મહાભારત · અધ્યાય 7.200

તતઃ સ કદનં ચક્રે રિપૂણાં દ્રોણનન્દનઃ ।
યુગાન્તે સર્વભૂતાનાં કાલસૃષ્ટ ઇવાન્તકઃ ॥

ધ્વજદ્રુમં શસ્ત્રશૃઙ્ગં હતનાગમહાશિલમ્ ।
અશ્વકિમ્પુરુષાકીર્ણં શરાસનલતાવૃતમ્ ॥

ક્રવ્યાદપક્ષિસઙ્ઘુષ્ટં ભૂતયક્ષણાકુલમ્ ।
નિહત્ય શાત્રવાન્ભલ્લૈઃ સોઽચિનોદ્દેહપર્વતમ્ ॥

તતો વેગેન મહતા વિનદ્ય સ નરર્ષભઃ ।
પ્રતિજ્ઞાં શ્રાવયામાસ પુનરેવ તવાત્મજમ્ ॥

યદત્ર ચ્છદ્મનાઽચાર્યં ધર્મકઞ્ચુકમાસ્થિતઃ ।
મુઞ્ચ શસ્ત્રમિતિ પ્રાહ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

તસ્માત્સમ્પશ્યતસ્તસ્ય દ્રાવયિષ્યાનિ વાહિનીમ્ ।
વિદ્રાવ્યસર્વાન્હન્તાઽસ્મિ જાલ્મં પાઞ્ચાલ્યમેવ તુ ॥

સર્વાનેતાન્હનિષ્યામિ યદિ યોત્સ્યન્તિ માં રણે ।
સત્યં તે પ્રતિજાનામિ પરિવર્તય વાહિનીમ્ ॥

તચ્છ્રુત્વા તવ પુત્રસ્તુ વાહિનીં પર્યવર્તયત્ ।
સિંહનાદેન મહતા વ્યપોહ્ય સુમહદ્ભયમ્ ॥

તતઃ સમાગમો રાજન્કુરુપાણ્ડવસેનયોઃ ।
પુનરેવાભવત્તીવ્રઃ પૂર્ણસાગરયોરિવ ॥

સંરબ્ધા હિ સ્થિરીભૂતા દ્રોણ પુત્રેણ કૌરવાઃ ।
ઉદગ્રાઃ પાણ્ડુપાઞ્ચાલા દ્રોણસ્ય નિધનેન ચ ॥

તેષાં પરમહૃષ્ટાનાં જયમાત્મનિ પશ્યતામ્ ।
સંરબ્ધાનાં મહાવેગઃ પ્રાદુરાસીદ્વિશામ્પતે ॥

યથા શિલોચ્ચયે શૈલઃ સાગરૈઃ સાગરો યથા ।
પ્રતિહન્યેત રાજેન્દ્ર તથાઽસન્કુરુપાણ્ડવાઃ ॥

ચુક્ષુભે પૃથિવી સર્વા દિશશ્ચ પ્રતિસસ્વનુઃ । સમ્ભ્રાન્તાન્યપિ ભૂતાનિ જલજાન્યપિ મારિષ । તે ચ સર્વે તદા યોધાઃ સમ્પ્રહૃષ્ટા યુયુત્સવઃ ॥

તતઃ શઙ્ખસહસ્રાણિ ભેરીણામયુતાનિ ચ ।
અવાદયન્ત સંહૃષ્ટાઃ કુરુપાણ્ડવસૈનિકાઃ ॥

યથા નિર્મથ્યમાનસ્ય સાગરસ્ય તુ નિઃસ્વનઃ ।
અભવત્તવ સૈન્યસ્ય સુમહાનદ્ભુતોપમઃ ॥

વર્તમાને તથા શબ્દે રૌદ્રે તસ્મિન્ભયાનકે ।
સમ્પતત્સુ રથૌઘેષુ તવ તેષાં ચ ભારત ॥

પ્રાદુશ્ચક્રે તતો દ્રૌણિરસ્ત્રં નારાયણં તદા ।
અભિસન્ધાય પાણ્ડૂનાં પાઞ્ચાલાનાં ચ વાહિનીં ॥

પ્રાદુરાસંસ્તતો બાણા દીપ્તાગ્રાઃ ખે સહસ્રશઃ ।
પાણ્ડવાન્ક્ષપયિષ્યન્તો દીપ્તાસ્યઃ પન્નગા ઇવ ॥

