મહાભારત · અધ્યાય 7.165

પ્રકાશિતે તદા લોકે રજસા તમસાવૃતે ।
સમાજગ્મુરથો વીરાઃ પરસ્પરવધૈષિણઃ ॥

તે સમેત્ય રણે રાજઞ્શસ્ત્રપ્રાસાસિધારિણઃ ।
પરસ્પરમુદૈક્ષન્ત પરસ્પરકૃતાગસઃ ॥

પ્રદીપાનાં સહસ્રૈશ્ચ દીપ્યમાનૈઃ સમન્તતઃ ।
રત્નાચિતૈઃ સ્વર્ણદણ્ડૈર્ગન્ધતૈલાવસિઞ્ચિતૈઃ ॥

દેવગન્ધર્વદીપાદ્યૈઃ પ્રભાભિરધિકોજ્જ્વલૈઃ ।
વિરરાજ તદા ભૂમિર્ગ્રહૈર્દ્યૌરિવ ભારત ॥

ઉલ્કાશતૈઃ પ્રજ્વલિતૈ રણભૂમિર્વ્યરાજત ।
દહ્યમાનેવ લોકાનામભાવે ચ વસુન્ધરા ॥

વ્યદીપ્યન્ત દિશઃ સર્વાઃ પ્રદીપૈસ્તૈઃ સમન્તતઃ ।
વર્ષાપ્રદોષે ખદ્યોતૈર્વૃતા વૃક્ષા ઇવાબભુઃ ॥

અસજ્જન્ત તતો વીરા વિરેષ્વેવ પૃથક્પૃથક્ । નાગા નાગૈઃ સમાજગ્મુસ્તુરગા હયસાદિભિઃ ।
રથા રથવરૈરેવ સમજગ્મુર્મુદા યુતાઃ ॥

તસ્મિન્રાત્રિમુખે ઘોરે તવ પુત્રસ્ય શાસનાત્ ।
ચતુરઙ્ગસ્ય સૈન્યસ્ય સમ્પાતશ્ચ મહારનભૂત્ ॥

તતોઽર્જુનો મહારાજ કૌરવાણામનીકિનીમ્ ।
વ્યધમત્ત્વરયા યુક્તઃ ક્ષપયન્સર્વપાર્થિવાન્ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

તસ્મિન્પ્રવિષ્ટે સંરબ્ધે મમ પુત્રસ્ય વાહિનીમ્ ।
અમૃષ્યમાણે દુર્ધર્ષે કથમાસીન્મનો હિ વઃ ॥

કિમકુર્વત સૈન્યાનિ પ્રવિષ્ટે પરષીડને ।
દુર્યોધનશ્ચ કિં કૃત્યં પ્રાપ્તકાલમમન્યત ॥

કે ચૈનં સમરે વીરં પ્રત્યુદ્યયુરરિન્દમાઃ ।
દ્રોણં ચ કે વ્યરક્ષન્ત પ્રવિષ્ટે શ્વેતવાહને ॥

કેઽરક્ષન્દક્ષિણં ચક્રં કે ચ દ્રોણસ્ય સવ્યતઃ । કે પૃષ્ઠતશ્ચાપ્યભવન્વીરા વીરાન્વિનિઘ્નતઃ ।
કે પુરસ્તાદગચ્છન્ત નિઘ્નન્તઃ શાસ્ત્રવાન્રણે ॥

યત્પ્રાવિશન્મહેષ્વાસઃ પાઞ્ચાલનાપરાજિતાઃ ।
નૃત્યન્નિવ નરવ્યાઘ્રો રથમાર્ગેષુ વીર્યવાન્ ॥

યો દદાહ શરૈર્દ્રોણઃ પાઞ્ચાલાનાં રથવ્રજાન્ ।
ધૂમકેતુરિવ ક્રુદ્ધઃ કથં મૃત્યુમુપેયિવાન્ ॥

અવ્યગ્રાનેવ હિ પરાન્કથયસ્યપરાજિતાન્ ।
હૃષ્ટાનુદીર્ણાન્સઙ્ગ્રામે ન તથા સૂત મામકાન્ ॥

હતાંશ્ચૈવ વિદીર્ણાંશ્ચ વિપ્રકીર્ણાંશ્ચ શંસસિ ।
રથિનો વિરથાંશ્ચૈવ કૃતાન્યુદ્વેષુ મામકાન્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

