મહાભારત · અધ્યાય 7.85

શ્વોભૂતે કિમકાર્ષુસ્તે દુઃખશોકસમન્વિતાઃ ।
અભિમન્યૌ હતે તત્ર કૈર્વાઽયુધ્યન્ત પાણ્ડવાઃ ॥

જાનન્તસ્તસ્ય કર્માણિ કુરવઃ સવ્યસાચિનઃ ।
કથં તત્કિલ્બિષં કૃત્વા નિર્ભયા બ્રૂહિ મામકાઃ ॥

પુત્રશોકાભિસન્તપ્તં ક્રુદ્ધં મૃત્યુમિવાન્તકમ્ ।
આયાન્તં પુરુષવ્યાઘ્રં કથં દદૃશુરાહવે ॥

કપિરાજધ્વનં સઙ્ખ્યે વિધુન્વાનં મહદ્ધનુઃ ।
દૃષ્ટ્વા પુત્રપરિદ્યૂનં કિમકુર્વત મામકાઃ ॥

કિન્તુ સઞ્જય સઙ્ગ્રમે વૃત્તં દુર્યોધનં પ્રતિ ।
પરિદેવો મહાનદ્ય શ્રૂયતે હિ ગૃહેગૃહે ॥

ભૂયાઞ્શબ્દાનતીત્યાન્યાઞ્શબ્દઃ સૈન્ધવવેશ્મનિ ।
પૌરાણિકાનાં તૂર્યાણાં શઙ્ખદુન્દુભિઘોષવાન્ ॥

સૂતમાગધબન્દીનાં નર્તકાનાં ચ નિઃસ્વનઃ ।
સોઽદ્ય ન શ્રૂયતે શબ્દઃ સૂત પુત્ર યથા પુરા ॥

શબ્દો નાનાવિધોઽભીષ્ટમભવદ્યત્ર મે શ્રુતઃ ।
દીનાનામદ્ય તં શબ્દં ન શૃણોમિ સમીરિતમ્ ॥

નિવેશને સત્યધૃતેઃ સોમદત્તસ્ય સઞ્જય ।
આસીનોઽહં પુરા તાત શબ્દમશ્રૌષમુત્તમમ્ ॥

તદદ્ય પુણ્યહીનોઽહમાર્તસ્વરનિનાદિતમ્ ।
નિવેશનં ગતોત્સાહં વિકૃતં તાત લક્ષયે ॥

વિવિંશતેર્દુર્મુખસ્ય ચિત્રસેનવિકર્ણયોઃ ।
અન્યેષાં ચ સુતાનાં મે ન તથા શ્રૂયતે ધ્વનિઃ ॥

બ્રાહ્મણઆઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યા યં શિષ્યાઃ પર્યુપાસતે ।
દ્રોણપુત્રં મહેષ્વાસં પુત્રાણાં મે પરાયણમ્ ॥

વિતણ્ડાલાપસંલાપૈર્દ્રુતવાદિત્રવાદિતૈઃ ।
ગીતૈશ્ચ વિવિધૈરિષ્ટૈ રમતે યો દિવાનિશમ્ ॥

ઉપાસ્યમાનો બહુભિઃ કુરુપાણ્ડવસાત્વતૈઃ ।
શ્લક્ષ્ણસ્તસ્ય ગૃહે શબ્દો નાદ્ય દ્રૌણેર્યથા પુરા ॥

દ્રોણપુત્રં મહેષ્વાસં ગાયના નર્તકાશ્ચ યે ।
અત્યર્થમુપતિષ્ઠન્તિ તેષાં ન શ્રૂયતે ધ્વનિઃ ॥

વિન્દાનુવિન્દયોઃ સાયં શિબિરે યો મહાધ્વનિઃ ।
શ્રૂયતે સોઽદ્ય ન તથા કેકયાનાં ચ વેશ્મસુ ॥

નિત્યં પ્રમુદિતાનાં ચ તાલગીતસ્વનો મહાન્ ।
નૃત્યતાં શ્રૂયતે તાત ગણાનાં સોઽદ્ય ન સ્વનઃ ॥

સપ્તતન્તૂન્વિતન્વાના યાજકા યમુપાસતે ।
સૌમદત્તિં શ્રુતનિધિં તેષાં ન શ્રૂયતે ધ્વનિઃ ॥

