મહાભારત · અધ્યાય 7.159

ઉદીર્યમાણં તદ્દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાનાં મહદ્બલમ્ ।
અવિષહ્યં ચ મન્વાનઃ કર્ણં દુર્યોધનોઽબ્રવીત્ ॥

અયં સ કાલઃ સમ્પ્રાપ્તો મિત્રાણાં મિત્રવત્સલ ।
ત્રાયસ્વ સમરે કર્ણ સર્વાન્યોધાન્મહારથાન્ ॥

પાઞ્ચાલૈર્મત્સ્યકૈકેયૈઃ પાણ્ડવૈશ્ચ મહારથૈઃ ।
વૃતાન્સમન્તાત્સહ્ક્રુદ્ધૈર્નિઃ શ્વસદ્ભિરિવોરગૈઃ ॥

એતે નદન્તિ સંહૃષ્ટાઃ પાણ્ડવા જિતકાશિનઃ ।
શક્રોપમાશ્ચ બહવઃ પાઞ્ચાલાનાં રથવ્રજાઃ ॥
કર્ણ ઉવાચ ।

પરિત્રાતુમિહ પ્રાપ્તો યદિ પાર્થં પુરન્દરઃ ।
તમપ્યાશુ પરાજિત્ય તતો હન્તાઽસ્મિ પાણ્ડવમ્ ॥

સત્યં તે પ્રતિજાનામિ સમાશ્વસિહિ ભારત ।
હન્તાસ્મિ પાણ્ડુતનયાન્પાઞ્ચાલાંશ્ચ સમાગતાન્ ॥

જયં તે પ્રતિદાસ્યામિ વાસવસ્યેવ પાવકિઃ ।
પ્રિયં તવ મયા કાર્યમિતિ જીવામિ પાર્થિવ ॥

સર્વેષામેવ પાર્થાનાં ફલ્ગુનો બલવત્તરઃ ।
તસ્યામોઘાં વિમોક્ષ્યામિશક્તિં શક્રવિનિર્મિતાં ॥

તસ્મિન્હતે મહેષ્વાસે ભ્રાતરસ્તસ્ય માનદ ।
તવ વશ્યા ભવિષ્યન્તિ વનં યાસ્યન્તિ વા પુનઃ ॥

મયિ જીવતિ કૌરવ્ય વિષાદં મા કૃથાઃ ક્વચિત્ ।
અહં જેષ્યામિ સમરે સહિતાન્સર્વપાણ્ડવાન્ ॥

પાઞ્ચાલાન્કેકયાંશ્ચૈવ વૃષ્ણીંશ્ચાપિ સમાગતાન્ ।
બાણૌઘૈઃ શકલીકૃત્ય તવ દાસ્યામિ મેદિનીમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવં બ્રુવાણં કર્ણં તુ કૃપઃ શારદ્વતોઽબ્રવીત્ ।
સ્મયન્નિવ મહાબાહુઃ સૂતપુત્રમિદં વચઃ ॥

શોભનં શોભનં કર્ણ સનાથઃ કુરુપુઙ્ગવઃ ।
ત્વયા નાથેન રાધેય વચસા યદિ સિધ્યતિ ॥

બહુશઃ કત્થસે કર્ણ કૌરવસ્ય સમીપતઃ ।
ન તુ તે વિક્રમઃ કશ્ચિદ્દૃશ્યતે ફલમેવ વા ॥

સમાગમઃ પાણ્ડુસુતૈર્દૃષ્ટસ્તે બહુશો યુધિ ।
સર્વત્ર નિર્જિતશ્ચાસિ પાણ્ડવૈઃ સૂતનન્દન ॥

હિયમાણે તદા કર્ણ ગન્ધર્વૈર્ધૃતરાષ્ટ્રજે ।
તદાઽયુધ્યન્ત સૈન્યાનિ ત્વમેકોઽગ્રેઽપલાયિથાઃ ॥

વિરાટનગરે ચાપિ સમેતાઃ સર્વકૌરવાઃ ।
પાર્થેન નિર્જિતા યુદ્ધે ત્વં ચ કર્ણ સહાનુજઃ ॥

એકસ્યાપ્યસમર્થસ્ત્વં ફલ્ગુનસ્ય રણાજિરે ।
કથમુત્સહસે જેતું સકૃષ્ણાન્સર્વપાણ્ડવાન્ ॥

