મહાભારત · અધ્યાય 7.153

તતો દુર્યોધનો રાજા દ્રોણેનૈવં પ્રચોદિતઃ । અમર્ષવશમાપન્નો યુદ્ધાયૈવ મનો દધે ।
અબ્રવીચ્ચ તદા કર્ણં પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ ॥

પશ્ય કૃષ્ણસહાયેન પાણ્ડવેન કિરીટિના ।
આચાર્યવિહિતં વ્યૂહં ભિત્ત્વા દેવૈઃ સુદુર્ભિદમ્ ॥

તવ વ્યાયચ્છમાનસ્ય દ્રોણસ્ય ચ મહાત્મનઃ ।
મિષતાં યોધમુખ્યાનાં સૈન્ધવો વિનિપાતિતઃ ॥

પશ્ય રાધેય પૃથ્વીશાઃ પૃથિવ્યાં પ્રવરા યુધિ ।
પાર્થેનૈકેન નિહતાઃ સિંહેનેવેતરે મૃગાઃ ॥

મમ વ્યાયચ્છમાનસ્ય સમરે શત્રુસૂદન ।
અલ્પાવશેષં સૈન્યં મે કૃતં શક્રાત્મજેન હ ॥

કથં વૈ યુધ્યમાનસ્ય દ્રોણસ્ય યુધિ ફલ્ગુનઃ ।
ભિન્દ્યાત્સુદુર્ભિદં વ્યૂહં યતમાનોઽપિ સંયુગે ॥

પ્રતિજ્ઞાયા ગતઃ પારં હત્વા સૈન્ધવમર્જુનઃ ॥

પશ્ય રાધેય પૃથ્વીશાન્પૃથિવ્યાં પાતિતાન્બહૂન્ ।
પાર્થેન નિહતાન્સઙ્ખ્યે મહેન્દ્રોપમવિક્રમાન્ ॥

અનિચ્છતઃ કથં વીર દ્રોણસ્ય યુધિ પાણ્ડવઃ ।
ભિન્દ્યાત્સુદુર્ભિદં વ્યૃહં યતમાનસ્ય શુપ્મિણઃ ॥

દયિતઃ ફલ્ગુનો નિત્યમાચાર્યસ્ય મહાત્મનઃ ।
તતોઽસ્ય દત્તવાન્દ્વારમયુદ્ધેનૈવ શત્રુહન્ ॥

અભયં સિન્ધુરાજાય દત્ત્વા દ્રોણઃ પરન્તપઃ ।
પ્રાદાત્કિરીટિને દ્વારં પશ્યન્નિર્ગુણતાં મયિ ॥

યદ્યદાસ્યદનુજ્ઞાં વૈ પૂર્વમેવ ગૃહાન્પ્રતિ ।
પ્રમ્થાતું સિન્ધુરાજસ્ય ન ભવેજ્જીવિતક્ષયઃ ॥

જયદ્રથો જીવિતાર્થી ગચ્છમાનો ગૃહાન્પ્રતિ ।
મયાઽનાર્યેણ સંરુદ્ધો દ્રોણાત્પ્રાપ્યાભયં રણે ॥

રક્ષામિ સૈન્ધવં યુદ્ધે નૈનં પ્રાપ્સ્યતિ ફલ્ગુનઃ ।
મમ સૈન્યવિનાશાય રુદ્ધો વિપ્રેણ સૈન્ધવઃ ॥

તસ્ય મે મન્દભાગ્યસ્ય યતમાનસ્ય સંયુગે ।
હતાનિ સર્વસૈન્યાનિ હતો રાજા જયદ્રથઃ ॥

પશ્ય યોધવરાન્કર્ણ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ।
પાર્થનામાઙ્કિતૈર્વાણૈઃ સર્વે નીતા યમક્ષયમ્ ॥

કથમેકરથેનાજૌ બહૂનાં નઃ પ્રપશ્યતામ્ ।
વિપન્નઃ સૈન્ધવો રાજા યોધાશ્ચૈવ સહસ્રશઃ ॥

અદ્ય મે ભ્રાતરઃ ક્ષીણાશ્ચિત્રસેનાદયો રણે ।
ભામસનં સમાસાદ્ય પશ્યતાં નોદુરાત્મનામ્ ॥
કર્ણ ઉવાચ ।

આચાર્યં મા વિગર્હસ્વ શક્ત્યાઽસૌ યુધ્યતે દ્વિજઃ ।
યથાબલં યથોત્સાહં ત્યક્ત્વા જીવિતમાત્મનઃ ॥

યદ્યેનં સમતિક્રમ્ય પ્રવિષ્ટઃ શ્વેતવાહનઃ ।
નાત્ર સૂક્ષ્મોઽપિ દોષઃસ્યાદાચાર્યસ્ય કથઞ્ચન ॥

