મહાભારત · અધ્યાય 7.21

તતો યુધિષ્ઠિરો દ્રોણં દૃષ્ટ્વાન્તિકમુપાગતમ્ ।
મહતા શરવર્ષેણ પ્રત્યગૃહ્ણાદભીતવત્ ॥

તતો હલહલાશબ્દ આસીદ્યૌધિષ્ઠિરે બલે ।
જિઘૃક્ષતિ મહાસિંહે ગજાનામિવ યૂથપમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા દ્રોણં તતઃ શૂરઃ સત્યજિત્સત્યવિક્રમઃ ।
યુધિષ્ઠિરમભિપ્રેપ્સુરાચાર્યં સમુપાદ્રવત્ ॥

તત આચાર્યપાઞ્ચાલ્યૌ યુયુધાતે મહાબલૌ ।
વિક્ષોભયન્તૌ તત્સૈન્યમિન્દ્રવૈરોચનાવિવ ॥

તતો દ્રોણં મહેષ્વાસઃ સત્યજિત્સત્યવિક્રમઃ ।
અવિધ્યન્નિશિતાગ્રેણ પરમાસ્ત્રં વિદર્શયન્ ॥

તથાસ્ય સારથેઃ પઞ્ચ શરાન્સર્પવિષોપમાન્ ।
અમુઞ્ચદન્તકપ્રખ્યાન્સમ્મુમોહાસ્ય સારથિઃ ॥

અથાસ્ય સહસાઽવિધ્યદ્ધયાન્દશભિરાશુગૈઃ ।
દશભિર્દશભિઃ ક્રુદ્ધ ઉભૌ ચ પાર્ષ્ણિસારથી ॥

મણ્ડલં તુ સમાવૃત્ય વિચરન્પૃતનામુખે ।
ધ્વજં ચિચ્છેદ ચ ક્રુદ્ધો દ્રોણસ્યામિત્રકર્ષણઃ ॥

દ્રોણસ્તુ તત્સમાલોક્ય ચરિતં તસ્ય સંયુગે ।
મનસા ચિન્તયામાસ પ્રાપ્તકાલમરિન્દમઃ ॥

તતઃ સત્યજિતં તીક્ષ્ણૈર્દશભિર્મર્મભેદભિઃ ।
અવિધ્યચ્છીઘ્રમાચાર્યશ્છિત્ત્વાઽસ્ય સશરં ધનુઃ ॥

સ શીઘ્રતરમાદાય ધનુરન્યત્પ્રતાપવાન્ ।
દ્રોણમબ્યહનદ્રાજંસ્ત્રિંશતા કઙ્કપત્રિભિઃ ॥

દૃષ્ટ્વા સત્યજિતા દ્રોણં ગ્રસ્યમાનમિવાહવે ।
વૃકઃ શરશતૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પાઞ્ચાલ્યો દ્રોણમાર્દયત્ ॥

સઞ્છાદ્યમાનં સમરે દ્રોણં દૃષ્ટ્વા મહારથમ્ ।
ચુક્રુશુઃ પાણ્ડવા રાજન્વસ્ત્રાણિ દુધુવુશ્ચ હ ॥

વૃકસ્તુ પરમક્રુદ્ધો દ્રોણં ષષ્ટ્યા સ્તનાન્તરે ।
વિવ્યાધ બલવાન્રાજંસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

દ્રોણસ્તુ શરવર્ષેણ ચ્છાદ્યમાનો મહારથઃ ।
વેગં ચક્રે મહાવેગઃ ક્રોધાદુદ્વૃત્ય ચક્ષુષી ॥

તતઃ સત્યજિતશ્ચાપં છિત્ત્વા દ્રોણો વૃકસ્ય ચ ।
ષડ્ભિઃ સસૂતં સહયં શરૈર્દ્રોણોઽવધીદ્વૃકમ્ ॥

અથાન્યદ્ધનુરાદાય સત્યજિદ્વેગવત્તરમ્ ।
સાશ્વં સસૂતં વિશિખૈર્દ્રોણં વિવ્યાધ સધ્વજમ્ ॥

