મહાભારત · અધ્યાય 7.31

તેષ્વનીકેષુ ભગ્નેષુ પાણ્ડુપુત્રેણ સઞ્જય । 5-31-1બ્ચલિતાનાં દ્રુતાનાં ચ કથમાસીન્મનાંસિ વઃ ॥

આનીકાનાં પ્રભગ્નાનામવસ્થાનમપશ્યતામ્ ।
દુષ્કરં પ્રતિસન્ધાનં તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તથાપિ તવ પુત્રસ્ય પ્રિયકામા વિશામ્પતે ।
યશઃ પ્રવીરા લોકેષુ રક્ષન્તો દ્રોણમન્વયુઃ ॥

સમુદ્યતેષુ ચાસ્ત્રેષુ સમ્પ્રાપ્તે ચ યુધિષ્ઠિરે ।
અકુર્વન્નાર્યકર્માણિ ભૈરવે સત્યભીતવત્ ॥

અન્તરં ભીમસેનસ્ય પ્રાપતન્નમિતૌજસઃ ।
સાત્યકેશ્ચૈવ વીરસ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય વા વિભો ॥

દ્રોણં દ્રોણમિતિ ક્રૂરાઃ પાઞ્ચાલાઃ સમચોદયન્ ।
મા દ્રોણમિતિ પુત્રાસ્તે કુરૂન્સર્વાનચોદયન્ ॥

દ્રોણં દ્રોણમિતિ હ્યેકે મા દ્રોણમિતિ ચાપરે ।
કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ દ્રોણદ્યૂતમવતેત ॥

યંયં પ્રમથતે દ્રોણઃ પાઞ્ચાલાનાં રથવ્રજમ્ ।
તત્રતત્ર તુ પાઞ્ચાલ્યો ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽભ્યવર્તત ॥

તેષાં ભાગ્યવિપર્યાસૈઃ સઙ્ગ્રામે ભૈરવે સતિ ।
વીરાઃ સમાસદન્વીરાન્કુર્વન્તો ભૈરવં રવમ્ ॥

અકમ્પનીયાઃ શત્રૂણાં બભૂવુસ્તત્ર પાણ્ડવાઃ ।
અકમ્પયન્નનીકાનિ સ્મરન્તઃ ક્લેશમાત્મનઃ ॥

તે ત્વમર્ષવશં પ્રાપ્તા હીમન્તઃ સત્વચોદિતાઃ ।
ત્યક્ત્વા પ્રાણાન્ન્યવર્તન્ત ઘ્નન્તો દ્રોણં મહાહવે ॥

અયાસમિવ સમ્પાતઃ શિલાનામિવ ચાભવત્ ।
દીવ્યતાં તુમુલે યુદ્ધે પ્રાણૈરમિતતેજસામ્ ॥

નાનુસ્મરન્તિ સઙ્ગ્રામમપિ વૃદ્ધાસ્તથાવિધમ્ ।
યે પૂર્વદેવૈર્દેવાનામપશ્યન્યુદ્ધમદ્ભુતમ્ ॥

પ્રાકમ્પતેવ પૃથિવી તસ્મિન્વીરાવસાદને ।
નિવર્તતા બલૌઘેન મહતા ભારપીડિતા ॥

ઘૂર્ણતોઽપિ બલૌઘસ્ય દિવં સ્તબ્ધ્વેવ નિઃસ્વનઃ ।
અજાતશત્રોસ્તત્સૈન્યમાવિવેશ સુભૈરવઃ ॥

સમાસાદ્ય તુ પાણ્ડૂનામનીકાનિ સહસ્રશઃ ।
દ્રોણેન ચરતા સઙ્ખ્યે પ્રભગ્નાનિ શિતૈઃ શરૈઃ ॥

તેષુ પ્રમથ્યમાનેષુ દ્રોણેનાદ્ભુતકર્મણા ।
પર્યવરાયદાસાદ્ય દ્રોણં સેનાપતિઃ સ્વયમ્ ॥

તદદ્ભુતમભૂદ્યુદ્ધં દ્રોણપાઞ્ચાલયોસ્તથા ।
નૈવ તસ્યોપમા કાચિદિતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ ॥

તતો નીલોઽનલપ્રખ્યો દદાહ કુરુવાહિનીમ્ ।
શરસ્કુલિઙ્ગશ્ચાપાર્ચિર્દિહન્કક્ષમિવાનલઃ ॥

તં દહન્તમનીકાનિ દ્રોણપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
પૂર્વાભિભાષી સુશ્લક્ષ્ણં સ્મયમાનોઽભ્યભાષત ॥

નીલ કિં બહુભિર્દગ્ધૈસ્તવ યોધૈઃ સરાર્ચિષા ।
મયૈકેન હિ યુધ્યસ્વ ક્રુદ્ધઃ પ્રહર ચાશુ મામ્ ॥

તં પદ્મનિકરાકારં પદ્મપત્રનિભેક્ષણમ્ ।
વ્યાકોશપદ્માભમુખો નીલો વિવ્યાધ સાયકૈઃ ॥

તેનાપિ વિદ્ધઃ સહસા દ્રૌણિર્ભલ્લૈઃ શિતૈસ્ત્રિભિઃ ।
ધનુર્ધ્વજં ચ ચ્છત્રં ચ દ્વિષતઃ સન્ન્યકૃન્તત ॥

સ પ્લુતઃ સ્યન્દનાત્તસ્માન્નીલશ્ચર્મવરાસિભૃત્ ।
દ્રૌણાયનેઃ શિરઃ કાયાદ્ધર્તુમૈચ્છત્પતત્ત્રિવત્ ॥

તસ્યોદ્યતાસેઃ સુનસં શિરઃ કાયાત્સકુણ્ડલમ્ ।
ભલ્લેનાપાહરદ્દ્રૌણિઃ સ્મયમાન ઇવાનઘ ॥

સમ્પૂર્ણચન્દ્રાભમુખઃ પદ્મપત્રનિભેક્ષણઃ ।
પ્રાંશુરુત્પલપત્રાભો નિહતો ન્યપતદ્ભુવિ ॥

તતઃ પ્રવિવ્યથે સેના પાણ્ડવી ભૃશમાકુલા ।
આચાર્યપુત્રેણ હતે નીલે જ્વલિતતેજસિ ॥

અચિન્તયંશ્ચ તે સર્વે પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ ।
કથં નો વાસવિસ્ત્રાયાચ્છત્રુભ્ય ઇતિ મારિષ ॥

દક્ષિણેન તુ સેનાયાઃ કુરુતે કદનં બલી ।
સંશપ્તકાવશેષસ્ય નારાયણબલસ્ય ચ ॥