મહાભારત · અધ્યાય 7.7

વેદં ષડઙ્ગં વેદાહમર્થવિદ્યાં ચ માનવીમ્ ।
ત્રૈય્યમ્બકમથેષ્વસ્ત્રં શસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ॥

યે ચાપ્યુક્તા મયિ ગુણા ભવદ્ભિર્જયકાઙ્ક્ષિભિઃ ।
ચિકીર્ષુસ્તાનહં સર્વાન્યોધયિષ્યામિ પાણ્ડવાન્ ॥

પાર્ષતં તુ રણે રાજન્ન હનિષ્યે કથઞ્ચન ।
સ હિ સૃષ્ટો વધાર્થાય મમૈવ પુરુષર્ષભઃ ॥

યોધયિષ્યામિ સૈન્યાનિ નાશયન્સર્વસોમકાન્ ।
ન ચ માં પાણ્ડવા યુદ્ધે યોધયિષ્યન્તિ હર્ષિતાઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

સ એવમભ્યનુજ્ઞાતશ્ચક્રે સેનાપતિં તતઃ ।
દ્રોણં તવ સુતો રાજન્વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ॥

અથાભિષિષિચુર્દ્રોણં દુર્યોધનમુખા નૃપાઃ । સ્વસ્તિવાદરવૈશ્ચાન્યૈઃ શ્લક્ષ્ણૈશ્ચાન્યૈર્મનોરમૈઃ ।
સૈનાપત્યે યથા સ્કન્દં પુરા શક્રમુખાઃ સુરાઃ ॥

તતો વાદિત્રઘોષેણ શઙ્ખાનાં ચ મહાસ્વનૈઃ ।
પ્રાદુરાસીત્કૃતે દ્રોણે હર્ષઃ સેનાપતૌ તદા ॥

તતઃ પુણ્યાહઘોષેણ સાશીર્વાદસ્વનેન ચ ।
સંસ્તવૈર્ગીતશબ્દૈશ્ચ સૂતમાગધબન્દિનામ્ ॥

જયશબ્દૈર્દ્વિજાગ્ર્યાણાં સુભગાનર્તિતૈસ્તથા ।
સત્કૃત્ય વિધિના દ્રોણં મેનિરે પાણ્ડવાઞ્જિતાન્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

સૈનાપત્યં તુ સમ્પ્રાપ્ય ભારદ્વાજો મહારથઃ ।
યુયુત્સુર્વ્યૂહ્ય સૈન્યાનિ પ્રાયાત્તવ સુતૈઃ સહ ॥

સૈન્ધવશ્ચ કલિઙ્ગશ્ચ વિકર્ણશ્ચ તવાત્મજઃ ।
દક્ષિણં પાર્શ્વમાસ્થાય સમતિષ્ઠન્ત દંશિતાઃ ॥

પ્રપક્ષઃ શકુનિસ્તેષાં પ્રવરૈર્હયસાદિભિઃ ।
યયૌ ગાન્ધારકૈઃ સાર્ધં વિમલપ્રાસયોધિભિઃ ॥

કૃપશ્ચ કૃતવર્મા ચ ચિત્રસેનો વિવિંશતિઃ ।
દુઃશાસનમુખા યત્તાઃ સવ્યં પક્ષમપાલયન્ ॥

તેષાં પ્રપક્ષાઃ કામ્ભોજાઃ સુદક્ષિણપુસ્સરાઃ ।
યયુરશ્ચૈર્મહાવેગૈઃ શકાશ્ચ યવનૈઃ સહ ॥

મદ્રાસ્ત્રિગર્તાઃ સામ્બષ્ઠાઃ પ્રતીચ્યોદીચ્યમાલવાઃ ।
શિબયઃ શૂરસેનાશ્ચ શૂદ્રાશ્ચ મલદૈઃ સહ ॥

સૌવીરાઃ કિતવાઃ પ્રાચ્યા દાક્ષિણાત્યાશ્ચ સર્વશઃ ।
નવાત્મજં પુરસ્કૃત્ય સૂતપુત્રસ્ય પૃષ્ઠતઃ ॥

