મહાભારત · અધ્યાય 7.172

તતસ્તે પ્રાદ્રવન્સર્વે ત્વરિતા યુદ્ધદુર્મદાઃ ।
અમૃષ્યમાણાઃ સંરબ્ધા યુયુધાનરથં પ્રતિ ॥

તે રથૈઃ કલ્પિતૈ રાજન્હેમરૂપ્યવિભૂષિતૈઃ ।
સાદિભિશ્ચ ગજૈશ્ચૈવ પરિવવ્રુઃ સમન્તતઃ ॥

અથૈનં કોષ્ઠકીકૃત્ય સર્વતસ્તે મહારથાઃ ।
સિંહનાદાંસ્તતશ્ચક્રુસ્તર્જયન્તિ સ્મ સાત્યકિમ્ ॥

તેઽભ્યવર્ષઞ્છરૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ સાત્યકિં સત્યવિક્રમમ્ ।
ત્વરમાણા મહાવીરા માધવસ્ય વધૈષિણઃ ॥

તાન્દૃષ્ટ્વા પતતસ્તૂર્ણં શૈનેયઃ પરવીરહા ।
પ્રત્યગૃહ્ણાન્મહાબાહુઃ પ્રમુઞ્ચન્વિશિખાન્બહૂન્ ॥

તત્ર વીરો મહેષ્વાસઃ સાત્યકિર્યુદ્ધદુર્મદઃ ।
નિચકર્ત શિરાંસ્યુગ્રૈઃ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

હસ્તિહસ્તાન્હયગ્રીવા બાહૂનપિ ચ સાયુધાન્ ।
ક્ષુરપ્રૈઃ શાતયામાસ તાવકાનાં સ માધવઃ ॥

પતિતૈશ્ચામરૈશ્ચૈવ શ્વેતચ્છત્રૈશ્ચ ભારત ।
બભૂવ ધરણી પૂર્ણા નક્ષત્રૈર્દ્યૌરિવ પ્રભો ॥

એતેષાં યુયુધાનેન યુધ્યતાં યુધિ ભારત ।
બભૂવ તુમુલઃ શબ્દઃ પ્રેતાનાં ક્રન્દતામિવ ॥

તેન શબ્દેન મહતા પૂરિતાઽભૂદ્વસુન્ધરા ।
રાત્રિઃ સમભવચ્ચૈવ તીવ્રરૂપા ભયાવહા ॥

દીર્યમાણં બલં દૃષ્ટ્વા યુયુધાનશરાહતમ્ ।
શ્રુત્વા ચ વિપુલં નાદં નિશીથે રોમહર્ષણે ॥

સુતસ્તવાબ્રવીદ્રાજન્સારથિંરથિનાં વરઃ ।
યત્રૈષ શબ્દસ્તત્રાશ્વાંશ્ચોદયેતિ પુનઃપુનઃ ॥

તેન સઞ્ચોદ્યમાનસ્તુ તતસ્તાંસ્તુરગોત્તમાન્ ।
સૂતઃ સઞ્ચોદયામાસ યુયુધાનરથં પ્રતિ ॥

તતો દુર્યોધનઃ ક્રુદ્ધો દૃઢધન્વા જિતક્લમઃ ।
શીઘ્રહસ્તશ્ચિત્રયોધી યુયુધાનમુપાદ્રવત્ ॥

તતઃ પૂર્ણાયતોત્સૃષ્ટૈઃ શરૈઃ શોણિતભોજનૈઃ ।
દુર્યોધનં દ્વાદશભિર્માધવઃ પ્રત્યવિધ્યત ॥

દુર્યોધનસ્તેન તથા પૂર્વમેવાર્દિતઃ શરૈઃ ।
શૈનેયં દશભિર્બાણૈઃ પ્રત્યવિધ્યદમર્ષિતઃ ॥

તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં તુમુલં ભરતર્ષભ ।
પાઞ્ચાલાનાં ચ સર્વેષાં ભરતાનાં ચ દારુણમ્ ॥

શૈનેયસ્તુ રણે ક્રુદ્ધસ્તવ પુત્રં મહારથમ્ ।
સાયકાનામશીત્યા તુ વિવ્યાધોરસિ ભારત ॥

તતોઽસ્ય વાહાન્સમરે શરૈર્નિન્યે યમક્ષયમ્ ।
સારથિં ચ રથાત્તૂર્ણં પાતયામાસ પત્રિણા ॥