અબ્રુવન્કર્ણ યુધ્યસ્વ કત્થસે બહુ સૂતજ ।
અનુક્ત્વા વિક્રમેદ્યસ્તુ તદ્વૈ સત્પુરુષવ્રતમ્ ॥

ગર્જિત્વા સૂતપુત્ર ત્વં શારદાભ્ર ઇવાજલઃ ।
નિષ્ફલો દૃશ્યસે કર્ણ તચ્ચ રાજા ન બુધ્યતે ॥

તાવદ્ગર્જસ્વ રાધેય યાવત્પાર્થં ન પશ્યસિ ।
આરાત્પાર્થં હિ તે દૃષ્ટ્વા દુર્લભં ગર્જિતં પુનઃ ॥

ત્વમનાસાદ્ય તાન્બાણાન્ફલ્ગુનસ્ય વિગર્જસિ ।
પાર્થસાયકવિન્દ્ધસ્ય દુર્લભં ગર્જિતં તવ ॥

બાહુભિઃ ક્ષત્રિયાઃ શૂરા વાગ્ભિઃ શૂરા દ્વિજાતયઃ । ધનુષા ફલ્ગુનઃ શૂરઃ કર્ણઃ શૂરો મનોરથૈઃ ।
તોષિતો યેન રુદ્રોઽપિ કઃ પાર્થં પ્રતિઘાતયેત્ ॥

એવં સંરુષિતસ્તેન તદા શારદ્વતેન હ ।
કર્ણઃ પ્રહરતાં શ્રેષ્ઠઃ કૃપં વાક્યમથાબ્રવીત્ ॥

શૂરા ગર્જન્તિ સતતં પ્રાવૃષીવ વલાહકાઃ ।
ફલં ચાશુ પ્રયચ્છન્તિ બીજમુપ્તમનૂષરે ॥

દોષમત્ર ન પશ્યામિ શૂરાણાં રણમૂર્ધનિ ।
તત્તદ્વિકત્થમાનાનાં ભારં ચોદ્વહતાં મૃધે ॥

યં ભારં પુરુષો વોઢું મનસા હિ વ્યવસ્યતિ ।
દૈવમસ્ય ધ્રુવં તત્ર સાહાય્યાયોપપદ્યતે ॥

વ્યવસાયદ્વિતીયોઽહં મનસા ભારમુદ્વહન્ । હત્વા પાણ્ડુસુતાનાજૌ સકૃષ્ણાન્સહસાત્વતાન્ ।
ગર્જામિ યદ્યહં વિપ્ર તવ કિં તત્ર નશ્યતિ ॥

વૃથા શૂરા ન ગર્જન્તિ સજલા ઇવ તોયદાઃ ।
સામર્થ્યમાત્મનો જ્ઞાત્વા તતો ગર્જન્તિ પણ્ડિતાઃ ॥

સોઽહમદ્ય રણે યત્તૌ સહિતૌ કૃષ્મપાણ્ડવૌ ।
ઉત્સહામિ રણે જેતું તતો ગર્જામિ ગૌતમ ॥

પશ્ય ત્વં ગર્જિતસ્યાસ્ય ફલં મે વિપ્ર સાનુગાન્ । હત્વા પાણ્ડુસુતાનાજૌ સહકૃષ્ણાન્સસાત્વતાન્ ।
દુર્યોધનાય દાસ્યામિ પૃથિવીં હતકણ્ટકામ્ ॥
કૃપ ઉવાચ ।

મનોરથપ્રલાપા મે ન ગ્રાહ્યાસ્તવ સૂતજ ॥

સદા ક્ષિપસિ વૈ કૃષ્ણૌ ધર્મરાજં ચ પાણ્ડવમ્ ।
ધ્રુવસ્તત્ર જયઃ કર્ણ યત્ર યુદ્ધવિશારદૌ ॥