દ્રોણસ્ય મતમાજ્ઞાય યોદ્વુકામસ્ય તાં નિશામ્ ।
દુર્યોધનો મહારાજ વશ્યાન્ભ્રાતૄનુવાચ હ ॥

કર્ણં ચ વૃષસેનં ચ મદ્રરાજં ચ કૌરવ ।
દુર્ધર્ષં દીર્ઘબાહું ચ યે ચ તેષાં પદાનુગાઃ ॥

દ્રોણં યત્તાઃ પરાક્રાન્તાઃ સર્વે રક્ષન્તુ પૃષ્ઠતઃ ।
હાર્દિક્યો દક્ષિણં ચક્રં શલ્યશ્ચૈવોત્તરં તથા ॥

ત્રિગર્તાનાં ચ યે શૂરા હતશિષ્ટા મહારથાઃ ।
તાંશ્ચૈવ પુરતઃ સર્વાન્પુત્રસ્તે સમચોદયત્ ॥
દુર્યોધન ઉવાચ ।

આચાર્યો હિ સુસંયત્તો ભૃશં યત્તાશ્ચ પાણ્ડવાઃ ।
તં રક્ષત સુસંયત્તા નિઘ્નન્તં શાસ્ત્રવાન્રણે ॥

દ્રોણો હિ બલવાન્યુદ્ધે ક્ષિપ્રહસ્તઃ પ્રતાપવાન્ ।
નિર્જયેત્ત્રિદશાન્યુદ્ધે કિમુ પાર્થાન્સસોમકાન્ ॥

તે યૂયં સહિતાઃ સર્વે ભૃશં યત્તા મહારથાઃ ।
દ્રોણં રક્ષત પાઞ્ચાલાદ્ધૃષ્ટદ્યુમ્નાન્મહારથાત્ ॥

પાણ઼્ડવીયેષુ સૈન્યેષુ ન તં પશ્યામ કઞ્ચન ।
યો યોધયેદ્રણે દ્રોણં ધૃષ્ટદ્યુમ્નાદૃતે પુમાન્ ॥

તસ્માત્સર્વાત્મના મન્યે ભારદ્વાજસ્ય રક્ષણમ્ ।
સુગુપ્તઃ પાણ્ડવાન્હન્યાત્સૃઞ્જયાંશ્ચ સસોમકાન્ ॥

સૃઞ્જયેષ્વથ સર્વેષુ નિહતેષુ ચમૂમુખે ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં રમે દ્રૌણિર્હનિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥

તથાઽર્જુનં ચ રાધેયો હનિષ્યતિ મહારથઃ । ભીમસેનમહં ચાપિ યુદ્ધેજેષ્યામિ દીક્ષિતઃ ।
શેષાંશ્ચ પાણ્ડવાન્યોધાઃ પ્રસભં હીનતેજસઃ ॥

સોયં મમ જયો વ્યક્તો દીર્ઘકાલં ભવિષ્યતિ ।
તસ્માદ્રક્ષત સઙ્ગ્રામે દ્રોણમેવ મહારથમ્ ॥

ઇત્યુક્ત્વા ભરતશ્રેષ્ઠ પુત્રો દુર્યાધનસ્તવ ।
વ્યાદિદેશ તથા સૈન્યં તસ્મિંસ્તમસિ દારુણે ॥

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં રાત્રૌ ભરતસત્તમ ।
ઉભયોઃ સેનયોર્ઘોરં પરસ્પરજિગીષયા ॥

અર્જુનઃ કૌરવં સૈન્યમર્જુનં ચાપિ કૌરવાઃ ।
નાનાશસ્ત્રસમાવાયૈરન્યોન્યં સમપીડયન્ ॥

દ્રૌણિઃ પાઞ્ચાલરાજં ચ ભારદ્વાજશ્ચ સૃઞ્જયાન્ ।
છાદયાઞ્ચક્રિરે સઙ્ખ્યે શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

પાણ્ડુપાઞ્ચાલસૈન્યાનાં કૌરવાણાં ચ ભારત ।
આસીન્નિષ્ટાનકો ઘોરો નિઘ્નતામિતરેતરમ્ ॥

નૈવાસ્માભિસ્તથા પૂર્વૈર્દૃષ્ટપૂર્વં તથાવિધમ્ ।
યુદ્ધં યાદૃશમેવાસીત્તાં રાત્રિ સુભયાવહમ્ ॥