મહાભારત · અધ્યાય 7.169

શતાનીકં શરૈસ્તૂર્ણં નિર્દહન્તં ચમૂં તવ ।
ચિત્રસેનસ્તવ સુતો વારયામાસ ભારત ॥

નાકુલિશ્ચિત્રસેનં તુ વિદ્ધ્વા પઞ્ચભિરાશુગૈઃ ।
સ તુ તં પ્રતિવિવ્યાધ દશભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

ચિત્રસેનો મહારાજ શતાનીકં પુનર્યુધિ ।
નવભિર્નિશિતૈર્બાણૈરાજઘાન સ્તનાન્તરે ॥

નાકુલિસ્તસ્ય વિશિખૈર્વર્મ સન્નતપર્વભિઃ ।
ગાત્રાત્સઞ્ચાવયામાસ તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

સોપેતવર્મા પુત્રસ્તે વિરરાજ ભૃશં નૃપ ।
ઉત્સૃજ્ય કાલે રાજેન્દ્ર નિર્મોકમિવ પન્નગઃ ॥

તતોઽસ્ય નિશિતૈર્બાણૈર્ધ્વજં ચિચ્છેદ નાકુલિઃ ।
ધનુશ્ચૈવ મહારાજ યતમાનસ્ય સંયુગે ॥

સ ચ્છિન્નધન્વા સમરે વિવર્મા ચ મહારથઃ ।
ધનુરન્યન્મહારાજ જગ્રાહારિવિદારણમ્ ॥

તતસ્તૂર્ણં ચિત્રસેનો નાકુલિં નવભિઃ શરૈઃ ।
વિવ્યાધ સમરે ક્રુદ્ધો ભરતાનાં મહારથઃ ॥

શતાનીકોઽથ સઙ્ક્રુદ્ધશ્ચિત્રસેનસ્ય મારિષ ।
જઘાન ચતુરો વાહાન્સારથિં ચ નરોત્તમઃ ॥

અવપ્લુત્ય રથાત્તસ્માચ્ચિત્રસેનો મહારથઃ ।
નાકુલિં પઞ્ચવિંશત્યા શરાણામાર્દયદ્બલી ॥

તસ્ય તત્કુર્વતઃ કર્મ નકુલસ્ય સુતો રણે ।
અર્ધચન્દ્રેણ ચિચ્છેદ ચાપં રત્નવિભૂષિતમ્ ॥

સ ચ્છિન્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ ।
આરુરોહ રથં તૂર્ણં હાર્દિક્યસ્ય મહાત્મનઃ ॥

દ્રુપદં તુ સહાનીકં દ્રોણપ્રેપ્સું મહારથમ્ ।
વૃષસેનોઽભ્યયાત્તૂર્ણં કિરઞ્શરશતૈસ્તદા ॥

યજ્ઞસેનસ્તુ સમરે કર્ણપુત્રં મહારથમ્ ।
ષષ્ટ્યા શરાણાં વિવ્યાધ બાહ્વોરુરસિ ચાનઘ ॥

વૃષસેનસ્તુ સઙ્ક્રુદ્ધો યજ્ઞસેનં રથે સ્થિતમ્ ।
બહુભિઃ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈરાજઘાન સ્તનાન્તરે ॥

તાવુભૌ શરનુન્નાઙ્ગૌ શરકણ્ટકિતૌ રણે ।
વ્યભ્રાજેતાં મહારાજ શ્વાવિધૌ શલલૈરિવ ॥

રુક્મપુઙ્ખૈઃ પ્રસન્નાગ્રૈઃ શરૈશ્છિન્નતનુચ્છદૌ ।
રુધિરૌઘપરિક્લિન્નૌ વ્યભ્રાજેતાં મહામૃધે ॥

તપનીયનિભૌ ચિત્રૌ કલ્પવૃક્ષાવિવાદ્ભુતૌ ।
કિંશુકાવિવ ચોત્ફુલ્લૌ વ્યકાશેતાં રણાજિરે ॥

વૃષસેનસ્તતો રાજન્દ્રુપદં નવભિઃ શરૈઃ ।
વિદ્ધ્વા વિવ્યાધ સપ્તત્યા પુનરન્યૈસ્ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ ॥

તતઃ શરસહસ્રાણિ વિમુઞ્ચન્વિબભૌ તદા ।
કર્ણપુત્રો મહારાજ વર્ષમાણ ઇવામ્બુદઃ ॥

[દ્રુપદસ્તુ તતઃ ક્રુદ્ધો વૃષસેનસ્ય કાર્મુકમ્ ।
દ્વિધા ચિચ્છેદ ભલ્લેન પીતેન નિશિતેન ચ ॥

સોઽન્યત્કાર્મુકમાદાય રુક્મબદ્ધં નવં દૃઢમ્ ।
તૂણાદાકૃષ્ય વિમલં ભલ્લં પીતં શિતં દૃઢમ્ ॥

કાર્મુકે યોજયિત્વા તં દ્રુપદં સન્નિરીક્ષ્ય ચ ।
આકર્ણપૂર્ણં મુમુચે ત્રાસયન્સર્વસોમકાન્ ॥

