મહાભારત · અધ્યાય 7.174

તતઃ કર્ણો રણે દૃષ્ટ્વા પાર્ષતં પરવીરહા ।
આજઘાનરોસિ શરૈર્દશભિર્મર્મભેદિભિઃ ॥

પ્રતિવિવ્યાધ તં તૂર્ણં ધૃષ્ટદ્યુમ્નોપિ મારિષ ।
દશભિઃ સાયકૈર્હૃષ્ટસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥

તાવન્યોન્યં શરૈઃ સઙ્ખ્યે સઞ્છાદ્ય સુમહારથૈઃ ।
પુનઃ પૂર્ણાયતોત્સૃષ્ટૈર્વિવ્યધાતે પરસ્પરમ્ ॥

તતઃ પાઞ્ચાલમુખ્યસ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય સંયુગે ।
સારથિં ચતુરશ્ચાશ્વાન્કર્ણો વિવ્યાધ સાયકૈઃ ॥

કાર્મુકપ્રવરં ચાપિ પ્રચિચ્છેદ શિતૈઃ શરૈઃ ।
સારથિં ચાસ્ય ભલ્લેન રથનીડાદપાતયત્ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તુ વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ ।
ગૃહીત્વા પરિઘં ઘોરં કર્ણસ્યાશ્વાનપીડયત્ ॥

વિદ્ધશ્ચ બહુભિસ્તેન શરૈરાશીવિષોપમૈઃ ।
તતો યુધિષ્ઠિરાનીકં પદ્ધ્યામેવાન્વપદ્યત ॥

આરુરોહ રથં ચાપિ સહદેવસ્ય મારિષ ।
પ્રયાતુકામઃ કર્ણાય વારિતો ધર્મસૂનુના ॥

કર્ણસ્તુ સુમહાતેજાઃ સિંહનાદવિમિશ્રિતમ્ ।
ધનુઃશબ્દં મહચ્ચક્રે દધ્મૌ તારેણ ચામ્બુજમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા વિનિર્જિતં યુદ્ધે પાર્ષતં તે મહારથાઃ ।
અમર્ષવશમાપન્નાઃ પાઞ્ચાલાઃ સહસોમકાઃ ॥

સૂતપુત્રવધાર્થાય શસ્ત્રાણ્યાદાય સર્વશઃ ।
પ્રયયુઃ કર્ણમુદ્દિશ્ય મૃત્યું કૃત્વા નિવર્તનમ્ ॥

કર્ણસ્યાપિ રથે વાહાનન્યાન્સૂતોઽભ્યયોજયત્ ।
શઙ્ખવર્ણાન્મહાવેગાન્સૈન્ધવાન્સાધુવાહિનઃ ॥

લબ્ધલક્ષસ્તુ રાધેયઃ પઞ્ચાલાનાં મહારથાન્ ।
અભ્યપીડયદાયસ્તઃ શરૈર્મેઘ ઇવાચલમ્ ॥

સા પીડ્યમાના કર્ણેન પાઞ્ચાલાનાં મહાચમૂઃ ।
સમ્પ્રાદ્રવત્સુસન્ત્રસ્તા સિંહેનેવાર્દિતા મૃગી ॥

પતિતાસ્તુરગેભ્યશ્ચ ગજેભ્યશ્ચ મહીતલે ।
રથેભ્યશ્ચ નરાસ્તૂર્ણમદૃશ્યન્ત તતસ્તતઃ ॥

ધાવમાનસ્ય યોધસ્ય ક્ષુરપ્રૈઃ સ મહામૃધે ।
બાહૂ ચિચ્છેદ વૈ કર્ણઃ શિરશ્ચૈવ સકુણ્ડલમ્ ॥

