મહાભારત · અધ્યાય 7.168

સહદેવમથાયાન્તં દ્રોણપ્રેપ્તું વિશામ્પતે ।
કર્ણો વૈકર્તનો યુદ્ધે વારયામાસ ભારત ॥

સહદેવસ્તુ રાધેયં વિદ્ધ્વા નવભિરાશુગૈઃ ।
પુનર્વિવ્યાધ દશભિર્વિશિખૈર્નતપર્વભિઃ ॥

તં કર્ણઃ પ્રતિવિવ્યાધ શતેન નતપર્વણામ્ ।
સજ્યં ચાસ્ય ધનુઃ શીઘ્રં ચિચ્છેદ લઘુહસ્તવત્ ॥

તતોઽન્યદ્ધનુરાદાય માદ્રીપુત્રઃ પ્રતાપવાન ।
કર્ણં વિવ્યાધ વિંશત્યા તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

તસ્ય કર્ણો હયાન્હત્વા શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ।
સારથિં ચાસ્ય ભલ્લેન દ્રુતં નિન્યે યમક્ષયમ્ ॥

વિરથઃ સહદેવસ્તુ ખઙ્ગં ચર્મ સમાદદે ।
તદપ્યસ્ય શરૈઃ કર્ણો વ્યધમત્પ્રહસન્નિવ ॥

અથ ગુર્વીં મહાઘોરાં હેમચિત્રાં મહાગદામ્ ।
પ્રેષયામાસ સઙ્ક્રુદ્ધો વૈકર્તનરથં પ્રતિ ॥

તામાપતન્તીં સહસા સહદેવપ્રચોદિતામ્ ।
વ્યષ્ટમ્ભયચ્છરૈઃ કર્ણો ભૂમૌ ચૈનામપાતયત્ ॥

ગદાં વિનિહતાં દૃષ્ટ્વા સહદેવસ્ત્વરાન્વિતઃ ।
શક્તિં ચિક્ષેપ કર્ણાય તામપ્યસ્યાચ્છિનચ્છરૈઃ ॥

સસમ્ભ્રમં તતસ્તૂર્ણમવપ્લુત્ય રથોત્તમાત્ ।
સહદેવો મહારાજ દૃષ્ટ્વા કર્ણં વ્યવસ્થિતમ્ ॥

રથચક્રં પ્રગૃહ્યાજૌ મુમોચાધિરથં પ્રતિ । તદાપતદ્વૈ સહસા કાલચક્રમિવોદ્યતમ્ ।
શરૈરનેકસાહસ્રૈરાચ્છિનત્સૂતનન્દનઃ ॥

તસ્મિંસ્તુ નિહતે ચક્રે સૂતજેન મહાત્મના ।
ઈષાદણ્ડકયોક્રાંશ્ચ યુગાનિ વિવિધાનિ ચ ॥

હસ્ત્યઙ્ગાનિ તથાશ્વાંશ્ચ મૃતાંશ્ચ પુરુષાન્બહૂન્ ।
ચિક્ષેપ કર્ણમુદ્દિશ્ય કર્ણસ્તાન્વ્યધમચ્છરૈઃ ॥

સ નિરાયુધમાત્માનં જ્ઞાત્વા માદ્રવતીસુતઃ ।
વાર્યમાણસ્તુ વિશિખૈઃ સહદેવો રણં જહૌ ॥

તમભિદ્રુત્ય રાધેયો મુહૂર્તાદ્ભરતર્ષભ ।
અબ્રવીત્પ્રહસન્વાક્યં સહદેવં વિશામ્પતે ॥

મા યુધ્યસ્વ રણેઽધીર વિશિષ્ટૈ રથિભિઃ સહ ।

સદૃશૈર્યુધ્ય માદ્રેય વચો મે મા વિશઙ્કિથાઃ ॥
અથૈનં ધનુષોગ્રેણ તુદન્ભૂયોઽબ્રવીદ્વચઃ ॥

એષોઽર્જુનો રણે તૂર્ણં યુધ્યતે કુરુભિઃ સહ ।
તત્ર ગચ્છસ્વ માદ્રેય ગૃહં વા યદિ મન્યસે ॥

એવમુક્ત્વા તુ તં કર્ણો રથેન રથિનાં વરઃ ।
પ્રાયાત્પાઞ્ચાલપાણ્ડૂનાં સૈન્યાનિ પ્રદહન્નિવ ॥

વધં પ્રાપ્તં તુ માદ્રેયં નાવધીત્સમરેઽરિહા ।
કુન્ત્યાઃસ્મૃત્વા વચો રાજન્સત્યસન્ધો મહાયશાઃ ॥

સહદેવસ્તતો રાજન્વિમનાઃ શરપીડિતઃ ।
કર્ણવાક્શરતપ્તશ્ચ જીવિતાન્નિરવિદ્યત ॥

આરુરોહ રથં ચાપિ પાઞ્ચાલ્યસ્ય મહાત્મનઃ ।
જનમેજયસ્ય સમરે ત્વરાયુક્તો મહારથઃ ॥

વિરાટં સહસેનં તુ દ્રોણાર્થે દ્રુતમાગતમ્ ।
મદ્રરાજઃ શરૌઘેણ ચ્છાદયામાસ ધન્વિનમ્ ॥

તયોઃ સમભવદ્યુદ્ધં સમરે દૃઢધન્વિનોઃ ।
યાદૃશં હ્યભવદ્રાજઞ્જમ્ભવાસવયોઃ પુરા ॥

મદ્રરાજો મહારાજ વિરાટં વાહિનીપતિમ્ ।
આજઘ્ને ત્વરિતસ્તૂર્ણં શતેન નતપર્વણામ્ ॥

પ્રતિવિવ્યાધ તં રાજન્નવભિર્નિશિતૈ શરૈઃ ।
પુનશ્ચૈનં ત્રિસપ્તત્યા ભૂયશ્ચૈવ શતેન તુ ॥