તે દિશઃ ખં ચ સૈન્યં ચ સમાવૃણ્વન્મહાહવે ।
મુહૂર્તાદ્ભાસ્કરસ્યેવ લોકે રાજન્ગભસ્તયઃ ॥

તથાઽપરે દ્યોતમાના જ્યોતીંષીવામલામ્બરે ।
પ્રાદુરાસન્મહારાજ કાર્ષ્ણાયસમયા ગુડાઃ ॥

ચતુશ્ચક્રા દ્વિચક્રાશ્ચ શતઘ્નો બહુલા ગદાઃ ।
ચક્રાણિ ચ ક્ષુરાન્તાનિ મણ્ડલાનીવ ભાસ્વતઃ ॥

શસ્ત્રાકૃતિભિરાકીર્ણમતીવ પુરુષર્ષભ ।
દૃષ્ટ્વાન્તરિક્ષમાવિગ્નાઃ પાણ્ડુપાઞ્ચાલસૃઞ્જયાઃ ॥

યથાયથા હ્યયુધ્યન્ત પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ ।
તથાતથા તદસ્ત્રં વૈ વ્યવર્ધત જનાધિપ ॥

વધ્યમાનાસ્તદાઽસ્ત્રેણ તેન નારાયણેન વૈ ।
દહ્યમાનાઽનલેનેવ સર્વતોઽભ્યર્દિતા રણે ॥

યથા હિ શિશિરાપાયે દહેત્કક્ષં હુતાશનઃ ।
તથા તદસ્ત્રં પાણ્ડૂનાં દદાહ ધ્વજિનીં પ્રભો ॥

આપૂર્યમાણેનાસ્ત્રેણ સૈન્યે ક્ષીયતિ ચ પ્રભો ।
જગામ પરમં ત્રાસં ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

દ્રવમાણં તુ તત્સૈન્યં દૃષ્ટ્વા વિગતચેતનમ્ ।
મધ્યસ્થતાં ચ પાર્થસ્ય ધર્મપુત્રોઽબ્રવીદિદમ્ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પલાયસ્વ સહ પાઞ્ચાલસેનયા ।
સાત્યકે ત્વં ચ ગચ્છસ્વ વૃષ્ણ્યન્ધકવૃતો મહાન્ ॥

વાસુદેવોઽપિ ધર્માત્મા કરિષ્યત્યાત્મનઃ ક્ષમમ્ ।
શ્રેયો હ્યુપદિશત્યેષ લોકસ્ય કિમુતાત્મનઃ ॥

સઙ્ગ્રામસ્તુ ન કર્તવ્યઃ સર્વસૈન્યાન્બ્રવીમિ વઃ ।
અહં હિ સહ સોદર્યૈઃ પ્રવેક્ષ્યે હવ્યવાહનમ્ ॥

ભીષ્મદ્રોણાર્ણવં તીર્ત્વા સઙ્ગ્રામે ભીરુદુસ્તરે ।
વિમજ્જિષ્યામિ સલિલે સગણો દ્રૌણિગોષ્પદે ॥

કામઃ સમ્પદ્યતામસ્ય બીભત્સોરાશુ માં પ્રતિ ।
કલ્યાણવૃત્તિરાચાર્યો મયા યુધિ નિપાતિતઃ ॥

યેન બાલઃ સ સૌભદ્રો યુદ્ધાનામવિશારદઃ ।
સમર્થૈર્બહુભિઃ ક્રૂરૈર્ઘાતિતો નાભિપાલિતઃ ॥

યેન વિબ્રુવતી પ્રશ્નં તથા કૃષ્ણા સભાં ગતા ।
ઉપેક્ષિતા સપુત્રેણ દાસીભાવં નિયચ્છતી ॥

રક્ષણે ચ મહાન્યત્નઃ સૈન્ધવસ્ય કૃતો યુધિ ।
અર્જુનસ્ય વિઘાતાર્થં પ્રતિજ્ઞા યેન રક્ષિતા ॥

