મહાભારત · અધ્યાય 7.36

સૌભદ્રસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા ધર્મરાજસ્ય ધીમતઃ ।
અચોદયત યન્તારં દ્રોણાનીકાય ભારત ॥

તેન સઞ્ચોદ્યમાનસ્તુ યાહિયાહીતિ સારથિઃ ।
પ્રત્યુવાચ તતો રાજન્નભિમન્યુમિદં વચઃ ॥

અતિભારોઽયમાયુષ્મન્નાહિતસ્ત્વયિ પાણ્ડવૈઃ ।
સમ્પ્રધાર્ય ક્ષણં બુદ્ધ્યા તતસ્ત્વં યોદ્ધુમર્હસિ ॥

આચાર્યો હિ કૃતી દ્રોણઃ પરમાસ્ત્રે કૃતશ્રમઃ ।
ત્વં તુ બાલઃ સ બલવાન્સઙ્ગ્રામાણામકોવિદઃ ॥

તતોઽભિમન્યુઃ પ્રહસન્સારથિં વાક્યમબ્રવીત્ ।
સારથે કોન્વયં દ્રોણઃ સમગ્રં ક્ષત્રમેવ વા ॥

વ્યવસાયો હિ મે યોદ્ધું રણોત્સવસમુદ્યતઃ ।
ઐરાવતગતં શક્રં સહામરગણૈરહમ્ ॥

અથવા રુદ્રમીશાનં સર્વભૂતગણાર્ચિતમ્ ।
યોધયેયં રણમુખે ન મે ક્ષત્રેઽદ્ય વિસ્મયઃ ॥

યચ્ચૈતત્પશ્યસે સૂત સયોધાશ્વરથદ્વિપમ્ ।
તન્મમાદ્ય દ્વિષત્સૈન્યં કલામર્હતિ ષોડશીમ્ ॥

અપિ વિશ્વજિતં વિષ્ણું માતુલં પ્રાપ્ય સૂતજ ।
પિતરં ચાર્જુનં યુદ્ધે ન ભીર્મામુપયાસ્યતિ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમપ્યુચ્યમાનઃ સ સારથિસ્તં પુનઃ પુનઃ ।
વીર તે તેન મા યુદ્ધમિતિ સૌભદ્રમબ્રવીત્ ॥

અભિમન્યુશ્ચ તાં વાચં કદર્થીકૃત્ય સારથેઃ ।
યાહીત્યેવાબ્રવીદેનં દ્રોણાનીકાય માચિરમ્ ॥

તતઃ સન્નોદયામાસ હયાનાશુ ત્રિહાયનાન્ ।
નાતિહૃષ્ટમનાઃ સૂતો હેમભાણ્ડપરિચ્છદાન્ ॥

તે પ્રેષિતાઃ સુમિત્રેણ દ્રોણાનીકાય વાજિનઃ ।
દ્રોણમભ્યદ્રવન્રાજન્મહાવેગા મહાબલાઃ ॥

તમુદીક્ષ્ય તથાયાન્તં સર્વે દ્રોણપુરોગમાઃ ।
અભ્યવર્તન્ત કૌરવ્યાઃ પાણ્ડવાશ્ચ તમન્વયુઃ ॥

સકર્ણિકારપ્રવરોચ્છ્રિતધ્વજઃ સુવર્ણવર્માઽર્જુનિરર્જુનાદ્વરઃ ।
યુયુત્સયા દ્રોણમુખાન્મહારથાન્ સમાસદત્સિંહશિશુર્યથા દ્વિપાન્ ॥

તે વિંશતિપદે યત્તાઃ સમ્પ્રહારં પ્રચક્રિરે ।
આસીદ્ગાઙ્ગ ઇવાવર્તો મુહૂર્તમુદધાવિવ ॥

શૂરાણાં યુધ્યમાનાનાં નિઘ્નતામિતરેતરમ્ ।
સઙ્ગ્રામસ્તુમુલો રાજન્પ્રાવર્તત સુદારુણઃ ॥

