મહાભારત · અધ્યાય 7.161

દુર્યોધનેનૈવમુક્તો દ્રૌણિરાહવદુર્મદઃ । ચકારારિવધે યત્નમિન્દ્રો દૈત્યવધે યથા ।
પ્રત્યુવાચ મહાબાહુસ્તવ પુત્રમિદં વચઃ ॥

સત્યમેતન્મહાબાહો યથા વદસિ કૌરવ ।
પ્રિયા હિ પાણ્ડવા નિત્યં મમ ચાપિ પિતુશ્ચ મે ॥

તથૈવાવાં પ્રિયૌ તેષાં ન તુ યુદ્ધે કુરૂદ્વહ ।
શક્તિતસ્તાત યુધ્યામસ્ત્યક્ત્વા પ્રાણાનભીતવત્ ॥

અહં કર્ણશ્ચ શલ્યશ્ચ કૃપો હાર્દિક્ય એવ ચ ।
નિમેષાત્પાણ્ડવીં સેનાં ક્ષપયેમ નૃપોત્તમ ॥

તે ચાપિ કૌરવીં સેનાં નિમેષાર્ધાત્કુરૂદ્વહ ।
ક્ષપયેયુર્મહાબાહો ન સ્યામ યદિ સંયુગે ॥

યુધ્યામ પાણ્ડવાચ્છક્ત્યા તે ચાપ્યસ્માન્યથાબલમ્ ।
તેજસ્તેજઃ સમાસાદ્ય પ્રશમં યાતુ ભારત ॥

અશક્ત્યા તરસા જેતું પાણ્ડવાનામનીકિની ।
જીવત્સુ પાણ્ડુપુત્રેષુ તદ્ધિ સત્યં બ્રવીમિ તે ॥

આત્માર્થં યુધ્યમાનાસ્તે સમર્થાઃ પાણ્ડુનન્દનાઃ ।
કિમર્થં તવ સૈન્યાનિ ન હનિષ્યન્તિ ભારત ॥

ત્વં તુ લુબ્ધતમો રાજન્નિકૃતિજ્ઞશ્ચ કૌરવ ।
સર્વાભિશઙ્કી માની ચ તતોઽસ્માનભિશઙ્કસે ॥

મન્યે ત્વં કુત્સિતો રાજન્પાપાત્મા પાપપૂરુષઃ ।
અન્યાનપિ સ નઃ ક્ષુદ્ર શઙ્કસે પાપભાવિતઃ ॥

અહં તુ યત્નમાસ્થાય ત્વદર્થે ત્યક્તજીવિતઃ । એષ ગચ્છામિ સઙ્ગ્રામં ત્વત્કૃતે કુરુનન્દન ।
યોત્સ્યેઽહં શત્રુભિઃ સાર્ધં જેષ્યામિ ચ વરાન્વરાન્ ॥

પાઞ્ચાલૈઃ સહ યોત્સ્યામિ સોમકૈઃ કેકયૈસ્તથા ।
પાણ્ડવેયૈશ્ચ સઙ્ગ્રામે ત્વત્પ્રિયાર્થમરિન્દમ ॥

અદ્ય મદ્બાણનિર્દગ્ધાઃ પાઞ્ચાલાઃ સોમકાસ્તથા ।
સિંહેનેવાર્દિતા ગાવો વિદ્રવિષ્યન્તિ સર્વશઃ ॥

અદ્ય ધર્મસુતો રાજા દૃષ્ટ્વા મમ પરાક્રમમ્ ।
અશ્વત્થામમયં લોકં મંસ્યતે સહ સોમકૈઃ ॥

આગમિષ્યતિ નિર્વેદં ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
દૃષ્ટ્વા વિનિહતાન્સઙ્ખ્યે પાઞ્ચાલાન્સોમકૈઃ સહ ॥

યે માં યુદ્ધેઽભિયોત્સ્યન્તિ તાન્હનિષ્યામિ ભારત ।
ન હિ તે વીર મોક્ષ્યન્તે મદ્બાહ્વન્તરમાગતાઃ ॥

એવમુક્ત્વા મહાબાહુઃ પુત્રં દુર્યોધનં તવ । અભ્યવર્તત યુદ્ધાય ત્રાસયન્સર્વધન્વિનઃ ।
ચિકીર્ષુસ્તવ પુત્રાણાં પ્રિયં પ્રાણભૃતાં વરઃ ॥

તતોઽબ્રવીત્સકૈકેયાન્પાઞ્ચાલાન્ગૌતમીસુતઃ ॥

પ્રહરધ્વમિતઃ સર્વે મમ ગાત્રે મહારથાઃ ।
સ્થિરીભૂતાશ્ચ યુધ્યધ્વં દર્શયન્તોઽસ્ત્રલાઘવમ્ ॥