દેવગન્ધર્વયક્ષાણાં મનુષ્યોરગરક્ષસામ્ ।
દંશિતાનામપિ રણે અજેયૌ કૃષ્ણપાણ્ડવૌ ॥

બ્રહ્મણ્યઃ સત્યવાગ્દાન્તો ગુરુદૈવતપૂજકઃ ।
નિત્યં ધર્મરતશ્ચૈવ કૃતાસ્ત્રશ્ચ વિશેષતઃ ॥

ધૃતિમાંશ્ચ કૃતજ્ઞશ્ચ ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
ભ્રાતરશ્ચાસ્ય બલિનઃ સર્વાસ્ત્રેષુ કૃતશ્રમાઃ ॥

ગુરુવૃત્તિરતાઃ પ્રાજ્ઞા ધર્મનિત્યા યશસ્વિનઃ ।
સમ્બન્ધિનશ્ચેન્દ્રવીર્યાઃ સ્વનુર્તાઃ પ્રહારિણઃ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ શિખણ્ડી ચ દૌર્મુખિર્જનમેજયઃ ।
ચન્દ્રસેનો રુદ્રસેનઃ કીર્તિધર્મા ધ્રુવો ધરઃ ॥

વસુચન્દ્રો દામચન્દ્રઃ સિંહચન્દ્રઃ સુતેજનઃ ।
દ્રુપદસ્ય તથા પુત્રા દ્રુપદશ્ચ મહાસ્ત્રવિત્ ॥

યેષામર્થાય સંયત્તો મત્સ્યરાજઃ સહાનુજઃ ।
શતાનીકઃ સૂર્યદત્તઃ શ્રુતાનીકઃ શ્રુતધ્વજઃ ॥

બલાનીકો જયાનીકો જયાશ્વો રથવાહનઃ ।
ચન્દ્રોદયઃ સમરથો વિરાટભ્રાતરઃ શુભાઃ ॥

યમૌ ચ દ્રૌપદેયાશ્ચ રાક્ષસશ્ચ ઘટોત્કચઃ ।
યેષામર્થાય યુધ્યન્તે ન તેષાં વિદ્યતે ક્ષયઃ ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવો ગણાઃ પાણ્ડુસુતસ્ય વૈ ॥

કામં ખલુ જગત્સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ । સયક્ષરાક્ષસગણં સભૂતભુજગદ્વિપમ્ ।
નિઃશેષમસ્ત્રવીર્યેણ કુર્વાતે ભીમફલ્ગુનૌ ॥

યુધિષ્ઠિરશ્ચ પૃથિવીં નિર્દહેદ્ધોરચક્ષુષા ॥

અપ્રમેયબલઃ શૌરિર્યેષામર્થે ચ દંશિતઃ ।
કથં તાન્સંયુગે કર્ણ જેતુમુત્સહસે પરાન્ ॥

મહાનપનયસ્ત્વેષ નિત્યં હિ તવ સૂતજ ।
યસ્ત્વમુત્સહસે યોદ્ધું સમરે શૌરિણા સહ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્તસ્તુ રાધેયઃ પ્રહસન્ભરતર્ષભ ।
અબ્રવીચ્ચ તદા કર્ણો ગુરં શારદ્વતં કૃપમ્ ॥

સત્યમુક્તં ત્વયા બ્રહ્મન્પાણ્ડવાન્પ્રતિ યદ્વચઃ ।
એતે ચાન્યે ચ બહવો ગુણાઃ પાણ્ડુસુતેષુ વૈ ॥

અજય્યાશ્ચ રણે પાર્થા દેવૈરપિ સવાસવૈઃ ।
સદૈત્યયક્ષગન્ધર્વૈઃ પિશાચોરગરાક્ષસૈઃ ॥

તથાપિ પાર્થાઞ્જેષ્યામિ શક્ત્યા વાસવદત્તયા । મમ હ્યમોઘા દત્તેયં શક્તિઃ શક્રેણ વૈ દ્વિજ ।
એતયા નિહનિષ્યામિ સવ્યસાચિનમાહવે ॥

હતે તુ પાણ્ડવે કૃષ્ણે ભ્રાતરશ્ચાસ્ય સોદરાઃ ।
અનર્જુના ન શક્ષ્યન્તિ મહીં ભોક્તું કથઞ્ચન ॥

