેન પરિપક્વાનાં તાલાનાં પતતામિવ ॥

કબન્ધ ઉત્થિતઃ કશ્ચિદ્વિષ્ફાર્ય સશરં ધનુઃ । કિઞ્ચિત્ખઙ્ગં વિનિષ્કૃષ્ય ભુજેનોદ્યમ્ય તિષ્ઠતિ ।
ગૃહીત્વાઽન્યસ્ય કેશેષુ શિરો નૃત્યતિ ચાપરઃ ॥

પતિતાનિ ન જાનન્તિ શિરાંસિ પુરુષર્ષભાઃ ।
અમૃષ્યમાણાઃ સઙ્ગ્રામે કૌન્તેયં જયગૃદ્ધિનઃ ॥

હયાનામુત્તમાઙ્ગૈશ્ચ હસ્તિહસ્તૈશ્ચ મેદિની ।
બાહુભિશ્ચ શિરોભિશ્ચ વીરાણાં સમકીર્યત ॥

અયં પાર્થઃ કુતઃ પાર્થઃ પાર્થોઽયમિતિ સર્વશઃ । તિષ્ઠ પાર્થેહિ માં પાર્થ ક્વ યાસીતિ ચ જલ્પતામ્ ।
તવ સૈન્યેષુ યોધાનાં પાર્થભૂતમિવાભવત્ ॥

અન્યોન્યમપિ ચાજઘ્નુરાત્માનમપિ ચાપરે ।
પાર્થભૂતમમન્યન્ત જનાઃ કાલેન મોહિતાઃ ॥

નિષ્ટનન્તઃ સરુધિરા વિસઞ્જ્ઞા ગાઢવેદનાઃ ।
શયાના બહવો વીરાઃ કીર્તયન્તઃ સ્વબાન્ધવાન્ ॥

સભિણ્ડિપાલાઃ સપ્રાસાઃ સશક્ત્યૃષ્ટિપરશ્વથાઃ ।
સનિર્વ્યૂહાઃ સનિસ્ત્રિંશાઃ સશરાસનતોમરાઃ ॥

સબાણવર્માભરણાઃ સગદાઃ સાઙ્ગદા રણે ।
મહાભુજગસઙ્કાશા બાહવઃ પરિઘોપમાઃ ॥

ઉદ્વેષ્ટન્તિ વિચેષ્ટન્તિ સઞ્ચેષ્ટન્તિ ચ સર્વશઃ ।
વેગં કુર્વન્તિ સંરબ્ધા નિકૃત્તાઃ પરમેષુભિઃ ॥

યો યઃ સ્મ સમરે પાર્થં પ્રતિસઞ્ચરતે નરઃ ।
તસ્યતસ્યાન્તકો બાણઃ શરીરમુપસર્પતિ ॥

નૃત્યતો રથમાર્ગેષુ ધનુર્વ્યાયચ્છતસ્તથા ।
ન કશ્ચિત્તત્ર પાર્થશ્ચ દદૃશેઽન્તરમણ્વપિ ॥

યત્તસ્ય ઘટમાનસ્ય ક્ષિપ્રં વિક્ષિપતઃ શરાન્ ।
લાઘવાત્પાણ્ડુપુત્રસ્ય વ્યસ્મયન્ત પરે જનાઃ ॥

હસ્તિનં હસ્તિયન્તારમશ્વમાશ્વિકમેવ ચ ।
અભિનત્ફલ્ગુનો બાણૈ રથિનં ચ સસારથિમ્ ॥

આવર્તમાનમાવૃત્તં યુધ્યમાનં ચ પાણ્ડવઃ ।
પ્રમુખે તિષ્ઠમાનં ચ ન કઞ્ચિન્ન નિહન્તિ સઃ ॥

યથોદયન્વૈ ગગને સૂર્યો હન્તિ મહત્તમઃ ।
તથાઽર્જુનો ગજાનીકમવધીત્કઙ્કપત્રિભિઃ ॥

હસ્તિભિઃ પતિતૈર્ભિન્નૈસ્તવ સૈન્યમદૃશ્યત ।
અન્તકાલે યથા ભૂમિર્વ્યવકીર્ણા મહીધરૈઃ ॥

યથા મધ્યન્દિને સૂર્યો દુષ્પ્રેક્ષ્યઃ પ્રાણિભિઃ સદા ।
તથા ધનઞ્જયઃ ક્રુદ્ધો દુષ્પ્રેક્ષ્યો યુધિ શત્રુભિઃ ॥

તત્તથા તવ પુત્રસ્ય સૈન્યં યુધિ પરન્તપ ।
પ્રભગ્નં દ્રુતમાવિગ્નમતીવ શરપીડિતમ્ ॥

મારુતેનેવ મહતા મેઘાનીકં વ્યદીર્યત ।
પ્રકાલ્યમાનં તત્સૈન્યં નાશકત્પ્રતિવીક્ષિતુમ્ ॥

પ્રતોદૈશ્ચાપકોટીભિર્હુન્કારૈઃ સાધુવાહિતૈઃ ।
કશાપાર્ષ્ણ્યભિઘાતૈશ્ચ વાગ્ભિરુગ્રાભિરેવ ચ ॥

ચોદયન્તો હયાંસ્તૂર્ણં પલાયન્તે સ્મ તાવકાઃ ।
સાદિનો રથિનશ્ચૈવ પત્તયશ્ચાર્જુનાર્દિતાઃ ॥

પાર્ષ્ણ્યઙ્ગુષ્ઠાઙ્કુશૈર્નાગં ચોદયન્તસ્તથાઽપરે ।
શરૈઃ સમ્મોહિતાશ્ચાન્યે તમેવાભિમુખા યયુઃ ॥

તવ યોઘ હતોત્સાહા વિભ્રાન્તમનસસ્તદા ॥