કૃતી દક્ષો યુવા શૂરઃ કૃતાસ્ત્રો લઘુવિક્રમઃ ।
દિવ્યાસ્ત્રયુક્તમાસ્થાય રથં વાનરલક્ષણમ્ ॥

કૃષ્ણેન ચ ગૃહીતાશ્વમભેદ્યકચાવૃતઃ ।
ગાણ્ડીવમજરં દિવ્યં ધનુરાદાય વીર્યવાન્ ॥

પ્રવર્ષન્નિશિતાન્બાણાન્બાહુદ્રવિણદર્પિતઃ ।
યદર્જુનોઽભ્યયાદ્દ્રોણમુપપન્નં હિ તસ્ય તત્ ॥

આચાર્યઃ સ્થવિરો રાજઞ્શીઘ્રયાને તથાઽક્ષમઃ ।
બાહુવ્યાયામચેષ્ટાયામશક્તસ્તુ નરાધિપ ॥

તેનૈવમભ્યતિક્રાન્તઃ શ્વેતાશ્વઃ કૃષ્ણસારથિઃ ।
તસ્ય દોષં ન પશ્યામિ દ્રોણસ્યાનેન હેતુના ॥

અજય્યાન્પાણ્ડવાન્મન્યે દ્રોણોનાસ્ત્રવિદા મૃધે ।
તથા હ્યેનમતિક્રમ્ય પ્રવિષ્ટઃ શ્વેતવાહનઃ ॥

સતતં ચેષ્ટમાનાનાં નિકૃત્યા વિક્રમેણ ચ ।
દૈવાદિષ્ટોઽન્યથાભાવો ન મન્યે વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥

યતો નો યુધ્યમાનાનાં પરં શક્ત્યા સુયોધન ।
સૈન્ધવો નિહતો યુદ્ધે દૈવમત્ર પરં સ્મૃતમ્ ॥

પરં યત્નં કુર્વતાં ચ ત્વયા સાર્ધં રણાજિરે ।
હત્વાઽસ્માકં પૌરુષં વૈ દૈવં પશ્ચાત્કરોતિ નઃ ॥

દૈવોપસૃષ્ટપુરુષો યત્કર્મ કુરુતે ક્વચિત્ ।
કૃતં કૃતં હિ તત્તસ્યટ દૈવેન વિનિપાત્યતે ॥

યત્કર્તવ્યં મનુષ્યેણ વ્યવસાયવતા સદા ।
તત્કાર્યમવિશઙ્કેન સિદ્ધિર્દૈવે પ્રતિષ્ઠિતા ॥

નિકૃત્યા વઞ્ચિતાઃ પાર્થા વિષયોગૈશ્ચ ભારત ।
દગ્ધા જતુગૃહે ચાપિ દ્યૂતેન ચ પરાજિતાઃ ॥

રાજનીતિં સમાશ્રિત્ય પ્રહિતાશ્ચૈવ કાનનમ્ ।
યત્નેન ચ કૃતં તત્તદ્દૈવેન વિનિપાતિતમ્ ॥

યુધ્યસ્વ યત્નમાસ્થય દૈવં કૃત્વા નિરર્થકમ્ ।
યતતસ્તવ તેષાં ચ દૈવં માર્ગેણ યાસ્યતિ ॥

ન તેષાં મતિપૂર્વં હિ સુકૃતં દૃશ્યતે ક્વચિત્ ।
દુષ્કૃતં તવ વા વીર બુદ્ધ્યા હીનં કુરૂદ્વહ ॥

દૈવં પ્રમાણં સર્વસ્ય સુકૃતસ્યેતરસ્ય વા । અનન્યકર્મ દૈવં હિ જાગર્તિ સ્વપતામપિ ।
તેન યુક્તો હિ પુરુષઃ કાર્યાકાર્યે નિયુજ્યતે ॥

બહૂનિ તવ સૈન્યાનિ યોધાશ્ચ બહવસ્તવ ।
ન તથા પાણ્ડુપુત્રાણામેવં યુદ્ધમવર્તત ॥

તૈરલ્પૈર્બહવો યૂયં ક્ષયં નીતાઃ પ્રહારિણઃ ।
શઙ્કે દૈવસ્ય તત્કર્મ પૌરુષં યેન નાશિતમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવં સમ્ભાષમાણાનાં બહુ તત્તજ્જનાધિપ ।
પાણ્ડવાનામનીકાનિ સમદૃશ્યન્ત સંયુગે ॥

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં વ્યતિષક્તરથદ્વિપમ્ ।
તાવકાનાં પરૈઃ સાર્ધં રાજન્દુર્મન્ત્રિતે તવ ॥