ઊરૂ ચિચ્છેદ ચાન્યસ્ય ગજસ્થસ્ય વિશામ્પતે ।
વાજિપૃષ્ઠગતસ્યાપિ ભૂમિષ્ઠસ્ય ચ મારિષ ॥

નાજ્ઞાસિષુર્ધાવમાના બહવશ્ચ મહારથાઃ ।
સઞ્છિન્નાન્યાત્મગાત્રાણિ વાહનાનિ ચ સંયુગે ॥

તે વધ્યમાનાઃ સમરે પાઞ્ચાલાઃ સૃઞ્જયૈઃ સહ ।
તૃણપ્રસ્પન્દનાચ્ચાપિ સૂતપુત્રં સ્મ મેનિરે ॥

અપિ સ્વં સમરે યોધં ધાવમાનં વિચેતસમ્ ।
કર્ણમેવાભ્યમન્યન્ત તતો ભીતા દ્રવન્તિ તે ॥

તાન્યનીકાનિ ભગ્નાનિ દ્રવમાણાનિ ભારત ।
અભ્યદ્રવદ્દ્રુતં કર્ણઃ પૃષ્ઠતો વિકિરઞ્છરાન્ ॥

અવેક્ષમાણાસ્ત્વન્યોન્યં સુસમ્મૂઢા વિચેતસઃ ।
નાશક્નુવન્નવસ્થાતું કાલ્યમાના મહાત્મના ॥

કર્ણેનાભ્યાહતા રાજન્પાઞ્ચાલાઃ પરમેષુભિઃ ।
દ્રોણેન ચ દિશઃ સર્વા વીક્ષમાણાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા સ્વસૈન્યં પ્રેક્ષ્ય વિદ્રુતમ્ ।
અપયાને મનઃ કૃત્વા ફલ્ગુનં વાક્યમબ્રવીત્ ॥

પશ્ય કર્ણં મહેષ્વાસં ધનુષ્પાણિમવસ્થિતમ્ ।
નિશીથે દારુણે કાલે તપન્તમિવ ભાસ્કરમ્ ॥

કર્ણસાયકનુન્નાનાં ક્રોશતામેષ નિઃસ્વનઃ ।
અનિશં શ્રૂયતે પાર્થ ત્વદ્બન્ધૂનામનાથવત્ ॥

યથા વિસૃજતશ્ચાસ્ય સન્દધાનસ્ય ચાશુગાન્ ।
પશ્યામિ નાન્તરં પાર્થ ક્ષપયિષ્યતિ નો ધ્રુવમ્ ॥

યદત્રાનન્તરં કાર્યં પ્રાપ્તકાલ ચ પશ્યસિ ।
કર્ણસ્ય વધસંયુક્તં તત્કુરુષ્વ ધનઞ્જય ॥

એવમુક્તો મહારાજ પાર્થઃ કૃષ્ણમથાબ્રવીત્ ।
ભીતઃ કુન્તીસુતો રાજા રાધેયસ્યાદ્ય વિક્રમાત્ ॥

એવં ગતે પ્રાપ્તકાલં કર્ણાનીકે પુનઃ પુનઃ ।
ભવાન્વ્યવસ્યતુ ક્ષિપ્રં દ્રવતે હિ વરૂથિની ॥

દ્રોણસાયકનુન્નાનાં ભગ્નાનાં મધુસૂદન ।
કર્ણેન ત્રાસ્યમાનાનામવસ્થાનં ન વિદ્યતે ॥

પશ્યામિ ચ તથા કર્ણં વિચરન્તમભીતવત્ ।
દ્રવમાણાન્રથોદારાન્કિરન્તં નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

નૈનં શક્ષ્યામિ સંસોઢું ચરન્તં રણમૂર્ધનિ ।
પ્રત્યક્ષં વૃષ્ણિશાર્દૂલ પાદસ્પર્શમિવોરગઃ ॥

સ સવાંસ્તત્ર યાત્વાશુ યત્ર કર્ણો મહારથઃ ।
અહમેનં હનિષ્યામિ માં વૈષ મધુસૂદન ॥
શ્રીવાસુદેવ ઉવાચ ।