તસ્ય મદ્રાધિપો હત્વા ચતુરો રથવાજિનઃ ।
સૂતં ધ્વજં ચ સમરે શરાભ્યાં સન્ન્યપાતયત્ ॥

હતાશ્વાત્તું રથાત્તૂર્ણમવપ્લુત્ય મહારથઃ ।
તસ્થૌ વિષ્ફારયંશ્ચાપં વિમુઞ્ચંશ્ચ શિતાઞ્છરાન્ ॥

શતાનીકસ્તતો દૃષ્ટ્વા ભ્રાતરં હતવાહનમ્ ।
રથેનાભ્યપતત્તૂર્ણં સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ ॥

શતાનીકમથાયાન્તં મદ્રારાજો મહામૃધે ।
વિશિખૈર્બહુભિર્વિદ્ધ્વા તતો નિન્યે યમક્ષયમ્ ॥

તસ્મિંસ્તુ નિહતે વીરે વિરાટો રથસત્તમઃ ।
આરુરોહ રથં તૂર્ણં તમેવ ધ્વજમાલિનમ્ ॥

તતો વિષ્ફાર્ય નયને ક્રોધાદ્દ્વિગુણવિક્રમઃ ।
મદ્રરાજરથં તૂર્ણં છાદયામાસ પત્રિભિઃ ॥

તતો મદ્રાધિપઃ ક્રુદ્ધઃ શરેણાનતપર્વણા ।
આજઘાનોરસિ દૃઢં વિરાટં વાહિનીપતિમ્ ॥

સોઽતિવિદ્ધો મહારાજ રથોપસ્થ ઉપાવિશત્ । કશ્મલં ચાવિશત્તીવ્રં વિરાટો ભરતર્ષભ ।
સારથિસ્તમપોવાહ સમરે શરવિક્ષતમ્ ॥

તતઃ સા મહતી સેના પ્રાદ્રવન્નિશિ ભારત ।
વધ્યમાના શરશતૈઃ શલ્યેનાહવશોભિના ॥

તાં દૃષ્ટ્વા વિદ્રુતાં સેનાં વાસુદેવધનઞ્જયૌ ।
પ્રયાતૌ તત્ર રાજેન્દ્ર યત્ર શલ્યો વ્યવસ્થિતઃ ॥

તૌ તુ પ્રત્યુદ્યયૌ રાજન્રાક્ષસેન્દ્રો હ્યલાયુધઃ ।
અષ્ટચક્રસમાયુક્તમાસ્થાય પ્રવરં રથમ્ ॥

તુરઙ્ગમમુખૈર્યુક્તં પિશાચૈર્ઘોરદર્શનૈઃ । લોહિતાર્દ્રપતાકં તં રક્તમાલ્યવિભૂષિતમ્ ।
કાર્ષ્ણાયસમયં ઘોરમૃક્ષચર્મસમાવૃતમ્ ॥

રૌદ્રેણ ચિત્રપક્ષેણ વિવૃતાક્ષેણ કૂજતા । ધ્વજેનોચ્છ્રિતદણ્ડેન ગૃધ્રરાજેન રાજતા ।
સ બભૌ રાક્ષસો રાજન્ભિન્નાઞ્જનચયોપમઃ ॥

રુરોધાર્જુનમાયાન્તં પ્રભઞ્જનમિવાદ્રિરાટ્ ।
કિરન્બાણગણાન્રાજઞ્શતશોઽર્જુનમૂર્ધનિ ॥

અતિતીવ્રં મહાદ્યુદ્ધં નરરાક્ષસયોસ્તદા । દ્રષ્ટૄણાં પ્રીતિજનનં સર્વેષાં તત્ર ભારત ।
ગૃધ્રકાકબલોલૂકકઙ્કગોમાયુહર્ષણમ્ ॥

તમર્જુનઃ શતેનૈવ પત્રિણાં સમતાડયત્ ।
નવભિશ્ચ શિતૈર્બાણૈર્ધ્વજં ચિચ્છેદ ભારત ॥

સારથિં ચ ત્રિભિર્બાણૈસ્ત્રિભિરેવ ત્રિવેણુકમ્ ।
ધનુરેકેન ચિચ્છેદ ચતુર્ભિશ્ચતુરો હયાન્ ॥

પુનઃ સજ્યં કૃતં ચાપં તદપ્યસ્ય દ્વિધાઽચ્છિનત્ ।
વિરથસ્યોદ્યતં ખઙ્ગં શરેણાસ્ય દ્વિધાઽકરોત્ ॥

અથૈનં નિશિતૈર્બાણૈશ્ચતુર્ભિર્ભરતર્ષભ ।
પાર્થોઽવિધ્યદ્રાક્ષસેન્દ્રં સ વિદ્વઃ પ્રાદ્રવદ્ભયાત્ ॥

તં વિજિત્યાર્જુનસ્તૂર્ણં દ્રોણાન્તિકમુપાયયૌ ।
કિṟઅઞ્શરગણાન્રાજન્નરવારણવાજિષુ ॥

વધ્યમાના મહારાજ પાણ્ડવેન યશસ્વિના ।
સૈનિકા ન્યપતન્નુર્વ્યાં વાતનુન્ના ઇવ દ્રુમાઃ ॥

તેષુ તૂત્સાદ્યમાનેષુ ફલ્ગુનેન મહાત્મના ।
સમ્પ્રાદ્રવદ્બલં સર્વં પુત્રાણાં તે વિશામ્પતે ॥