વ્યૂહદ્વારિ વયં ચૈવ ધૃતા યેન જિગીષવઃ ।
વારિતં ચ મહત્સૈન્યં પ્રવિશત્તદ્યથાબલમ્ ॥

જિઘાંસુર્ધાર્તરાષ્ટ્રશ્ચ શ્રાન્તેષ્વન્યેષુ ફલ્ગુનમ્ ।
કવચેન તથા ગુપ્તો રક્ષાર્થં સૈન્ધવસ્ય ચ ॥

યેન બ્રહ્માસ્ત્રવિદુષા પાઞ્ચાલાઃ સત્યજિન્મુખાઃ ।
કુર્વાણા મજ્જયે યત્નં સમૂલા વિનિપાતિતાઃ ॥

ગ્રહણે ચ પરો યત્નઃ કૃતસ્તેન યથા મમ ।
વિદિતં સર્વમેવૈતદ્ભવતાં સર્વયોધિનામ્ ॥

યેન પ્રવ્રાજ્યમાનાશ્ચ રાજ્યાદ્વયમધર્મતઃ ।
નિવાર્યમાણેનાસ્માભિરનુગન્તું તદેષિતાઃ ॥

વનવાસાન્નિવૃત્તાનાં સમયે ચ તથા કૃતે ।
સ્નેહશ્ચ દર્શિતો નિત્યં પ્રત્યક્ષં વો મહારથાઃ ॥

યોઽસાવત્યન્તમસ્માસુ કુર્વાણઃ સૌહૃદં પરમ્ ।
હતસ્તદર્થે મરણં ગમિષ્યામિ સબાન્ધવઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવં બ્રુવતિ કૌન્તેયે દાશાર્હસ્ત્વરિતસ્તતઃ ।
નિવાર્ય સૈન્યં બાહુભ્યામિદં વચનમબ્રવીત્ ॥

શીઘ્રં ન્યસ્યત શસ્ત્રાણિ વાહેભ્યશ્ચાવરોહત ।
એષ યોગોઽત્ર વિહિતઃ પ્રતિઘાતે મહાત્મનઃ ॥

દ્વિપાશ્વસ્યન્દનેભ્યશ્ચ ક્ષિતિં સર્વેઽવરોહત ।
એવમેતન્ન વો હન્યાદસ્ત્રં ભૂમૌ નિરાયુધાન્ ॥

યથાયથા હિ યુધ્યન્તે યોધા હ્યસ્ત્રમિદં પ્રતિ ।
તથાતથા ભવન્ત્યેતે કૌરવા બલવત્તરાઃ ॥

નિક્ષેપ્સ્યન્તિ ચ શસ્ત્રાણિ વાહનેભ્યોઽવરુહ્ય યે । યેઽઞ્જલિં કુર્વતે વીર નમસ્તિ ચ વિવાહનાઃ ।
તાન્નૈતદસ્ત્રં સઙ્ગ્રામે નિહનિષ્યતિ માનવાન્ ॥

યે ત્વેતત્પ્રતિયોત્સ્યન્તિ મનસાઽપીહ કેચન ।
નિહનિષ્યતિ તાન્સર્વાન્રસાતલગતાનપિ ॥

તે વચસ્તસ્ય તચ્છ્રુત્વા વાસુદેવસ્ય ભારત ।
ઈષુઃ સર્વે સમુત્સ્રષ્ટું મનોભિઃ કરણેન ચ ॥

તત ઉત્સ્રષ્ટુકામાંસ્તાનસ્ત્રાણ્યાલક્ષ્ય પાણ્ડવઃ ।
ભીમસેનોઽબ્રવીદ્રાજન્નિદં સંહર્ષયન્વચઃ ॥

ન કથઞ્ચન શસ્ત્રાણિ મોક્તવ્યાનીહ કેનચિત્ ।
અહમાવારયિષ્યામિ દ્રોણપુત્રાસ્ત્રમાશુગૈઃ ॥

ગદયાઽપ્યનયા ગુર્વ્યા હેમવિગ્રહયા રણે ।
કાલવત્પ્રહરિષ્યામિ દ્રૌણેરસ્ત્રં વિશાતયન્ ॥

ન હિ મે વિક્રમે તુલ્યઃ કશ્ચિદસ્તિ પુમાનિહ ।
યથૈવ સવિતુસ્તુલ્યં જ્યોતિરન્યન્ન વિદ્યતે ॥