પ્રવર્તમાને સઙ્ગ્રામે તસ્મિન્નતિભયઙ્કરે ।
દ્રોણસ્ય મિષતો વ્યૂહં ભિત્ત્વા વ્યચરદાર્જુનિઃ ॥

તદભેદ્યમનાધૃષ્યં દ્રોણાનીકં સુદુર્જયમ્ ।
ભિત્ત્વાર્જુનિરસમ્ભ્રાન્તો વિવેશાચિન્ત્યવિક્રમઃ ॥

તં પ્રવિષ્ટં વિનિઘ્નન્તં શત્રુસઙ્ઘાન્મહાબલમ્ ।
હસ્ત્યશ્વરથપત્ત્યૌઘાઃ પરિવવ્રુરુદાયુધાઃ ॥

નાનાવાદિત્રનિનદૈઃ ક્ષ્વેડિતોત્ક્રુષ્ટગર્જિતૈઃ ।
હુઙ્કારૈઃ સિંહનાદૈશ્ચ તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ નિઃસ્વનૈઃ ॥

ઘોરૈર્હલહલાશબ્દૈર્માગાસ્તિષ્ઠૈહિ મામિતિ ।
અસાવહમમિત્રેતિ પ્રવદન્તો મુહુર્મુહુઃ ॥

બૃંહિતૈઃ શિઞ્જિતૈર્હાસૈઃ કરનેમિસ્વનૈરપિ ।
સન્નાદયન્તો વસુધામભિદુદ્રુવુરાર્જુનિમ્ ॥

તેષામાપતતાં વીરઃ શીઘ્રયોધી મહાબલઃ ।
ક્ષિપ્રાસ્ત્રો ન્યવધીદ્રાજન્મર્મજ્ઞો મર્મભેદિભિઃ ॥

તે હન્યમાના વિવશા નાનાલિઙ્ગૈઃ શિતૈઃ શરૈઃ ।
અભિપેતુઃ સુબહુશઃ શલભા ઇવ પાવકમ્ ॥

તતસ્તેષાં શરીરૈશ્ચ શરીરાવયવૈશ્ચ સઃ ।
સન્તંસ્તાર ક્ષિતિં ક્ષિપ્રં કુશૈર્વેદિમિવાધ્વરે ॥

બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રાણાન્સશરાસનસાયકાન્ ।
સાસિચર્માઙ્કુશાભીષૂન્સતોમરપરશ્વથાન્ ॥

સગદાયોગુડપ્રાસાન્સર્ષ્ટિતોમરપટ્ટસાન્ ।
સભિણ્ડિપાલપરિઘાન્યશક્તિવરકમ્પનાન્ ॥

સપ્રતોદમહાશઙ્ખાન્સકુન્તાન્સકચગ્રહાન્ ।
સમુદ્ગરક્ષેપણીયાન્સપાશપરિઘોપલાન્ ॥

સકેયૂરાઙ્ગદાન્બાહૂન્હૃદ્યગન્ધાનુલેપનાન્ ।
સ્̤અઞ્ચિચ્છેદાર્જુનિર્વૃત્તાંસ્ત્વદીયાનાં સહસ્રશઃ ॥

તૈઃ સ્ફુરદ્ભિર્મહારાજ શુશુભે ભૂઃ સુલોહિતૈઃ ।
પઞ્ચાસ્યૈઃ પન્નગૈશ્છિન્નૈર્ગરુડેનેવ મારિષ ॥

સુનાસાનનકેશાન્તૈરવ્રણૈશ્ચારુકુણ્ડલૈઃ ।
સન્દષ્ટૌષ્ઠપુટૈઃ ક્રોધાત્ક્ષરદ્ભિઃ શોણિતં બહુ ॥

સચારુમુકુટોષ્ણીષૈર્મણિરત્નવિભૂષિતૈઃ ।
વિનાલનલિનાકારૈર્દિવાકરશશિપ્રભૈઃ ॥

હિતપ્રિયંવદૈઃ કાલે બહુભિઃ પુણ્યગન્ધિભિઃ ।
દ્વિષચ્છિરોભિઃ પૃથિવીં સ વૈ તસ્તાર ફાલ્ગુનિઃ ॥