હતાશ્વે તુ રથેઽતિષ્ઠન્પુત્રસ્તવ વિશામ્પતે ।
મુમોચ નિશિતાન્બાણાઞ્શૈનેયસ્ય રથં પ્રતિ ॥

શરાન્પઞ્છસતાંસ્તસ્મૈ શૈનેયઃ કૃતહસ્તવત્ ।
ચિચ્છેદ સમરે રાજન્પ્રેષિતાંસ્તનયેન તે ॥

અથાપરેણ ભલ્લેન મુષ્ટિદેશે મહદ્ધનુઃ ।
ચિચ્છેદ તરસા યુદ્ધે તવ પુત્રસ્ય માધવ ॥

વિરથો વિધનુષ્કશ્ચ સર્વલોકેશ્વરઃ પ્રભુઃ ।
આરુરોહ રથં તૂર્ણં ભાસ્વરં કૃતવર્મણઃ ॥

દુર્યોધને પરાવૃત્તે શૈનેયસ્તવ વાહિનીમ્ ।
દ્રાવયામાસ વિશિખૈર્નિશામધ્યે વિશામ્પતે ॥

શકુનિશ્ચાર્જુનં રાજન્પરિવાર્ય સમન્તતઃ । રથૈરનેકસાહસ્રૈર્ગજૈશ્ચાપિ સહસ્રશઃ ।
તથા હયસહસ્રૈશ્ચ નાનાશસ્ત્રૈરવાકિરત્ ॥

તે મહાસ્ત્રાણિ સર્વાણિ વિકિરન્તોઽર્જુનં પ્રતિ ।
અર્જુનં યોધયન્તિ સ્મ ક્ષત્રિયાઃ કાલચોદિતાઃ ॥

તાન્યર્જુનઃ સહસ્રાણિ રથવારણવાજિનામ્ ।
પ્રત્યવારયદાયસ્તઃ પ્રકુર્વન્વિપુલં ક્ષયમ્ ॥

તતસ્તુ સમરે શૂરઃ શકુનિઃ સૌબલસ્તદા ।
વિવ્યાધ નિશિતૈર્બાણૈરર્જુનં પ્રહસન્નિવ ॥

પુનશ્ચૈવ શતેનાસ્ય સંરુરોધ મહારથમ્ ॥

તમર્જુનસ્તુ વિંશત્યા વિવ્યાધ યુધિ ભારત ।
અથેતરાન્મહેષ્વાસાંસ્ત્રિભિસ્ત્રિભિરવિધ્યત ॥

નિવાર્ય તાન્બાણગણૈર્યુધિ રાજન્ધનઞ્જયઃ ।
જઘાન તાવકાન્યોધાન્વજ્રપાણિરિવાસુરાન્ ॥

ભુજૈશ્છિન્નૈર્મહીપાલ હસ્તિહસ્તોપમૈર્મૃધે ।
સમાકીર્ણા મહી ભાતિ પઞ્ચાસ્યૈરિવ પન્નગૈઃ ॥

શિરોભિઃ સકિરીટૈશ્ચ સુનસૈશ્ચારુકુણ્ડલૈઃ ।
સન્દષ્ટૌષ્ઠપુટૈઃ ક્રુદ્ધૈસ્તથૈવોદ્વૃત્તલોચનૈઃ ॥

નિષ્કચૂડામણિધરૈઃ ક્ષત્રિયાણાં પિયંવદૈઃ ।
પઙ્કજૈરિવ વિન્યસ્તૈઃ પર્વતૈર્વિબભૌ મહી ॥

કૃત્વા તત્કર્મ બીભત્સુરુગ્રમુગ્રપરાક્રમઃ ।
વિવ્યાધ શકુનિં ભૂયઃ પઞ્ચભિર્નતપર્વભિઃ ॥

અતાડયદુલૂકં ચ ત્રિભિરેવ તથા શરૈઃ ।
ઉલૂકં પુનરાજઘ્ને ત્રિભિરેવ મહાયશાઃ ॥

સ તુ તેન સમાવિદ્ધ ક્રોધાદ્દ્વિગુણવિક્રમઃ ।
શરૈરનેકસાહસ્રૈઃ સોઽર્જુનં પ્રત્યવિધ્યત ॥