પશ્યતેમૌ હિ મે બાહૂ નાગરાજકરોપમૌ ।
સમર્થૌ પર્વતસ્યાપિ શૈશિરસ્ય નિપાતને ॥

નાગાયુતસમપ્રાણો હ્યહમેકો નરેષ્વિહ ।
શક્રો યથાઽપ્રતિદ્વન્દ્વો દિવિ દેવેષુ વિશ્રુતઃ ॥

અદ્ય પશ્યત મે વીર્યં બાહ્વોઃ પીનાંસયોર્યુધિ ।
જ્વલમાનસ્ય દીપ્તસ્ય દ્રૌણેરસ્ત્રસ્ય વારણે ॥

યદિ નારાયણાસ્ત્રસ્ય પ્રતિયોદ્વા ન વિદ્યતે ।
અદ્યૈતત્પ્રતિયોત્સ્યામિ પશ્યત્સુ કુરુપાણ્ડુપુ ॥

અર્જુનાર્જુન બીભત્સો ન ન્યસ્યં ગાણ્ડિવં ત્વયા ।
શશાઙ્કસ્યેવ તે પઙ્કો નૈર્મલ્યં પાતયિષ્યતિ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

ભીમ નારાયણાસ્ત્રે મે ગોષુ ચ બ્રાહ્મણેષુ ચ ।
એતેષુ ગાણ્ડિવં ન્યસ્યમેતદ્ધિ વ્રતમુત્તમમ્ ॥

એવમુક્તસ્તતો ભીમો દ્રોણપુત્રમરિન્દમમ્ ।
અભ્યયાન્મેઘઘોષેણ રથેનાદિત્યવર્ચસા ॥

કમ્પયન્મેદિનીં સર્વાં ત્રાસયંશ્ચ ચમૂં તવ ।
શઙ્ખશબ્દં મહત્કૃત્વા ભુજશબ્દં ચ પાણ્ડવઃ ॥

તસ્ય શઙ્ખસ્વનં શ્રુત્વા બાહુશબ્દં ચ તાવકાઃ ।
સમન્તાત્કોષ્ઠકીકૃત્ય શરવ્રાતૈરવાકિરન્ ॥

સ એનમિષુજાલેન લઘુત્વાચ્છીઘ્રવિક્રમઃ ।
નિમેષમાત્રેણાસાદ્ય કુન્તીપુત્રોઽભ્યવાકિરત્ ॥

તતો દ્રૌણિઃ પ્રહસ્યૈનં દ્રવન્તમભિભાષ્ય ચ ।
અવાકિરત્પ્રદીપ્તાગ્રૈઃ શરૈસ્તૈરભિમન્ત્રિતૈઃ ॥

પન્નગૈરિવ દીપ્તાસ્યૈર્વમદ્ભિર્જ્વલનં રણે ।
અવકીર્ણોઽભવત્પાર્થઃ સ્ફુલિઙ્ગૈરિવ કાઞ્ચનૈઃ ॥

તસ્ય રૂપમભૂદ્રાજન્ભીમસેનસ્ય સંયુગે ।
ખદ્યોતૈરાવૃતસ્યેવ પર્વતસ્ય દિનક્ષયે ॥

તદસ્ત્રં દ્રોણપુત્રસ્ય તસ્મિન્પ્રતિસમસ્યતિ ।
અવર્ધત મહારાજ યથાઽગ્નિરનિલોદ્ધતઃ ॥

વિવર્ધમાનમાલક્ષ્ય તદસ્ત્રં ભીમવિક્રમમ્ ।
પાણ્ડુસૈન્યમૃતે ભીમં સુમહદ્ભયમાવિશત્ ॥

તતઃ શસ્ત્રાણિ તે સર્વે સમુત્સૃજ્ય મહીતલે ।
અવારોહન્રથેભ્યશ્ચ હસ્ત્યશ્વેભ્યશ્ચ સર્વશઃ ॥

તેષુ નિક્ષિપ્તશસ્ત્રેષુ વાહનેભ્યશ્ચ્યુતેષુ ચ ।
તદસ્ત્રવીર્યં વિપુલં ભીમમૂર્ધન્યથાપતત્ ॥

હાહાકૃતાનિ ભૂતાનિ પાણ્ડવાશ્ચ વિશેષતઃ ।
ભીમસેનમપશ્યન્ત તેજસા સંવૃતં તથા ॥