મહાભારત · અધ્યાય 7.192

તં દૃષ્ટ્વા પરમોદ્વિગ્નં શોકોપહતચેતસમ્ ।
પાઞ્ચાલરાજસ્ય સુતો ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ સમાદ્રવત્ ॥

ય ઇષ્ટ્વા મનુજેન્દ્રેણ દ્રુપદેન મહામખે ।
લબ્ધો દ્રોણવિનાશાય સમિદ્ધાદ્ધવ્યવાહનાત્ ॥

સ ધનુર્જૈત્રમાદાય ઘોરં જલદનિઃસ્વનમ્ ।
દૃઢજ્યમજરં દિવ્યં શરં ચાશીવિષોપમમ્ ॥

સન્દધે કાર્મુકે તસ્મિંસ્તતસ્તમનલોપમમ્ ।
દ્રોણં જિઘાંસ્તુઃ પાઞ્ચાલ્યો મહાજ્વાલમિવાનલમ્ ॥

તસ્ય રૂપં શરસ્યાસીદ્ધનુર્જ્યામણ્ડલાન્તરે ।
દ્યોતતો ભાસ્કરસ્યેવ ઘનાન્તે પરિવેષિણઃ ॥

પાર્ષતેન પરામૃષ્ટં જ્વલન્તમિવ તદ્ધનુઃ ।
અન્તકાલમનુપ્રાપ્તં મેનિરે વીક્ષ્ય સૈનિકાઃ ॥

તમિષું સંહતં તેન ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્ ।
દૃષ્ટ્વાઽમન્યત દેહસ્ય કાલપર્યાયમાગતમ્ ॥

તતઃ પ્રયત્નમાતિષ્ઠદાચાર્યસ્તસ્ય વારમે ।
ન ચાસ્યાસ્ત્રાણિ રાજેન્દ્ર પાદુરાસન્મહાત્મનઃ ॥

તસ્ય ત્વહાનિ ચત્વારિ ક્ષપા ચૈકાઽસ્યતો ગતા ।
તસ્ય ચાહ્નસ્ત્રિભાગેન ક્ષયં જગ્મુઃ પતત્રિણઃ ॥

સ શરક્ષયમાસાદ્ય પુત્રશોકેન ચાર્દિતઃ ।
વિવિધાનાં ચ દિવ્યામાનમસ્ત્રાણામપ્રસાદતઃ ॥

ઉત્સ્રષ્ટુકામઃ શસ્ત્રાણિ ઋષિવાક્યપ્રચોદિતઃ ।
તેજસા પૂર્યમાણશ્ચ યુયુધે ન યથા પુરા ॥

ભૂયશ્ચાન્યત્સમાદાય દિવ્યમાઙ્ગિરસં ધનુઃ ।
શરાંશ્ચ બ્રહ્મદણ્ડાભાન્ધૃષ્ટદ્યુમ્નમયોધયત્ ॥

તતસ્તં શરવર્ષેણ મહતા સમવાકિરત્ ।
વ્યશાતયચ્ચ સઙ્ક્રુદ્ધો ધૃષ્ટદ્યુમ્નમમર્ષણમ્ ॥

શરાંશ્ચ શતધા તસ્ય દ્રોણશ્ચિચ્છેદ સાયકૈઃ ।
ધ્વજં ધનુશ્ચ નિશિતૈઃ સારથિં ચાપ્યપાતયત્ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ પ્રહસ્યાન્યત્પુનરાદાય કાર્મુકમ્ ।
શિતેન ચૈનં બાણેન પ્રત્યવિધ્યત્સ્તનાન્તરે ॥

સોઽતિવિદ્ધો મહેષ્વાસોઽસમ્ભ્રાન્ત ઇવ સંયુગે ।
ભલ્લેન શિતધારેણ ચિચ્છેદાસ્ય પુનર્ધનુઃ ॥