પશ્યામિ કર્ણં કૌન્તેય દેવરાજમિવાહવે ।
વિચરન્તં નરવ્યાઘ્રમતિમાનુષવિક્રમમ્ ॥

નૈતસ્યાન્યોઽસ્તિ સઙ્ગ્રામે પ્રત્યુદ્યાતા ધનઞ્જય ।
ઋતે ત્વાં પુરુષવ્યાઘ્ર રાક્ષસાદ્વા ઘટોત્કચાત્ ॥

ન તુ તાવદહં મન્યે પ્રાપ્તકાલં તવાનઘ ।
સમાગમં મહાબાહો સૂતપુત્રેણ સંયુગે ॥

દીપ્યમાના મહોલ્કેવ તિષ્ઠત્યસ્ય હિ વાસવી ।
ત્વદર્થં હિ મહાબાહો સૂતપુત્રેણ સંયુગે ॥

રક્ષ્યતે શક્તિરેષા હિ રૌદ્રાં રૂપં બિભર્તિ ચ ।
ઘટોત્કચસ્તુ રાધેયં પ્રત્યુદ્યાતુ મહાબલઃ ॥

સ હિ ભીમેન બલિના જાતઃ સુરપરાક્રમઃ ।
તસ્મિન્નસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ રાક્ષસાન્યાસુરાણિ ચ ॥

સતતં ચાનુરક્તો વો હિતૈષી ચ ઘટોત્કચઃ ।
વિજેષ્યતિ રણે કર્ણમિતિ મે નાત્ર સંશયઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્તો મહાબાહુઃ પાર્થઃ પુષ્કરલોચનઃ ।
આજુહાવાથ તદ્રક્ષસ્તચ્ચાસીત્પ્રાદુરપ્રતઃ ॥

કવચી સશરઃ ખઙ્ગી સધન્વા ચ વિશામ્પતે । અભિવાદ્ય તતઃ કૃષ્ણં પાણ્ડવં ચ ધનઞ્જયમ્ ।
અબ્રવીચ્ચ તદા કૃષ્ણમયમસ્મ્યનુશાધિ મામ્ ॥

તતસ્તં મેઘસઙ્કાશં દીપ્તાસ્યં દીપ્તકુણ્ડલમ્ ।
અભ્યભાષત હૈડિમ્બિં દાશાર્હઃ પ્રહસન્નિવ ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

ઘટોત્કચ વિજાનીહિ યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ પુત્રક । પ્રાપ્તો વિક્રમકાલોઽયં તવ નાન્યસ્ય કસ્યાચિત્ ।
સ ત્વં નિમજ્જતાં યુદ્ધે બન્ધૂનાં બાન્ધવો ભવ ॥

યાવન્તિ ચ તવાસ્ત્રાણિ સન્તિ માયાશ્ચ રાક્ષસીઃ ।
અદ્યૈવ સમયસ્તેષાં માયાનાં ચૈવ રાક્ષસ ॥

પશ્ય કર્ણેન હૈડિમ્બે પાણ્ડવાનામનીકિનીમ્ ।
કાલ્યમાનાં રણે તાત સિંહનેવેતરાન્મૃગાન્ ॥

એષ કર્ણો મહેષ્વાસો મતિમાન્દૃઢવિક્રમઃ ।
પાણ્વાનામનીકેષુ નિહન્તિ ક્ષત્રિયર્ષભાન્ ॥

કિરન્તઃ શરવર્ષાણિ મહાન્તિ દૃઢધન્વિનઃ ।
ન શક્નુવન્ત્યવસ્થાતું પીડ્યમાનાઃ શરાર્ચિષા ॥

નિશીથે સૂતપુત્રેણ શરવર્ષેણ પીડિતાઃ ।
એતે દ્રવન્તિ પાઞ્ચાલાઃ સિંહેનેવાર્દિતા મૃશાઃ ॥

એતસ્યૈવં પ્રવૃદ્ધસ્ય સૂતપુત્રસ્ય સંયુગે ।
નિષેદ્ધા વિદ્યતે નાન્યસ્ત્વામૃતે ભીમવિક્રમ ॥

સ ત્વં કુરુ મહાબાહો કર્મ યુક્તમિહાત્મનઃ ।
માતુલાનાં પિતૄણાં ચ તેસજોઽસ્ત્રબલસ્ય ચ ॥

