મહાભારત · અધ્યાય 7.87

તસ્યાં નિશાયાં વ્યુષ્ટાયાં દ્રોણઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ ।
સ્વાન્યનીકાનિ સર્વાણિ પ્રાક્રામદ્વ્યૂહિતું તતઃ ॥

શૂરાણાં ગર્જતાં રાજન્સઙ્ક્રુદ્ધાનામમર્ષિણામ્ ।
શ્રૂયન્તે સ્મ ગિરશ્ચિત્રાઃ પરસ્પરવધૈષિણામ્ ॥

વિષ્ફાર્ય ચ ધનૂંષ્યન્યે જ્યાઃ પરે પરિમૃજ્ય ચ ।
વિનિઃશ્વસન્તઃ પ્રાક્રોશન્ક્વેદાનીં સ ધનઞ્જયઃ ॥

વિકોશાન્સુત્સરૂનન્યે કૃતધારાન્સમાહિતાન્ ।
પીતાનાકાશસઙ્કાશાનસીન્કેચિચ્ચ ચિક્ષિપુઃ ॥

ચરન્તસ્ત્વસિમાર્ગાંશ્ચ ધનુર્માર્ગાંશ્ચ શિક્ષિતાઃ ।
સઙ્ગ્રામમનસઃ શૂરા દૃશ્યન્તે સ્મ સહસ્રશઃ ॥

સઘણ્ટાશ્ચન્દનાદિગ્ધાઃ સ્વર્ણવજ્રવિભૂષિતાઃ । સમુત્ક્ષિપ્ય ગદાશ્ચાન્યે પર્યપૃચ્છન્ત પાણ્ડવમ્ ।

અન્યે બલમદોન્મત્તાઃ પરિઘૈર્બાહુશાલિનઃ ।
ચક્રુઃ સમ્બાધમાકાશમુચ્છ્રિતેન્દ્રધ્વજોપમૈઃ ॥

નાનાપ્રહરણૈશ્ચાન્યે વિચિત્રસ્રગલઙ્કૃતાઃ ।
સઙ્ગ્રામમનસઃ શૂરાસ્તત્રતત્ર વ્યવસ્થિતાઃ ॥

ક્વાર્જુનઃ ક્વ સ ગોવિન્દઃ ક્વ ચ માની વૃકોદરઃ ।
ક્વ ચ તે સુહૃદસ્તેષામાહ્વયન્તે રણે તદા ॥

તતઃ શઙ્ખમુપાધ્માય ત્વરયન્વાજિનઃ સ્વયમ્ ।
ઇતસ્તતસ્તાન્રચયન્દ્રોણશ્ચરતિ વેગિતઃ ॥

તેષ્વનીકેષુ સર્વેષુ સ્થિતેષ્વાહવનન્દિષુ ।
ભારદ્વાજો મહારાજ જયદ્રથમથાબ્રવીત્ ॥

ત્વં ચૈવ સૌમદત્તિશ્ચ કર્ણશ્ચૈવ મહારથઃ ।
અશ્વત્થામા ચ શલ્યશ્ચ વૃષસેનઃ કૃપસ્તથા ॥

શતં ચાશ્વસહસ્રાણાં રથાનામયુતાનિ ષટ્ ।
દ્વિરદાનાં પ્રભિન્નાનાં સહસ્રાણિ ચતુર્દશ ॥

પદાતીનાં સહસ્રાણિ દંશિતાન્યેકવિંશતિઃ ।
ગવ્યૂતિષુ ત્રિમાત્રાસુ મામનાસાદ્ય તિષ્ઠત ॥

તત્રસ્થં ત્વાં ન સંસોઢું શક્તા દેવાઃ સવાસવાઃ ।
કિં પુનઃ પાણ્ડવાઃ સર્વે સમાશ્વસિહિ સૈન્ધવ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્તઃ સમાશ્વસ્તઃ સિન્ધુરાજો જયદ્રથઃ । સમ્પ્રાયાત્સહગાન્ધારૈર્વૃતસ્તૈશ્ચ મહારથૈઃ ।
વર્મિભિઃ સાદિભિર્યત્તૈઃ પ્રાસપાણિહયસ્થિતૈઃ ॥