તમુલૂકસ્તથા વિદ્ધા વાસુદેવમતાડયત્ ।
નનાદ ચ મહાનાદં પૂરયન્નિવ મેદિનીમ્ ॥

અર્જુનઃ શકુનેશ્ચાપં સાયકૈરચ્છિનદ્રણે ।
નિન્યે ચ ચતુરો વાહાન્યમસ્ય સદનં પ્રતિ ॥

તતો રથાદવપ્લુત્ય સૌબલો ભરતર્ષભ ।
ઉલૂકસ્ય રથં તૂર્ણમારુરોહ વિશામ્પતે ॥

તાવેકરથમારૂઢૌ પિતાપુત્રૌ મહારથૌ ।
પાર્થં સિષિચતુર્બાણૈર્ગિરિં મેઘાવિવામ્બુભિઃ ॥

તૌ તુ વિદ્ધા મહારાજ પાણ્ડવો નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
વિદ્રાવયંસ્તવ ચમૂં શતશો વ્યધમચ્છરૈઃ ॥

અનિલેન યથાઽભ્રાણિ વિચ્છિન્નાનિ સમન્તતઃ ।
વિચ્છિન્નાનિ તથા રાજન્બલાન્યાસન્વિશામ્પતે ॥

તદ્બલં ભરતશ્ચેષ્ઠ વધ્યમાનં તદા નિશિ ।
પ્રદુદ્રાવ દિશઃ સર્વા વીક્ષમાણં ભયાર્દિતમ્ ॥

ઉત્સૃજ્ય વાહાન્સમરે ચોદયન્તસ્તથાઽપરે ।
સમ્ભ્રાન્તાઃ પર્યધાવન્ત તસ્મિંસ્તમસિ દારુણે ॥

વિજિત્ય સમરે યોધાંસ્તાવકાન્ભરતર્ષભ ।
દધ્મતુર્મુદિતૌ શઙ્ખૌ વાસુદેવધનઞ્જયૌ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારાજ દ્રોણં વિદ્ધા ત્રિભિઃ શરૈઃ ।
ચિચ્છેદ ધનુષસ્તૂર્ણં જ્યાં શરેણ શિતેન હ ॥

તન્નિધાય ધનુર્ભૂમૌ દ્રોણઃ ક્ષત્રિયમર્દનઃ ।
આદદેઽન્યદ્ધનુઃ શૂરો વેગવત્સારવત્તરમ્ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નં તતો દ્રોણો વિદ્ધા સપ્તભિરાશુગૈઃ ।
સારથિં પઞ્ચભિર્બાણૈ રાજન્વિવ્યાધ સંયુગે ॥

તં નિવાર્ય શરૈસ્તૂર્ણં ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારથઃ ।
વ્યધમત્કૌરવીં સેનામાસુરીં મઘવાનિવ ॥

વધ્યમાને બલે તસ્મિંસ્તવ પુત્રસ્ય મારિષ ।
પ્રાવર્તત નદી ઘોરાં શોણિતૌઘતરઙ્ગિણી ॥

ઉભયોઃ સેનયોર્મધ્યે નરાધદ્વિપવાહિની ।
તથા વૈતરણી રાજન્યતરાજુપુરં પ્રતિ ॥

દ્રાવયિત્વા તુ તત્સૈન્યં ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ પ્રતાપવાન્ ।
અભ્યરાજત તેજસ્વી શક્રો દેવગણેષ્વિવ ॥

અથ દધ્મુર્મહાશઙ્ખાન્ધૃષ્ટદ્યુમ્નશિખણ્ડિનૌ ।
યમૌ ચ યુયુધાનશ્ચ પાણ્ડક્ય વૃકોદરઃ ॥

જિત્વા રથસહસ્રાણિ તાવકાનાં મહારથાઃ ।
સિંહનાદરવાંશ્ચક્રુઃ પાણ઼્ડવા જિતકાશિનઃ ॥

પશ્યતસ્તવ પુત્રસ્ય કર્ણસ્ય ચ રણોત્કટાઃ ।
તથા દ્રોણસ્ય શૂરસ્ય દ્રૌણેશ્ચૈવ વિશામ્પતે ॥