એતદર્થે હિ હૈડિમ્બે પુત્રાનિચ્છન્તિ માનવાઃ ।
કથં નસ્તારયેદ્દુઃખાત્સ ત્વં તારય બાન્ધવાન્ ॥

ઇચ્છન્તિ પિતરઃ પુત્રાન્સ્વાર્થહેતોર્ઘટોત્કચ ।
હહલોકાત્પરે લોકે તારયિષ્યન્તિ યે હિતાઃ ॥

તવ હ્યત્ર બલં ભીમં માયાશ્ચ તવ દુસ્તરાઃ ।
સઙ્ક્રામે યુધ્યમાનસ્ય સતતં ભીમનન્દન ॥

પાણ્ડવાનાં પ્રભગ્નાનાં કર્ણેન નિશિ સાયકૈઃ ।
મજ્જતાં ધાર્તરાષ્ટ્રેષુ ભવ પારં પરન્તપ ॥

રાત્રૌ હિ રાક્ષસા ભૂયો ભવન્ત્યમિતવિક્રમાઃ ।
બલવન્તઃ સુદુર્ધર્ષાઃ શૂરા વિક્રાન્તચારિણઃ ॥

જહિ કર્ણં હમેષ્વાસં નિશીથે માયયા રણે ।
પાર્થા દ્રોણં વધિષ્યન્તિ ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમાઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

કેશવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા બીભત્સુરપિ રાક્ષસમ્ ।
અભ્યભાષત કૌરવ્ય ઘટોત્કચમરિન્દમમ્ ॥

ઘટોત્કચ ભવાંશ્ચૈવ દીર્ઘબાહુશ્ચ સાત્યકિઃ ।
મતૌ મે સર્વસૈન્યેષુ ભીમસેનશ્ચ પાણ્ડવઃ ॥

તદ્ભવાન્યાતુ કર્ણેન દ્વૈરથં યુધ્યતાં નિશિ ।
સાત્યકિઃ પૃષ્ઠગોપસ્તે ભવિષ્યતિ મહારથઃ ॥

જહિ કર્ણં રણે શૂરં સાત્વતેન સહાયવાન્ ।
યથેન્દ્રસ્તારકં પૂર્વં સ્કન્દેન સહ જઘ્નિવાન્ ॥
ઘટોત્કચ ઉવાચ ।

એવમેવ મહાબાહો યથા વદસિ માં પ્રભો ।
ત્વયા નિયુક્તો ગચ્છામિ કર્ણસ્ય બધકાઙ્ક્ષયા ॥

અલમેવાસ્મિ કર્ણાય દ્રોણાયાલં ચ ભારત ।
અન્યેષાં ક્ષત્રિયાણાં ચ કૃતાસ્ત્રાણાં મહાત્મનામ્ ॥

અદ્ય દાસ્યામિ સઙ્ગ્રામં સૂતપુત્રાય તં નિશિ ।
યં જનાઃ સમ્પ્રવક્ષ્યન્તિ યાવદ્ભૂમિર્ધરિષ્યતિ ॥

ન ચાત્ર શૂરાન્મોક્ષ્યામિ ન ભીતાન્ન કૃતાઞ્જલીન્ ।
સર્વાનેવ વધિષ્યામિ રાક્ષસં ધર્મમાસ્થિતઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા મહાબાહુર્હૈડિમ્બિઃ પરવીરહા ।
અભ્યયાત્તુમુલે કર્ણં તવ સૈન્યં વિભીષયન્ ॥

તમાપતન્તં સઙ્ક્રુદ્ધં દીપ્તાસ્યં દીપ્તમૂર્ધજમ્ ।
પ્રહસન્પુરુષવ્યાઘ્રઃ પ્રતિજગ્રાહ સૂતજઃ ॥

તયોઃ સમભવદ્યુદ્ધં કર્ણરાક્ષસયોર્નિશિ ।
ગર્જતો રાજશાર્દૂલ શક્રપ્રહ્લાદયોરિવ ॥