મહાભારત · અધ્યાય 7.166

વર્તમાને તદા રૌદ્રે રાત્રિયુદ્ધે વિશામ્પતે ।
સર્વભૂતક્ષયકરે ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

અબ્રવીત્પાણ્ડવાંશ્ચૈવ પાઞ્ચાલાંશ્ચૈવ સોમકાન્ ।
અભિદ્રવત સંયાત દ્રોણમેવ જિઘાંસયા ॥

રાજ્ઞસ્તે વચનાદ્રાજન્પાઞ્ચાલાઃ સૃઞ્જયાસ્તથા ।
દ્રોણમેવાભ્યવર્તન્ત નદન્તો ભૈરવાન્રવાન્ ॥

તાન્વયં પ્રતિગર્જન્તઃ પ્રત્યુદ્યાતાઃ સ્મ હર્ષિતાઃ ।
યથાશક્તિ યથોત્સાહં યથાસત્વં ચ સંયુગે ॥

કૃતવર્મા તુ હાર્દિક્યો યુધિષ્ઠિરમુપાદ્રવત્ ।
દ્રોણં પ્રતિ સમાયાન્તં મત્તો મત્તમિવ દ્વિપમ્ ॥

શૈનેયં શરવર્ષાણિ વિકિરન્તં સમન્તતઃ ।
અભ્યયાત્કૌરવો રાજન્ભૂરિઃ સઙ્ગ્રામમૂર્ધનિ ॥

સહદેવમથાયાન્તં દ્રોણપ્રેપ્સું મહારથમ્ ।
કર્ણો વૈકર્તનો રાજન્વારયામાસ પાણ઼્ડવમ્ ॥

ભીમસેનમથાયાન્તં વ્યાદિતાસ્યામિવાન્તકમ્ ।
સ્વયં દુર્યોધનો રાજા પ્રતીપં મૃત્યુમાવ્રજત્ ॥

નકુલં ચ યુધાં શ્રેષ્ઠં સર્વયુદ્ધવિશારદમ્ ।
શકુનિઃ સૌબલો રાજન્વારયામાસ સત્વરઃ ॥

શિખણ્ડિનમથાયાન્તં રથેન રથિનાં વરમ્ ।
કૃપઃ શારદ્વતો રાજન્વારયામાસ સંયુગે ॥

પ્રતિવિન્ધ્યમથાયાન્તં મયૂરસદૃશૈર્હયૈઃ ।
દુઃશાસનો મહારાજ યત્તો યત્તમવારયત્ ॥

ભૈમસેનિમથાયાન્તં માયાશતવિશારદમ્ ।
અશ્વત્થામા મહારાજ રાક્ષસં પ્રત્યષેધયત્ ॥

દ્રુપદં વૃષસેનસ્તુ સસૈન્યં સપદાનુગમ્ ।
વારયામાસ સમરે દ્રોણપ્રેપ્સું મહારથમ્ ॥

વિરાટં દ્રુતમાયાન્તં દ્રોણસ્ય નિધનં પ્રતિ ।
મદ્રરાજઃ સુસઙ્ક્રુદ્ધો વારયામાસ ભારત ॥

શતાનીકમથાયાન્તં નાકુલિં રભસં રણે ।
ચિત્રસેનો રુરોધાશુ શરૈર્દ્રોણપરીપ્સયા ॥

અર્જુનં ચ યુધાંશ્રેષ્ઠં પ્રાદ્રવન્તં મહારથમ્ ।
અલાયુધો મહારાજ રાક્ષસેન્દ્રો ન્યવારયત્ ॥

તથા દ્રોણં મહેષ્વાસં નિઘ્નન્તં શાત્રવાન્રણે ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽથ પાઞ્ચાલ્યો હૃષ્ટરૂપમવારયત્ ॥

તથાઽન્યાન્પાણ્ડુપુત્રાણાં સમાયાતાન્મહારથાન્ ।
તાવકા રથિનો રાજન્વારયામાસુરોજસા ॥

ગજારોહા ગજૈસ્તૂર્ણં સન્નિપત્ય મહામૃધે ।
યોધયન્તઃ સ્મ દૃશ્યન્તે શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

નિશીથે તુરગા રાજન્દ્રાવયન્તઃ પરસ્પરમ્ ।
સમદૃશ્યન્ત વેગેન પક્ષવન્તો યથાઽદ્રયઃ ॥

સાદિનઃ સાદિભિઃ સાર્ધં પ્રાસશક્ત્યૃષ્ટિપાણયઃ ।
સમાગચ્છન્મહારાજ વિનદન્તઃ પૃથક્પૃથક્ ॥