સ તન્ન મમૃષે દ્રોણઃ પાઞ્ચાલ્યેનાર્દિતો મૃધે ।
તતસ્તસ્ય વિનાશાય સત્વરં વ્યસૃજચ્છરાન્ ॥

હયાન્ધ્વજં ધનુર્મુષ્ટિમુભૌ ચ પાર્ષ્ણિસારથી ।
અવાકિરત્તતો દ્રોણઃ શરવર્ષૈઃ સહસ્રશઃ ॥

તથા સઞ્છિદ્યમાનેષુ કાર્મુકેષુ પુનઃપુનઃ ।
પાઞ્ચાલ્યઃ પરમાસ્ત્રજ્ઞઃ શોણાશ્વં સમયોધયત્ ॥

સ સત્યજિતમાલોક્ય તથોદીર્ણં મહાહવે ।
અર્ધચન્દ્રેણ ચિચ્છેદ શિરસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥

તસ્મિન્હતે મહામાત્રે પાઞ્ચાલાનાં મહારથે ।
અપાયાજ્જવનૈરશ્વૈર્દ્રોણાત્ત્રસ્તો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

પાઞ્ચાલાઃ કેકયા માત્સ્યાશ્ચેદિકારૂશકોસલાઃ ।
યુધિષ્ઠિરમભીપ્સન્તો દૃષ્ટ્વા દ્રોણમુપાદ્રવન્ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરં પ્રેપ્સુરાચાર્યઃ શત્રુપૂગહા ।
વ્યધમત્તાન્યનીકાનિ તૂલરાશિમિવાનલઃ ॥

નિર્દહન્તમનીકાનિ તાનિ તાનિ પુનઃપુનઃ ।
દ્રોણં મત્સ્યાદવરજઃ શતાનીકોઽભ્યવર્તત ॥

સૂર્યરશ્મિપ્રતીકાશૈઃ કર્મારપરિમાર્જિતૈઃ ।
ષડ્ભિઃ સસૂતં સહયં દ્રોણં વિદ્ધ્વાઽનદદ્ભૃશમ્ ॥

ક્રૂરાય કર્મણે યુક્તશ્ચિકીર્ષુઃ કર્મ દુષ્કરમ્ ।
અવાકિરચ્છરશતૈર્ભારદ્વાજં મહારથમ્ ॥

તસ્ય નાનદતો દ્રોણઃ શિરઃ કાયાત્સકુણ્ડલમ્ ।
ક્ષુરેણાપાહરત્તુર્ણં તતો મત્સ્યાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ ॥

મત્સ્યાઞ્જિત્વાઽજયચ્ચેદીન્કરૂશાન્કેકયાનપિ ।
પાઞ્ચાલાન્સૃઞ્જયાન્પાણ્ડૂન્ભારદ્વાજઃ પુનઃપુનઃ ॥

તં દહન્તમનીકાનિ ક્રુદ્ધમગ્નિં યથા વનમ્ ।
દૃષ્ટ્વા રુક્મરથં વીરં સમકમ્પન્ત સૃઞ્જયાઃ ॥

ઉભાભ્યાં સન્દધાનસ્ય ધનુરસ્યાશુકારિણઃ ।
જ્યાઘોષો નિઘ્નતોઽમિત્રાન્દિક્ષુસર્વાસુ શુશ્રુવે ॥

નાગાનશ્વાન્પદાતીંશ્ચ રથિનો ગજસાદિનઃ ।
રૌદ્રા હસ્તવતા મુક્તાઃ પ્રમથ્નન્તિ સ્મ સાયકાઃ ॥

નાનદ્યમાનઃ પર્જન્યો મિશ્રવાતો હિમાત્યયે ।
અશ્મવર્ષમિવાવર્ષન્પરેષાં ભયમાદધત્ ॥

સર્વા દિશઃ સમચરત્સૈન્યં વિક્ષોભયન્નિવ ।
બલી શૂરો મહેષ્વાસો મિત્રાણામભયઙ્કરઃ ॥

તસ્ય વિદ્યુદિવાભ્રેષુ ચાપં હેમપરિષ્કૃતમ્ ।
દિક્ષુ સર્વાસુ પશ્યામો દ્રોણસ્યામિતતેજસઃ ॥