યચ્ચાસ્ય બાણવિકૃતં ધનૂંષિ ચ વિશામ્પતે ।
સર્વં ચિચ્છેદ દુર્ધર્ષો ગદાં ખઙ્ગં ચ વર્જયન્ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નં ચ વિવ્યાધ નવભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
જીવિતાન્તકરૈઃ ક્રુદ્ધઃ શિલાધૌતૈઃ પરન્તપઃ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽથ તસ્યાશ્વાન્ખરથાશ્વૈર્મહારથઃ ।
વ્યામિશ્રયદમેયાત્મા બ્રાહ્મમસ્ત્રમુદીરયન્ ॥

તે મિશ્રા બહ્વશોભન્ત જવના વાતરંહસઃ ।
પારાવતસવર્ણાશ્ચ શોણાશ્ચ ભરતર્ષભ ॥

યથા સવિદ્યુતો મેઘા નદન્તો જલદાગમે ।
તથા રેજુર્મહારાજ મિશ્રિતા રણમૂર્ધનિ ॥

ઈષાબન્ધં ચક્રબન્ધં રથબન્ધં તથૈવ ચ ।
પ્રાણાશયદમેયાત્મા ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય સ દ્વિજઃ ॥

સ ચ્છિન્નધન્વા પાઞ્ચાલ્યો નિકૃત્તધ્વજસારથિઃ ।
ઉત્તમામાપદં પ્રાપ્ય ગદાં વીરઃ પરામૃશત્ ॥

તામસ્ય વિશિખૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ ક્ષિપ્યમાણાં મહારથઃ ।
નિજઘાનઃ શરૈર્દ્રોણઃ ક્રુદ્ધઃ સત્યપરાક્રમઃ ॥

તાં તુ દૃષ્ટ્વા નરવ્યાઘ્રો દ્રોણેન નિહતાં શરૈઃ ।
વિમલં ખઙ્ગમાદત્ત શતચન્દ્રં ચ ભાનુમત્ ॥

અસંશયં તથાભૂતઃ પાઞ્ચાલ્યઃ સાધ્વમન્યત ।
વધમાચાર્યમુખ્યસ્ય પ્રાપ્તકાલં મહાત્મનઃ ॥

તતઃ સ રથનીડસ્થં સ્વરથસ્ય રથેપયા ।
અગચ્છદસિમુદ્યમ્ય શતચન્દ્રં ચ ભાનુમત્ ॥

ચિકીર્ષુર્દુષ્કરં કર્મ ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારથઃ ।
ઇયેષ વક્ષો ભેત્તું સ ભારદ્વાજસ્ય સંયુગે ॥

સોઽતિષ્ઠદ્યુગમધ્યે વૈ યુગસન્નહનેષુ ચ ।
જઘનાર્ધેષુ ચાશ્વાનાં તત્સૈન્યાઃ સમપૂજયન્ ॥

તિષ્ઠતો યુગપાલીપુ શોણાનપ્યધિતિષ્ઠતઃ ।
નાપશ્યદન્તરં દ્રોણસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

ક્ષિપ્રં શ્યેનસ્ય ચરતો યથૈવામિષગૃદ્ધિનઃ ।
તદ્વદાસીદભીસારો દ્રોમપાર્ષતયો રણે ॥

તસ્ય પારાવતાનશ્વાન્રથશક્ત્યા પરાભિનત્ ।
સર્વાનેકૈકશો દ્રોણો રક્તાનશ્વાન્વિવર્જયન્ ॥

તે હતા ન્યપતન્ભૂમૌ ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય વાજિનઃ ।
શોણાસ્તુ પર્યમુચ્યન્ત રથબન્ધાદ્વિશામ્પતે ॥

તાન્હયાન્નિહતાન્દૃષ્ટ્વા દ્વિજાગ્ર્યેણ સ પાર્ષતઃ ।
નામૃષ્યત યુધાં શ્રેષ્ઠો યાજ્ઞસેનિર્મહારથઃ ॥