નરાસ્તુ બહવસ્તત્ર સમાજગ્મુઃ પરસ્પરમ્ ।
ગાદાભિર્મુસલૈશ્ચૈવ નાનાશસ્ત્રૈશ્ચ સંયુગે ॥

કૃતવર્મા તુ હાર્દિક્યો ધર્મપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
વારયામાસ સઙ્ક્રુદ્ધો વેલેવોદ્વૃત્તમર્ણવમ્ ॥

યુધિષ્ઠિરસ્તુ હાર્દિક્યં વિદ્વ્વા પઞ્ચભિરાશુગૈઃ ।
પુનર્વિવ્યાધ વિંશત્યા તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥

કૃતવર્મા તુ સઙ્ક્રુદ્ધો ધર્મપુત્રસ્ય મારિષ ।
ધનુશ્ચિચ્છેદ ભલ્લેન તં ચ વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ॥

અથાન્યદ્ધનુરાદાય ધર્મપુત્રો મહારથઃ ।
હાર્દિક્યં દશભિર્બાણૈર્બાહ્વોરુરસિ ચાર્પયત્ ॥

માધવસ્તુ રણે વિદ્ધો ધર્મપુત્રેણ મારિષ ।
પ્રાકમ્પત ચ રોષેણ સપ્તભિશ્ચાર્દયચ્છરૈઃ ॥

તસ્ય પાર્થો ધનુશ્છિત્ત્વા હસ્તાવાપં નિકૃત્ય ચ ।
પ્રાહિણોન્નિશિતાન્બાણાન્પઞ્ચ રાજઞ્છિલાશિતાન્ ॥

તે તસ્ય કવચં ભિત્ત્વા હેમચિત્રં મહાધનમ્ ।
પ્રાવિશન્ધરણીં ભિત્ત્વા વલ્મીકમિવ પન્નગાઃ ॥

અક્ષ્ણોર્નિમેષમાત્રેણ સોઽન્યદાદાય કાર્મુકમ્ ।
વિવ્યાધ પાણ્ડવં ષષ્ટ્યા સૂતં ચ નવભિઃ શરૈઃ ॥

તસ્ય શક્તિમમેયાત્મા પાણ્ડવો ભુજગોપમામ્ ।
ચિક્ષેપ ભરશ્રેષ્ઠ રથે ન્યસ્ય મહદ્ધનુઃ ॥

સા હેમચિત્રા મહતી પાણ્ડવેયેન પ્રેરિતા ।
નિર્ભિદ્ય દક્ષિણં બાહું પ્રાવિશદ્ધરણીતલમ્ ॥

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ ગૃહ્ય પાર્થઃ પુનર્ધનુઃ ।
હાર્દિક્યં છાદયામાસ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

તતસ્તુ સમરે શૂરો વૃષ્ણીનાં પ્રવરો રથી ।
વ્યશ્ચસૂતરથં ચક્રે નિમેષાર્ધાદ્યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

તતસ્તુ પાણ્ડવો જ્યેષ્ઠઃ ખઙ્ગં ચર્મ સમાદદે ।
તદસ્ય નિશિતૈર્બાણૈર્વ્યધમન્માધવો રણે ॥

તોમરં તુ તતો ગૃહ્ય સ્વર્ણદણ્ડં દુરાસદમ્ ।
પ્રૈષયત્સમરે તૂર્ણં હાર્દિક્યસ્ય યુધિષ્ઠિરઃ ॥

તમાપતન્તં સહસા ધર્મરાજભુજચ્યુતમ્ ।
દ્વિધા ચિચ્છેદ હાર્દિક્યઃ કૃતહસ્તઃ સ્મયન્નિવ ॥

તતઃ શરશતેનાજૌ ધર્મપુત્રમવાકિરત્ ।
કવચં ચાસ્ય સઙ્ક્રુદ્ધઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરદારયત્ ॥

હાર્દિક્યશરસઞ્છન્નં કવચં તન્મહાધનમ્ ।
વ્યશીર્યત રણે રાજંસ્તારાજાલમિવામ્બરાત્ ॥

સ ચ્છિન્નધન્વા વિરથઃ શીર્ણવર્મા શરાર્દિતઃ ।
અપાયાસીદ્રણાત્તૂર્ણં ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ॥

કૃતવર્મા તુ નિર્જિત્ય ધર્માત્માનં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
પુનર્દ્રોણસ્ય જુગુપે ચક્રમેવ મહાત્મનઃ ॥