હર્ષયન્તઃ સ્વસૈન્યાનિ યયુસ્તવ સુતૈઃ સહ ।
પ્રવરઃ સર્વયોધાનાં બલેષુ બલમાદધમ્ ॥

યયૌ વૈકર્તનઃ કર્ણઃ પ્રમુખે સર્વધન્વિનામ્ ।
તસ્ય દીપ્તો મહાકાયઃ સ્વાન્યનીકાનિહર્ષયન્ ॥

હસ્તિકક્ષ્યો ગહાકેતુર્બભૌ સૂર્યસમદ્યુતિઃ ।
ન ભીષ્મવ્યસનં કશ્ચિદૃષ્ટ્વા કર્ણમમન્યત ॥

વિશોકાશ્ચાભવન્સર્વે રાજાનઃ કુરુભિઃ સહ ।
હૃષ્ટાશ્ચ બહવો યોધાસ્તત્રાજલ્પન્ત વેગતઃ ॥

ન હિ કર્ણં રણે દૃષ્ટ્વા યુધિ સ્થાસ્યન્તિ પાણ્ડવાઃ ।
કર્ણો હિ સમરે શક્તો જેતું દેવાન્સવાસવાન્ ॥

કિમુ પાણ્ડુસુતાન્યુદ્ધે હીનવીર્યપરાક્રમાન્ ।
ભીષ્મેણ તુ રણે પાર્થાઃ પાલિતા બાહુશાલિના ॥

તાંસ્તુ કર્ણઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્નાશયિષ્યતિ સંયુગે ।
એવં બ્રુવન્તસ્તેઽન્યોન્યં હૃષ્ટરૂપા વિશામ્પતે ॥

રાધેયં પૂજયન્તશ્ચ પ્રશંસન્તશ્ચ નિર્યયુઃ ।
અસ્માકં શકટવ્યૂહોં દ્રોણેન વિહિતોઽભવત્ ॥

પરેષાં ક્રૌઞ્ચ એવાસીદ્વ્યૂહો રાજન્મહાત્મનામ્ ।
પ્રીયમાણેન વિહિતો ધર્મરાજેન ભારત ॥

વ્યૂહપ્રમુખતસ્તેષાં તસ્થતુઃ પુરુષર્ષભૌ ।
વાનરધ્વજમુચ્છ્રિત્ય વિષ્વક્સેનધનઞ્જયૌ ॥

કકુદં સર્વસૈન્યાનાં ધામ સર્વધનુષ્મતામ્ ।
આદિત્યપથગઃ કેતુઃ પાર્થસ્યામિતતેજસઃ ॥

દીપયામાસ તત્સૈન્યં પાણ્ડવસ્ય મહાત્મનઃ ।
યથા પ્રજ્વલિતઃ સૂર્યો યુગાન્તે વૈ વસુન્ધરામ્ ॥

દીપ્યન્દૃશ્યેત હિ તથા કેતુઃ સર્વત્ર ધીમતઃ ।
યોધાનામર્જુનઃ શ્રેષ્ઠો ગાણ્ડીવં ધનુષાં વરમ્ ॥

વાસુદેવશ્ચ ભૂતાનાં ચક્રાણાં ચ સુદર્શનમ્ ।
ચત્વાર્યેતાનિ તેજાઞ્સિ વહઞ્શ્વેતહયો રથઃ ॥

પરેષામગ્રતસ્તસ્થૌ કાલચક્રમિવોદ્યતમ્ ।
એવં તૌ સુમહાત્માનૌ બલસેનાગ્રગાવુભૌ ॥

તાવકાનાં મુખે કર્ણઃ પરેષાં ચ ધનઞ્જયઃ ।
તતો જયાભિસંરબ્ધૌ પરસ્પરવધૈષિણૌ ॥

અવેક્ષેતાં તદાન્યોન્યં સમરે કર્ણપાણ્ડવૌ ।
તતઃ પ્રયાતે સહસા ભારદ્વાજે મહારથે ॥

સિંહનાદેન ઘોરેણ વસુધા સમકમ્પત ।
તતસ્તુમુલમાકાશમાવૃણોત્સદિવાકરમ્ ॥

વાતોદ્ભૂતં રજસ્તીવ્રં કૌશેયનિકરોપમમ્ ।
વવર્ષ દ્યૌરનભ્રાઽપિ માંસાસ્થિરુધિરાણ્યુત ॥

ગૃધ્રાઃ શ્યેના બકાઃ કઙ્કા વાયસાશ્ચ સહસ્રશઃ ।
ઉપર્યુપરિ સેનાં તે તદા પર્યપતન્નૃપ ॥