ચામરાપીડિનઃ સર્વે જામ્બૂનદવિભૂષિતાઃ ।
જયદ્રથસ્ય રાજેન્દ્ર હયાઃ સાધુપ્રવાહિનઃ ॥

તે ચૈકસપ્તસાહસ્રાસ્ત્રિસાહસ્રાશ્ચ સૈન્ધવાઃ ॥

મત્તાનાં સુવિરૂઢાનાં હસ્ત્યારોહૈર્વિશારદૈઃ ।
હસ્તિનાં ભીમરૂપાણાં વર્મિણાં રૌદ્રકર્મિણામ્ ॥

અધ્યર્ધેન સહસ્રેણ પુત્રો દુર્મર્ષણસ્તવ ।
અગ્રતઃ સર્વસૈન્યાનાં યોત્સ્યમાનો વ્યવસ્થિતઃ ॥

તતો દુઃશાસનશ્ચૈવ વિકર્ણશ્ચ તવાત્મજૌ ।
સિન્ધુરાજાર્થસિદ્ધ્યર્થમગ્રાનીકે વ્યવસ્થિતૌ ॥

દીર્ઘો દ્વાદશગવ્યૂતિઃ પશ્ચાર્ધે પઞ્ચવિસ્તૃતઃ ।
વ્યૂહસ્તુ ચક્રશકટો ભારદ્વાજેન નિર્મિતઃ ॥

નાનાનૃપતિભિર્વીરૈસ્તત્રતત્ર વ્યવસ્થિતૈઃ ।
રથાશ્વગજપત્ત્યોઘૈર્દ્રોણેન વિહિતઃ સ્વયમ્ ॥

પશ્ચાર્ધે તસ્ય પદ્મસ્તુ ગર્ભવ્યૂહઃ પુનઃ કૃતઃ ।
સૂચીપદ્મસ્ય ગર્ભસ્થો ગૂઢો વ્યૂહઃ કૃતઃ પુનઃ ॥

એવમેતં મહાવ્યૂહં વ્યૂહ્ય દ્રોણો વ્યવસ્થિતઃ ।
સૂચીમુખે મહેષ્વાસઃ કૃતવર્મા વ્યવસ્થિતઃ ॥

અનન્તરં ચ કામ્ભોજો જલસન્ધશ્ચ મારિષ ।
દુર્યોધનશ્ચ કર્ણશ્ચ તદનન્તરમેવ ચ ॥

તતઃ શતસહસ્રાણિ યોદાનાનમનિવર્તિનામ્ ।
વ્યવસ્થિતાનિ સર્વાણિ શકટે મુખરક્ષિણામ્ ॥

તેષાં ચ પૃષ્ઠતો રાજા બલેન મહતા વૃતઃ ।
જયદ્રથસ્તતો રાજા સૂચીપાર્શ્વે વ્યવસ્થિતઃ ॥

શકટસ્ય તુ રાજેન્દ્ર ભારદ્વાજો મુખે સ્થિતઃ ।
નાત્ર તસ્યાભવદ્ભોદો જુગોપૈનં તતઃ સ્વયમ્ ॥

શ્વેતવર્મામ્બરોષ્ણીષો વ્યૂઢોરસ્કો મહાભુજઃ । ધનુર્વિસ્ફારયન્દ્રોણસ્તસ્થૌ ક્રુદ્ધ ઇવાન્તકઃ ।
તસ્ય સૈન્યસ્ય સર્વસ્ય નેતા ગોપ્તા ચ વીર્યવાન્ ॥

તાકિનં શોણહયં વેદીકૃષ્ણાજિનધ્વજમ્ ।
દ્રોણસ્ય રથમાલોક્ય પ્રહૃષ્ટાઃ કુરવોઽભવન્ ॥

સિદ્ધચારણસઙ્ઘાનાં વિસ્મયઃ સુમહાનભૂત્ ।
દ્રોણેન વિહિતં દૃષ્ટ્વા વ્યૂહં ક્ષુબ્ધાર્ણવોપમમ્ ॥

સશૈલસાગરવનાં નાનાજનપદાકુલામ્ ।
ગ્રસેદ્વ્યૂહઃ ક્ષિતિં સર્વામિતિ ભૂતાનિ મેનિરે ॥

બહુરથમનુજાશ્વપત્તિનાગં પ્રતિભયનિઃસ્વનમદ્ભુતાનુરૂપમ્ ।
અહિતહૃદયભેદનં મહદ્વૈ શકટમવેક્ષ્ય કૃતં નનન્દ રાજા ॥