શોભમાનાં ધ્વજે ચાસ્ય વેદીમદ્રાક્ષ્ય ભારત ।
હિમવચ્છિખરાકારં ચરતઃ સંયુગે ભૃશમ્ ॥

દ્રોણસ્તુ પાણ્ડવાનીકે ચકાર કદનં મહત્ ।
યથા દૈત્યગણે વિષ્ણુઃ સુરાસુરનમસ્કૃતઃ ॥

સ શૂરઃ સત્યવાક્પ્રાજ્ઞો બલવાન્સત્યવિક્રમઃ ।
મહાનુભાવઃ કલ્પાન્તે રૌદ્રાં ભીરુવિભીષણામ્ ॥

કવચોર્મિધ્વજાવર્તાં મર્ત્યકૂલાપહારિણીમ્ ॥
ગજવાજિમહાગ્રાહામસિમીનાં દુરાસદામ્ ॥

વીરાસ્યિશર્કરાં રૌદ્રાં ભેરીમુરજકચ્છપામ્ ।
ચર્મવર્મપ્લવાં ઘોરાં કેશશૈવલશાદ્વલામ્ ॥

શરૌઘિણીં ધનુઃસ્રોતાં બાહુપન્નગસઙ્કુલામ્ ।
રણભૂમિવહાં તીવ્રાં કુરુસૃઞ્જયવાહિનીમ્ ॥

મનુષ્યશીર્ષપાષાણાં શક્તિમીનાં ગદોડુપામ્ ।
ઉષ્ણીષફેનવસનાં વિકીર્ણાન્ત્રસરીસૃપામ્ ॥

વીરાપહારિણીમુગ્રાં માંસશોમિતકર્દમામ્ ।
હસ્તિગ્રાહાં કેતુવૃક્ષાં ક્ષત્રિયાણાં નિમજ્જનીમ્ ॥

ક્રૂરાં શરીરસઙ્ઘાટાં સાદિનક્રાં દુરત્યયામ્ ।
દ્રોણઃ પ્રાવર્તયત્તત્ર નદીમન્તકગામિનીમ્ ॥

ક્રવ્યાદગણસઞ્જુષ્ટાં શ્વશૃગાલગણાયુતામ્ ।
નિષેવિતાં મહારૌદ્રૈઃ પિશિતાશૈઃ સમન્તતઃ ॥

તં દહન્તમનીકાનિ રથોદારં કૃતાન્તવત્ ।
સર્વતોઽભ્યદ્રવન્દ્રોણં કુન્તીપુત્રપુરોગમાઃ ॥

તે દ્રોણં સહિતાઃ શૂરાઃ સર્વતઃ પ્રત્યવારયન્ ।
ગભસ્તિભિરિવાદિત્યં તપન્તં ભુવનં યથા ॥

તં તુ શૂરં મહેષ્વાસં તાવકાઽભ્યુદ્યતાયુધાઃ ।
રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ સમન્તાત્પર્યવારયન્ ॥

શિખણ્ડી તુ તતો દ્રોણં પઞ્ચભિર્નતપર્વભિઃ ।
ક્ષત્રવર્મા ચ વિંશત્યા વસુદાનશ્ચ પઞ્ચભિઃ ॥

ઉત્તમૌજાસ્ત્રિભિર્બાણૈઃ ક્ષત્રદેવશ્ચ સપ્તભિઃ ।
સાત્યકિશ્ચ શતેનાજૌ યુધામન્યુસ્તથાઽષ્ટભિઃ ॥

યુધિષ્ઠિરો દ્વાદશભિર્દ્રોણં વિવ્યાધ સાયકૈઃ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ દશભિશ્ચેકિતાનસ્ત્રિભિઃ શરૈઃ ॥