ગોમાયવશ્ચ પ્રાક્રોશન્ભયદાન્દારુણાન્રવાન્ ।
અકાર્ષુરપસવ્યં ચ બહુશઃ પૃતનાં તવ ॥

ચિખાદિષન્તો માંસાનિ પિપાસન્તશ્ચ શોણિતમ્ ।
અપતદ્દીપ્યમાના ચ સનિર્ઘાતા સકમ્પના ॥

ઉલ્કા જ્વલન્તી સઙ્ગ્રામે પુચ્છેનાવૃત્ય સર્વશઃ ।
પરિવેષો મહાંશ્ચાપિ સવિદ્યુત્સ્તનયિત્નુમાન્ ॥

ભાસ્કરસ્યાભવદ્રાજન્પ્રયાતે વાહિનીપતૌ । એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પ્રાદુરાસન્સુદારુણાઃ ।
ઉત્પાતા યુધિ વીરાણાં જીવિતક્ષયકારિણઃ ॥

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં પરસ્પરવધૈષિણામ્ ।
કુરુપાણ્ડવસૈન્યાનાં શબ્દેનાપૂરયજ્જગત્ ॥

તે ત્વન્યોન્યં સુસંરબ્ધાઃ પાણ્ડવાઃ કૌરવૈઃ સહ ।
અભ્યઘ્નન્નિશિતૈઃ શસ્ત્રૈર્જયગૃદ્ધાઃ પ્રહારિણઃ ॥

સ પાણ્ડવાનાં મહતીં મહેષ્વાસો મહાદ્યુતિઃ ।
વેગેનાભ્યદ્રવત્સેનાં કિરઞ્શરશતૈઃ શિતૈઃ ॥

દ્રોણમભ્યુદ્યતં દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાઃ સહસૃઞ્જયૈઃ ।
પ્રત્યગૃહ્ણંસ્તદા રાજઞ્છરવર્ષૈઃ પૃથક્પૃથક્ ॥

વિક્ષોભ્યમાણઆ દ્રોણેન ભિદ્યમાના મહાચમૂઃ ।
વ્યશીર્યત સપાઞ્ચાલા વાતેનેવ વલાહકાઃ ॥

બહૂનીહ વિકુર્વાણો દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ સંયુગે ।
અપીડયત્ક્ષણેનૈવ દ્રોણઃ પાણ્ડવસૃઞ્જયાન્ ॥

તે વધ્યમાના દ્રોણેન વાસવેનેવ દાનવાઃ ।
પાઞ્ચાલાઃ સમકમ્પન્ત ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમાઃ ॥

તતો દિવ્યાસ્ત્રવિચ્છૂરો યાજ્ઞસેનિર્મહારથઃ ।
અભિનચ્છરવર્ષેણ દ્રોણાનીકમનેકધા ॥

દ્રોણસ્ય શરવર્ષાણિ શરવર્ષેણ પાર્ષતઃ ।
સન્નિવાર્ય તતઃ સર્વાન્કુરૂનપ્યવધીદ્બલી ॥

સંયમ્ય તુ તતો દ્રોણઃ સમવસ્થાપ્ય ચાહવે ।
સ્વમનીકં મહેષ્વાસઃ પાર્ષતં સમુપાદ્રવત્ ॥

સ બાણવર્ષં સુમહદસૃજત્પાર્ષતં પ્રતિ ।
મઘવાન્સમભિક્રુદ્ધઃ સહસા દાનવાનિવ ॥

તે કમ્પ્યમાના દ્રોણેન બાણૈઃ પાણ્ડવસૃઞ્જયાઃ ।
પુનઃપુનરભજ્યન્ત સિંહેનૈવેતરે મૃગાઃ ॥

તથા પર્યપતદ્રોણઃ પાણ્ડવાનાં બલે બલી ।
અલાતચક્રવદ્રાજંસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

ખચરનગરકલ્પં કલ્પિતં શાસ્ત્રદૃષ્ટ્યા ચલદનિલપતાકં હ્લાદનં વલ્ગિતાશ્વમ્ ।
સ્ફટિકવિમલકેતું ત્રાસનં શાત્રવાણાં રથવરમધિરૂઢઃ સઞ્જહારારિસેનામ્ ॥