ગન્ધર્વનગરાકારાન્વિધિવત્કલ્પિતાન્રથાન્ ।
વીષામુખાન્વિત્રિવેણૂન્ન્યસ્તદણ્ડકબન્ધુરાન્ ॥

વિજઙ્ઘાકૂબરાંસ્તત્ર વિનેમીંશ્ર વ્યરાનપિ ।
વિચક્રોપસ્કરોપસ્થાન્ભગ્નોપકરણાનપિ ॥

સમાસ્થિતાન્યોધવરૈર્દાન્તાશ્વાન્સાધુસારથીન્ ।
વિપતાકાધ્વજચ્છત્રાન્વિતૂણીરાયુધાનપિ ॥

પ્રપાતિતોપસ્તરણાન્હતયોધાન્સહસ્રશઃ ।
શરૈર્વિશકલીકુર્વન્દિક્ષુ સર્વાસ્વદૃશ્યત ॥

પુનર્દ્વિપાન્દ્વિપારોહાન્વૈજયન્ત્યઙ્કુશધ્વજાન્ ।
તૂણાન્વર્માણ્યથો કક્ષ્યા ગ્રૈવેયાંશ્ચ સકમ્બલાન્ ॥

ઘણ્ટાઃ શુણ્ડાવિષાણાગ્રાઞ્છત્રમાલાઃ પદાનુગાન્ ।
શરૈર્નિશિતધારાગ્રૈઃ શાત્રવાણામશાતયત્ ॥

વનાયુજાન્પાર્વતીયાન્કામ્ભોજાનથ બાહ્લિકાન્ ।
સ્થિરવાલધિકર્ણાક્ષાઞ્જવનાન્સાધુવાહિનઃ ॥

આરૂઢાઞ્શિક્ષિતૈર્યોધૈઃ શક્ત્યૃષ્ટિપ્રાસયોધિભિઃ ।
વિધ્વસ્તચામરમુખાન્વિપ્રવિદ્ધપ્રકીર્ણકાન્ ॥

નિરસ્તજિહ્વાનયનાન્નિષ્કીર્ણાન્ત્રયકૃદ્ધનાન્ ।
હતારોહાંશ્છિન્નઘણ્ટાન્ક્રવ્યાદગણમોદકાન્ ॥

નિકૃત્તચર્મકવચાઞ્શકૃન્મૂત્રાસૃગાપ્લુતાન્ । નિપાતયન્નશ્વવરાંસ્તાવકાન્સ વ્યરોચત । એકો વિષ્ણુરિવાચિન્ત્યં કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્ ॥

તથા નિર્માથિતં તેન ચતુરઙ્ગબલં મહત્ ।
યથાઽસુરબલં ઘોરં ત્ર્યમ્બકેન મહૌજસા ॥

કૃત્વા કર્મ રણેઽસહ્યં પરૈરાર્જુનિરાહવે ।
અભિનચ્ચ પદાત્યોઘાંસ્ત્વદીયાનેવ સર્વશઃ ॥

એવમેકેન તાં સેનાં સૌભદ્રેણ સિતૈઃ શરૈઃ ।
ભૃશં વિપ્રહતાં દૃષ્ટ્વા સ્કન્દેનેવાસુરીં ચમૂમ્ ॥

ત્વદીયાસ્તવ પુત્રાશ્ચ વીક્ષમાણા દિશો દશ ।
સંશુષ્કાસ્યાશ્ચલન્નેત્રાઃ પ્રસ્વિન્ના રોમહર્ષિણઃ ॥

પલાયનકૃતોત્સાહા નિરુત્સાહા દ્વિષજ્જયે ।
ગોત્રનામભિરન્યોન્યં ક્રન્દન્તો જીવિતૈષિણઃ ॥

હતાન્પુત્રાન્પિતૄન્ભ્રાતૄન્બન્ધૂન્સમ્બન્ધિનસ્તથા ।
પ્રાતિષ્ઠન્ત સમુત્સૃજ્ય ત્વરયન્તો હયદ્વિપાન્ ॥