એવમુક્તાસ્તુ તે સર્વે શસ્ત્રવૃષીરપાતયન્ ।
દ્રૌણિં પ્રતિ મહારાજ જલં જલધરા ઇવ ॥

તાન્નિહત્ય શરાન્દ્રૌણિર્દશ વીરાનપોથયત્ ।
પ્રમુખે પાણ્ડુપુત્રાણાં ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્ય ચ પ્રભો ॥

તે હન્યમાનાઃ સમરે પાઞ્ચાલાઃ સોમકાસ્તથા ।
પરિત્યજ્ય રણે દ્રૌણિં વ્યદ્રવન્ત દિશો દશ ॥

તાન્દૃષ્ટ્વા દ્રવતઃ શૂરાન્પાઞ્ચાલાન્સહસોમકાન્ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારાજ દ્રૌણિમભ્યદ્રવદ્રણે ॥

તતઃ કાઞ્ચનચિત્રાણાં સજલામ્બુદનાદિનામ્ ।
વૃતઃ શતેન શૂરાણાં રથાનામનિવર્તિનામ્ ॥

પુત્રઃ પાઞ્ચાલરાજસ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારથઃ ।
દ્રૌણિમિત્યબ્રવીદ્વાક્યં દૃષ્ટ્વા યોધાન્નિપાતિતાન્ ॥

આચાર્યપુત્ર ભદ્રં તે કિમન્યૈર્નિહતૈસ્તવ । સમાગચ્છ મયા સાર્ધં યદિ શૂરોઽસિ સંયુગે ।
અહં ત્વાં નિહનિષ્યામિ તિષ્ઠેદાનીં મમાગ્રતઃ ॥

તતસ્તમાચાર્યસુતં ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ પ્રતાપવાન્ ।
મર્મભિદ્ભિઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્જઘાન ભરતર્ષભ ॥

તે તુ પઙ્ક્તીકૃતા દ્રૌણિં શરા વિવિશુરાશુગાઃ । રુક્મપુઙ્ખાઃ પ્રસન્નાગ્રાઃ સર્વકાયાવદારણાઃ ।
મધ્વર્થિન ઇવોદ્દામા ભ્રમરાઃ પુષ્પિતં દ્રુમમ્ ॥

સોઽતિવિદ્ધો ભૃશં ક્રુદ્ધઃ પદાક્રાન્ત ઇવોરગઃ ।
માની દ્રૌણિરસમ્ભ્રાન્તો બાણપાણિરભાષત ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્ન સ્થિરો ભૂત્વા મુહૂર્તં પ્રતિપાલય ।
યાવત્ત્વાં નિશિતૈર્બાણૈઃ પ્રેષયામિ યમક્ષયમ્ ॥

દ્રૌણિરેવમથાભાષ્ય પાર્ષતં પરવીરહા ।
છાદયામાસ બાણૌઘૈઃ સમન્તાલ્લુઘુહસ્તવત્ ॥

સ બાધ્યમાનઃ સમરે દ્રૌણિના યુદ્ધદુર્મદઃ ।
દ્રૌણિં પાઞ્ચાલતનયો વાગ્ભિરાતર્જયત્તદા ॥

ન જાનીષે પ્રતિજ્ઞાં મે વિપ્રોત્પત્તિં તથૈવ ચ ।
દ્રોણં હત્વા કિલ મયા હન્તવ્યસ્ત્વં સુદુર્મતે ॥

તતસ્ત્વાઽહં ન હન્મ્યદ્ય દ્રોણે જીવતિ સંયુગે ॥

ઇમાં તુ રજનીં પ્રાપ્તામપ્રભાતાં સુદુર્મતે । નિહત્ય પિતરં તેઽદ્ય તતસ્ત્વામપિ સંયુગે ।
નેષ્યામિ પ્રેતલોકાય હ્યેતન્મે મનસિ સ્થિતમ્ ॥

યસ્તે પાર્થેષુ વિદ્વેષો યા ભક્તિઃ કૌરવેષુ ચ ।
તાં દર્શય સ્થિરો ભૂત્વા ન મે જીવન્વિમોક્ષ્યસે ॥

યો હિ બ્રાહ્મણ્યમુત્સૃજ્ય ક્ષત્રધર્મરતો દ્વિજઃ ।
સ વધ્યઃ સર્વલોકસ્ય યથા ત્વં પુરુષાધમઃ ॥

ઇત્યુક્તઃ પરુષં વાક્યં પાર્ષતેન દ્વિજોત્તમઃ ।
ક્રોધમાહારયત્તીવ્રં તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥

નિર્દહન્નિવ ચક્ષુર્ભ્યાં પાર્ષતં સોઽભ્યવૈક્ષત ।
છાદયામાસ ચ શરૈર્નિઃશ્વસન્પન્નગો યથા ॥