જ્યાઘોષો બ્રહ્મઘોષશ્ચ તોમરાસિરથધ્વનિઃ ।
દ્રોણસ્યાસીદવિરતો ગૃહે તં ન શૃણોમ્યહમ્ ॥

નાનાદેશસમુત્થાનાં ગીતાનાં યોઽભવત્સ્વનઃ ।
વાદિત્રનાદિતાનાં ચ સોઽદ્ય ન શ્રૂયતે મહાન્ ॥

યદાપ્રભૃત્યુપપ્લુવ્યાચ્છાન્તિમિચ્છઞ્જનાર્દનઃ ।
આગતઃ સર્વભૂતાનામનુકમ્પાર્થમચ્યુતઃ ॥

તતોઽહમબ્રુવં સૂત મન્દં દુર્યોધનં તદા ।
વાસુદેવેન તીર્થેન પુત્ર સંશામ્ય પાણ્ડવૈઃ ॥

કાલપ્રાપ્તમહં મન્યે મા ત્વં દુર્યોધનાતિગાઃ ।
સંશામ્ય ભ્રાતૃભિસ્તૈસ્તુ ક્ષત્રિયાનભિપાલય ॥

શમં ચેદ્યાચમાનં ત્વં પ્રત્યાખ્યાસ્યસિ કેશવમ્ ।
હિતાર્થમભિજલ્પન્તં ન તવાસ્તિ રણે જયઃ ॥

પ્રત્યાચષ્ટ સ દાશાર્હમૃષભં સર્વધન્વિનામ્ ।
અનુનેયાનિ જલ્પન્તમનયાન્નાન્વપદ્યત ॥

કર્ણદુઃશાસનમતઃ સૌબલસ્ય ચ દુર્મતેઃ ।
પ્રત્યાખ્યાતો મહાબાહુઃકુલાન્તકરણેન વૈ ॥

તતો દુઃશાસનસ્યૈવ કર્ણસ્ય ચ મતં દ્વયોઃ ।
અન્વવર્તત માં હિત્વા કૃષ્ટઃ કાલેન દુર્મતિઃ ॥

ન હ્યહં યુદ્ધમિચ્છામિ વિદુરો દ્રોણ એવ વા ।
બાહ્લીકઃ સોમદત્તો વા ભીષ્મો દ્રૌણાયનિસ્તથા ॥

શલો ભૂરિશ્રવાશ્ચૈવ પુરુમિત્રો વિવિંશતિઃ ।
જયઃ કૃપો વા ધર્માત્મા યે ચાન્યે મમ બાન્ધવાઃ ॥

એતેષાં મતમાસ્થાય યદિ વત્સ્યતિ પુત્રકઃ ।
એતેભ્યશ્ચ મદૂર્ધ્વં ચ અભોક્ષ્યદ્વસુધામિમામ્ ॥

શ્લક્ષ્ણા મધુરસમ્ભાષા જ્ઞાતિમધ્યે પ્રિયંવદાઃ । કુલીનાઃ સમ્મતાઃ પ્રાજ્ઞાઃ સુખં જીવન્તિ માનવાઃ ।

ધર્માપેક્ષી નરો નિત્યં સર્વત્ર લભતે સુખમ્ ।
પ્રેત્યભાવે ચ કલ્યાણં પ્રસાદં પ્રતિપદ્યતે ॥

અર્હાસ્તે પૃથિવીં ભોક્તું સમર્થાઃ સાધનેઽપિ ચ ।
તેષામપિ સમુદ્રાન્તા પિતૃપૈતામહી મહી ॥

ન ચ ત્વાઽભિભવિષ્યન્તિ હિત્વા ધર્મં પૃથાત્મજાઃ ।
નિયુજ્યમાનાઃ સ્થાસ્યન્તિ પાણ્ડવા ધર્મવર્ત્મનિ ॥

સન્તિ મે જ્ઞાતયસ્તાત યેષાં શ્રોષ્યન્તિ પાણ્ડવાઃ ।
શલ્યસ્ય સોમદત્તસ્ય ભીષ્મસ્ય ચ મહાત્મનઃ ॥

દ્રોણસ્યાથ વિકર્ણસ્ય બાહ્લીકસ્ય કૃપસ્ય ચ । અન્યેષાં ચૈવ વૃદ્ધાનાં ભરતાનાં મહાત્મનામ્ ।
ત્વદર્થમબ્રવં તાત ન જહુર્વચનાનિ તે ॥

કં વા ત્વં મન્યસે તેષાં યસ્ત્વાં બ્રૂયાદતોઽન્યથા ।
કૃષ્ણો ન ધર્મં સઞ્જહ્યાત્સર્વે તે હિ તદન્વયાઃ ॥