તેષુ નષ્ટેષુ સર્વેષુ પૃથિવીયં સસાગરા ।
અયત્નાત્કૌરવેન્દ્રસ્ય વશે સ્થાસ્યતિ ગૌતમ્ ॥

સુનીતૈરિહ સર્વાર્થાઃ સિધ્યન્તે નાત્ર સંશયઃ ।
એતમર્થમહં જ્ઞાત્વા તતો ગર્જામિ ગૌતમ ॥

ત્વં તુ વિપ્રશ્ચ વૃદ્ધશ્ચ અશક્તશ્ચાપિ સંયુગે ।
કૃતસ્નેહશ્ચ પાર્થેષુ મોહાન્મામવમન્યસે ॥

યદ્યેવં વક્ષ્યસે ભૂયો મમાપ્રિયમિહ દ્વિજ ।
તતસ્તે ખઙ્ગમુદ્યમ્ય જિહ્વાં છેત્સ્યામિ દુર્મતે ॥

યચ્ચાપિ પાણ્ડવાન્વિપ્ર સ્તોતુમિચ્છસિ સંયુગે ।
ભીષયન્સર્વસૈન્યાનિ કૌરવેયાંશ્ચ દુર્મતે ॥

અત્રાપિ શૃણુ મે વાક્યં યથાવદ્બ્રુવતો દ્વિજ ।
દુર્યોધનશ્ચ દ્રોણશ્ચ શકુનિર્દુર્મુખો જયઃ ॥

દુઃશાસનો વૃષસેનો મદ્રાજસ્ત્વમેવ ચ ।
સોમદત્તશ્ચ ભૂરિશ્ચ તથા દ્રૌણિર્વિવિંશતિઃ ॥

તિષ્ઠેયુર્દંશિતા યત્રા સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ ।
જયેદેતાન્નરઃ કો નુ શક્રતુલ્યબલોઽપ્યરિઃ ॥

શૂરાશ્ચ હિ કૃતાસ્ત્રાશ્ચ બલિનઃ સ્વર્ગલિપ્સવઃ ।
ધર્મજ્ઞા યુદ્ધકુશલા હન્યુર્યુદ્ધે સુરાનપિ ॥

એતે સ્થાસ્યન્તિ સઙ્ગ્રામે પાણ્ડવાનાં વધાર્થિનઃ ।
જયમાકાઙ્ક્ષમાણા હિ કૌરવેયસ્ય દંશિતાઃ ॥

દૈવાયત્તમહં મન્યે જયં સુબલિનામપિ ।
યત્ર ભીષ્મો મહાબાહુઃ શેતે શરશતાચિતઃ ॥

વિકર્ણશ્ચિત્રસેનશ્ચ બાહ્લીકોઽથ જયદ્રથઃ ।
ભૂરિશ્રવા જયશ્ચૈવ જલસન્ધઃ સુદક્ષિણઃ ॥

શલશ્ચ રથિનાં શ્રેષ્ઠો ભગદત્તશ્ચ વીર્યવાન્ ।
એતે ચાન્યે ચ રાજાનો દેવૈરપિ સુદુર્જયાઃ ॥

નિહતાઃ સમરે શૂરાઃ પાણ્ડવૈર્બલવત્તરાઃ ।
કિમન્યદ્દૈવસંયોગાન્મન્યસે પુરુષાધમ ॥

યાંશ્ચ તાંસ્તૌષિ સતતં દુર્યોધનરિપૂન્દ્વિજ ।
તેષામપિ હતાઃ શૂરાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

ક્ષીયન્તે સર્વસૈન્યાનિ કુરૂણાં પાણ્ડવૈઃ સહ ।
પ્રભાવં નાત્ર પાશ્યામિ પાણ્ડવાનાં કથઞ્ચન ॥

યસ્તાન્બલવતો નિત્યં મન્યસે ત્વં દ્વિજાધમ । યતિષ્યેઽહં યથાશક્તિ યોદ્ધું તૈઃ સહ સંયુગે ।
દુર્યોધનહિતાર્થાય જયો દૈવે પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