વિરથઃ સ ગૃહીત્વા તુ ખઙ્ગં ખઙ્ગભૃતાં વરઃ ।
દ્રોણમભ્યપતદ્રાજન્વૈનતેય ઇવોરગમ્ ॥

તસ્ય રૂપં બભૌ રાજન્ભારદ્વાજં જિઘાંસતઃ ।
યથા રૂપં પુરા વિષ્ણોર્હિરણ્યકશિપોર્વધે ॥

સ તદા વિવિધાન્મર્ગાન્પ્રવરાંશ્ચૈકવિંશતિમ્ ।
દર્શયામાસ કૌરવ્ય પાર્ષતો વિચરન્રણે ॥

ભ્રાન્તુમુદ્ધાન્તમાવિદ્ધમાપ્લુતં પ્રસૃતં સૃતમ્ ।
પરિવૃત્તં નિવૃત્તં ચ ખઙ્ગં ચર્મ ચ ધારયન્ ॥

સમ્પાતં સમુદીર્ણં ચ દર્શયામાસ પાર્ષતઃ । ભારતં કૌશિકં ચૈવ સાત્વતં ચૈવ શિક્ષયા ।

દર્શયન્વ્યચરદ્યુદ્ધે દ્રોણસ્યાન્તચિકીર્ષયા ॥ ચરતસ્તસ્ય તાન્મર્ગાન્વિચિત્રાન્ખઙ્ગચર્મિણઃ ।
વ્યસ્મયન્ત રણે યોધા દેવતાશ્ચ સમાગતાઃ ॥

તતઃ શરસહસ્રેણ શતચન્દ્રમપાતયત્ ।
ચર્મ ખઙ્ગં ચ સમ્બાધે ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય સ દ્વિજઃ ॥

યે તુ વૈતસ્તિકા નામ શરા આસન્નયોધિનઃ ।
નિકૃષ્ટયુદ્ધે દ્રોણસ્ય નાન્યેષાં સન્તિ તે શરાઃ ॥

ઋતે શારદ્વતાત્પર્થાદ્દ્રૌણેર્વૈકર્તનાત્તથા ।
પ્રદ્યુમ્નયુયુધાનાભ્યામભિમન્યોશ્ચ ભારત ॥

અથાસ્યેષુ સમાધત્ત દૃઢં પરમસમ્મતમ્ ।
અન્તેવાસિનમાચાર્યો જિઘાંસુઃ પુત્રસમ્મિતમ્ ॥

તં શરૈર્દશભિસ્તીક્ષ્ણૈશ્ચિચ્છેદ શિનિપુઙ્ગવઃ । પશ્યતસ્તવ પુત્રસ્ય કર્ણસ્ય ચ મહાત્મનઃ ।
ગ્રસ્તમાચાર્યમુખ્યેન ધૃષ્ટદ્યુમ્નમમોચયત્ ॥

ચરન્તં રથમાર્ગેષુ સાત્યકિં સત્યવિક્રમમ્ । દ્રોણકર્માન્તરગતં કૃપસ્યાપિ ચ ભારત ।
અપશ્યેતાં મહાત્માનૌ વિષ્વક્સેનધનઞ્જયૌ ॥

અપૂજયેતાં વાર્ષ્ણેયં બ્રુવાણૌ સાધુસાધ્વિતિ ।
દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ સર્વેષાં યુધિ નિઘ્ન્તમચ્યુતમ્ ॥

ધનઞ્જયસ્તતઃ કૃષ્ણમબ્રવીત્પશ્ય કેશવ ।
આચાર્યરથમુખ્યાનાં મધ્યે ક્રીડન્મધૂદ્વહઃ ॥

આનન્દયતિ માં ભૂયઃ સાત્યકિઃ પરવીરહા ।
માદ્રીપુત્રૌ ચ ભીમં ચ રાજાનં ચ યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

યચ્છિક્ષયાઽનુદ્ધતઃ સન્રણે ચરતિ સાત્યકિઃ ।
મહારથાનુપક્રીડન્વૃષ્ણીનાં કીર્તિવર્ધનઃ ॥

તમેતે પ્રતિનન્દન્તિ સિદ્ધાઃ સૈન્યાશ્ચ વિસ્મિતાઃ । અજય્યં સમરે દૃષ્ટ્વા સાધુસાધ્વિતિ સાત્યકિમ્ ।
યોધાશ્ચોભયતઃ સર્વે કર્મભિઃ સમપૂજયન્ ॥