મયાઽપિ ચોક્તાસ્તે વીરા વચનં ધર્મસંહિતમ્ ।
નાન્યથા પ્રકરિષ્યન્તિ ધર્માત્માનો હિ પાણ્ડવાઃ ॥

ઇત્યહં વિલપન્સૂત બહુશઃ પુત્રમુક્તવાન્ ।
ન ચ મે શ્રુતવાન્મૂઢો મન્યે કાલસ્ય પર્યયમ્ ॥

વૃકોદરાર્જુનૌ યત્ર વૃષ્ણિવીરશ્ચ સાત્યકિઃ ।
ઉત્તમૌજાશ્ચ પાઞ્ચાલ્યો યુધામન્યુશ્ચ દુર્જયઃ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ દુર્ધર્ષઃ શિખણ્ડી ચાપરાજિતઃ ।
અશ્મકાઃ કેકયાશ્ચૈવ ક્ષત્રધર્મા ચ સૌમકિઃ ॥

ચૈદ્યશ્ચ ચેકિતાનશ્ચ પુત્રઃ કાશ્યસ્ય ચાભિભૂઃ ।
દ્રૌપદેયા વિરાટશ્ચ દ્રુપદશ્ચ મહારથઃ ॥

યમૌ ચ પુરુષવ્યાઘ્રૌ મન્ત્રી ચ મધુસૂદનઃ ।
ક એતાઞ્જાતુ યુધ્યેત લોકેઽસ્મિન્વૈ જિજીવિષુઃ ॥

દિવ્યમસ્ત્રં વિકુર્વાણાન્પ્રસહેદ્વા પરાન્મમ । અન્યો દુર્યોધનાત્કાર્ણાચ્છકુનેશ્ચાપિ સૌબલાત્ ।
દુઃશાસનચતુર્થાનાં નાન્યં પશ્યામિ પઞ્ચમમ્ ॥

યેષાં વચનકૃત્સ સ્યાદ્વિષ્વક્સેનો રથે સ્થિતઃ ।
સન્નદ્ધશ્ચાર્જુનો યોદ્ધા તેષાં નાસ્તિ પરાજયઃ ॥

તથા મમ વિલાપાનાં નાયં દુર્યોધનઃ સ્મરેત્ ।
હતૌ હિ પુરુષવ્યાઘ્રૌ ભીષ્મદ્રોણૌ ત્વમાત્થ વૈ ॥

તેષાં વિદુરવાક્યાનામુક્તાનાં દીર્ઘદર્શનાત્ ।
દૃષ્ટ્વેમાં ફલનિર્વૃત્તિં મન્યે શોચન્તિ પુત્રકાઃ ॥

સેનાં દૃષ્ટ્વાઽભિભૂતાં મે શૈનેયેનાર્જુનેન ચ ।
શૂન્યાન્દૃષ્ટ્વા રથોપસ્થાન્મન્યે શોચન્તિ પુત્રકાઃ ॥

હિમાત્યયે યથા કક્ષં શુષ્કં વાતેરિતો મહાન્ ।
અગ્નિર્દહેત્તથા સેનાં મામિકાં સ ધનઞ્જયઃ ॥

આચક્ષ્વ મમ તત્સર્વં કુશલો હ્યસિ સઞ્જય ।
યદોપયાતાઃ સાયાહ્ને કૃત્વા પાર્થસ્ય કિલ્બિષં ॥

અભિમન્યૌ હતે તાત કથમાસીન્મનો હિ વઃ ॥

ન જાતુ તસ્ય કર્માણિ યુધિ ગાણ્ડીવધન્વનઃ ।
અપકૃત્ય મહત્તાત સોઢું શક્ષ્યન્તિ મામકાઃ ॥

કિન્નુઃ દુર્યોધનઃ કૃત્યં કર્ણઃ કૃત્યં કિમબ્રવીત્ ।
દુઃશાસનઃ સૌબલશ્ચ તેષામેવં ગતે સતિ ॥

સર્વેષાં સમવેતાનાં પુત્રાણાં મમ સઞ્જય ।
યદ્વૃત્તં તાત સઙ્ગ્રામે મન્દસ્યાપનયૈર્ભૃશમ્ ॥

લોભાનુગસ્ય દુર્બુદ્ધેઃ ક્રોધેન વિકૃતાત્મનઃ । રાજ્યકામસ્ય મૂઢસ્ય રાગોપહતચેતસઃ ।
દુર્નીતં વા સુનીતં વા તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય ॥