સ ચ્છાદ્યમાનઃ સમરે દ્રૌણિના રાજસત્તમ ।
સર્વપાઞ્ચાલસેનાભિઃ સંવૃતો રથસત્તમઃ ॥

નાકમ્પત મહાબાહુઃ સ્વવીર્યં સમુપાશ્રિતઃ ।
સાયકાંશ્ચૈવ વિવિધાનશ્વત્થામ્નિ મુમોચ હ ॥

તૌ પુનઃ સન્ન્યવર્તેતાં પ્રાણદ્યૂતપણે રણે । નિપીડયન્તૌ બાણૌઘૈઃ પરસ્પરમમર્ષિણૌ ।
ઉત્સૃજન્તૌ મહેષ્વાસૌ શરવૃષ્ટીઃ સમન્તતઃ ॥

દ્રૌણિપાર્ષતયોર્યુદ્ધં ઘોરરૂપં ભયાનકમ્ ।
દૃષ્ટ્વા સમ્પૂજયામાસુઃ સિદ્ધચારણવાદિકાઃ ॥

શરૌઘૈઃ પૂરયન્તૌ તાવાકાશં ચ દિશસ્તથા ।
અલક્ષ્યૌ સમયુધ્યેતાં મહત્કૃત્વા શરૈસ્તમઃ ॥

નૃત્યમાનાવિવ રણે મણ્ડલીકૃતકાર્મુકૌ ।
પરસ્પરવધે યત્તૌ સર્વભૂતભયઙ્કરૌ ॥

અયુધ્યેતાં મહાબાહૂ ચિત્રં લઘુ ચ સુષ્ઠુ ચ ।
સમ્પૂજ્યમાનૌ સમરે યોધમુખ્યૈઃ સહસ્રશઃ ॥

તૌ પ્રબુદ્ધૌ રણે દૃષ્ટ્વા વને વન્યૌ ગજાવિવ ।
ઉભયોઃ સેનયોર્હર્ષસ્તુમુલઃ સમપદ્યત ॥

સિંહનાદરવાશ્ચાસન્દધ્મુઃ શઙ્ખાંશ્ચ સૈનિકાઃ ।
વાદિત્રાણ્યભ્યવાદ્યન્ત શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

તસ્મિંસ્તુ તુમુલે યુદ્ધે ભીરુણાં ભયવર્ધને ।
મુહૂર્તમપિ તદ્યુદ્ધં સમરૂપં તદાઽભવત્ ॥

તતો દ્રૌણિર્મહારાજ પાર્ષતસ્ય મહાત્મનઃ । ધ્વજં ધનુસ્તથા છત્રમુભૌ ચ પાર્ષ્ણિસારથી ।
સૂતમશ્વાંશ્ચ ચતુરો નિહત્યાભ્યદ્રવદ્રણે ॥

પાઞ્ચાલાંશ્ચૈવ તાન્સર્વાન્બાણૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ।
વ્યદ્રાવયદમેયાત્મા શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

તતસ્તુ વિવ્યથે સેના પાણ્ડવી ભરતર્ષભ ।
દૃષ્ટ્વા દ્રૌણેર્મહત્કર્મ વાસવસ્યેવ સંયુગે ॥

શતેન ચ શતં હત્વા પાઞ્ચાલાનાં મહારથઃ ।
ત્રિભિશ્ચ નિશિતૈર્બાણૈર્હત્વા ત્રીન્વૈ મહારથાન્ ॥

દ્રૌણિર્દ્રુપદપુત્રસ્ય ફલ્ગુનસ્ય ચ પશ્યતઃ ।
નાશયામાસ પાઞ્ચાલાન્ભૂયિષ્ઠં યે વ્યવસ્થિતાઃ ॥

તે વધ્યમાનાઃ પાઞ્ચાલાઃ સમરે સહ સૃઞ્જયૈઃ ।
અગચ્છન્દ્રૌણિમુત્સૃજ્ય વિપ્રકીર્ણરથધ્વજાઃ ॥

સ જિત્વા સમરે શત્રૂન્દ્રોણપુત્રો મહારથઃ ।
નનાદ સુમહાનાદં તપાન્તે જલદો યથા ॥

સ નિહત્ય બહૂઞ્છૂરાનશ્વત્થામા વ્યરોચત ।
યુગાન્તે સર્વભૂતાનિ ભસ્મ કૃત્વેવ પાવકઃ ॥

સમ્પૂજ્યમાનો યુધિ કૌરવેયૈ-- ર્નિર્જિત્ય સઙ્ખ્યેઽરિગણાન્સહસ્રશઃ ।
વ્યરોચત દ્રોણસુતઃ પ્રતાપવા-- ન્યથા સુરેન્દ્રોઽરિગણાન્નિહત્ય વૈ ॥