હૃદયં તસ્ય ભિત્ત્વા ચ જગામ વસુધાતલમ્ ।
કશ્મલં પ્રાવિશદ્રાજા વૃષસેનશરાહતઃ ॥

સારથિસ્તમપોવાહ સ્મરન્સારથિચેષ્ટિતમ્ । તસ્મિન્પ્રભગ્ને રાજેન્દ્ર પાઞ્ચાલાનાં મહારથે ॥ ]

તતસ્તુ દ્રુપદાનીકં શરૈશ્છિન્નતનુચ્છદમ્ ।
સમ્પ્રાદ્રવદ્રણાદ્રાજન્નિશીથે ભૈરવે સતિ ॥

પ્રદીપૈરપરિત્યક્તૈર્જ્વલદ્ભિસ્તૈઃ સમન્તતઃ ।
વ્યરાજદ્વસુધા તત્ર વીતાભ્રા દ્યૌરિવ ગ્રહૈઃ ॥

તથાઙ્ગદૈર્નિપતિતૈર્વ્યરાજત વસુન્ધરા ।
પ્રાવૃટ્્કાલે મહારાજ વિદ્યુદ્ભિરિવ તોયદઃ ॥

તતઃ કર્ણસુતાત્ત્રસ્તાઃ સોમકા વિપ્રદુદ્રુવુઃ ।
યથેન્દ્રભયવિત્રસ્તા દાનવાસ્તારકામયે ॥

તેનાર્દ્યમાનાઃ સમરે દ્રવમાણાશ્ચ સોમકાઃ ।
વ્યરાજન્ત મહારાજ પ્રદીપૈરવભાસિતાઃ ॥

તાંસ્તુ નિર્જિત્ય સમરે કર્ણપુત્રો વ્યરોચત ।
મધ્યન્દિનમનુપ્રાપ્તો ઘર્માંશુરિવ ભારત ॥

તેષુ રાજસહસ્રેષુ તાવકેષુ પરેષુ ચ ।
એક એવ જ્વલંસ્તસ્થૌ વૃષસેનઃ પ્રતાપવાન્ । ॥

સ વિજિત્ય રણે શૂરાન્સોમકાનાં મહારથાન્ ।
જગામ ત્વરિતસ્તત્ર યત્ર રાજા યુધિષ્ઠિરઃ ॥

પ્રતિવિન્ધ્યમથ ક્રુદ્ધં પ્રદહન્તં રણે રિપૂન્ ।
દુઃશાસનસ્તવ સુતઃ પ્રત્યગચ્છન્મહારથઃ ॥

તયોઃ સમાગમો રાજંશ્ચિત્રરૂપો બભૂવ હ ।
વ્યપેતજલદે વ્યોમ્નિ બુધભાસ્કરયોરિવ ॥

પ્રતિવિન્ધ્યં તુ સમરે કુર્વાણાં કર્મ દુષ્કરમ્ । અપૂજયન્મહારાજ તવ સૈન્યે મહારથાઃ ।
દુઃશાસનસ્ત્રિભિર્બાણૈર્લલાટે સમવિધ્યત ॥

સોઽતિવિદ્ધો બલવતા તવ પુત્રેણ ધન્વિના ।
વિરરાજ મહાબાહુઃ સશૃઙ્ગ ઇવ પર્વતઃ ॥

દુઃશાસનં તુ સમરે પ્રતિવિન્ધ્યો મહારથઃ ।
નવભિઃ સાયકૈર્વિદ્ધા પુનર્વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ॥

તત્ર ભારત પુત્રસ્તે કૃતવાન્કર્મ દુષ્કરમ્ ।
પ્રતિવિન્ધ્યહયાનુગ્રૈઃ પાતયામાસ સાયકૈઃ ॥

સારથિં ચાસ્ય ભલ્લેન ધ્વજં ચ સમપાતયત્ ।
રથં ચ તિલશો રાજન્વ્યધમત્તસ્ય ધન્વિનઃ ॥

પતાકાશ્ચ સતૂણીરા રશ્મીન્યોક્રાણિ ચ પ્રભો ।
ચિચ્છેદ તિલશઃ ક્રુદ્ધઃશરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

વિરથઃ સ તુ ધર્માત્મા ધનુષ્પાણિરવસ્થિતઃ ।
અયોધયત્તવ સુતં કિરઞ્શરશતાન્બહૂન્ ॥

ક્ષુરપ્રેણ ધનુસ્તસ્ય ચિચ્છેદ તનયસ્તવ ।
અથૈનં દશભિર્બાણેશ્છિન્નધન્વાનમાર્દયત્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા વિરથં તત્ર ભ્રાતરોઽસ્ય મહારથાઃ ।
અન્વવર્તન્ત સઙ્ગ્રામે મહત્યા સેનયા સહ ॥

આપ્લુતઃ સ તતો યાનં સુતસોમસ્ય ભાસ્વરમ્ ।
ધનુર્ગૃહ્ય મહારાજ વિવ્યાધ તનયં તવ ॥

તતસ્તુ તાવકાઃ સર્વે પરિવાર્ય સુતં તવ ।
અભ્યવર્તન્ત વેગેન મહત્યા સેનયા વૃતાઃ ॥

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તવ તેષાં ચ ભારત ।
નિશીથે દારુણે કાલે યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનમ્ ॥