તતો દ્રોણઃ સત્યસન્ધઃ પ્રભિન્ન ઇવ કુઞ્જરઃ ।
અભ્યતીત્ય સ્થાનીકં દૃઢસેનમપાતયત્ ॥

તતો રાજાનમાસાદ્ય પ્રહરન્તમભીતવત્ ।
અવિધ્યન્નવભિઃ ક્ષેમં સ હતઃપ્રાપતદ્રથાત્ ॥

સ મધ્યં પ્રાપ્ય સૈન્યાનાં સર્વાઃ પ્રવિચરન્દિશઃ ।
ત્રાતા હ્યભવદન્યેષાં ન ત્રાતવ્યઃ કથઞ્ચન ॥

શિખણ્ડિનં દ્વાદશભિર્વિંશત્યા ચોત્તમૌજસમ્ ।
વસુદાનં ચ ભલ્લેન પ્રૈષયદ્યમસાદનમ્ ॥

અશીત્યા ક્ષત્રવર્માણં ષડ્વિંશત્યા સુદક્ષિણમ્ ।
ક્ષત્રદેવં તુ ભલ્લેન રથનીડાડપાતયત્ ॥

યુધામન્યું ચતુઃષષ્ટ્યા ત્રિંશતા ચૈવ સાત્યકિમ્ ।
વિદ્ધ્વા રુક્મરથસ્તૂર્ણં યુધિષ્ઠિરમુપાદ્રવત્ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરઃ ક્ષિપ્રં ગુરુતો રાજસત્તમઃ ।
અપાયાઞ્જવનૈરશ્વૈઃ પાઞ્ચાલ્યો દ્રોણમભ્યયાત્ ॥

તં દ્રોણઃ સધનુષ્કં તુ સાશ્વયન્તારમાક્ષિણોત્ । સ હતઃ પ્રાપતદ્ભૂમૌ રથાજ્જ્યોતિરિવામ્બરાત્ ।
હત્વા તં વિબભૌ દ્રોણઃ કુરુભિઃ પરિવારિતઃ ॥

વાર્ધક્ષેમિસ્તુ વાર્ષ્ણેયો દ્રોણં વિદ્ધ્વા શરોત્તમૈઃ ।
નવભિશ્ચ મહીપાલઃ પુનર્વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ ॥

સ સાત્યકિશ્ચતુષ્ષષ્ટ્યા રાજન્વિવ્યાધ સાયકૈઃ ।
સુચિત્રો દશભિર્બાણૈર્દ્રોણં વિદ્વ્વાઽનદદ્બલી ॥

તં દ્રોણઃ સમરે રાજઞ્શરવર્ષૈરવાકિરત્ ।
અપાતયત્તયો દ્રોણઃ સુચિત્રં સહસારથિમ્ ॥

સાશ્વં ચ સમરે રાજન્હતો વૈ પ્રાપતત્ક્ષિતૌ ।
પાત્યમાનો મહારાજ બભૌ જ્યોતિરિવામ્બરાત્ ॥

તસ્મિન્હતે રાજપુત્રે પાઞ્ચાલાનાં યશસ્કરે ।
હત દ્રોણં હત દ્રોણમિત્યાસીન્નિઃસ્વનો મહાન્ ॥

તાંસ્તથા ભૃશસંરબ્ધાન્પાઞ્ચાલાન્મત્સ્યકેકયાન્ ।
સૃઞ્જયાન્પાણ્ડવાંશ્ચૈવ દ્રોણો વ્યક્ષોભયદ્બલી ॥

સાત્યકિં ચેકિતાનં ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશિખણ઼્ડિનૌ ।
વાર્ધક્ષેમિં ચૈત્રસેનિં સેનાબિન્દું સુવર્ચસમ્ ॥

એતાંશ્ચાન્યાંશ્ચ સુબહૂન્નાનાજનપદેશ્વરાન્ ।
સર્વાન્દ્રોણોઽજયદ્યુદ્ધે કુરુભિઃ પરિવારિતઃ ॥

તાવકાશ્ચ મહારાજ જયં લબ્ધ્વા મહાહવે ।
પાણ્ડવેયાન્રણે જઘ્નુર્દ્રવમાણાન્સમન્તતઃ ॥

તે દાનવા ઇવેન્દ્રેણ વધ્યમાના મહાત્મના ।
પાઞ્ચાલાઃ કેકયા માત્સ્યાઃ સમકમ્પન્ત ભારત ॥