મહાભારત · અધ્યાય 7.150

તતો રાજાનમભ્યેત્ય ધર્મપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
વવન્દે સમ્પ્રહૃષ્ટાત્મા હતે પાર્થેન સૈન્ધવે ॥

દિષ્ટ્યા વર્ધસિ રાજેન્દ્ર હતશત્રુર્નરોત્તમ ।
દિષ્ટ્યા નિસ્તીર્ણવાંશૈવ પ્રતિજ્ઞામનુજસ્તવ ॥

સ ત્વેવમુક્તઃ કૃષ્ણેન હૃષ્ટઃ પરપુરઞ્જયઃ । તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા રથાદાપ્લુત્ય ભારત ।
પર્યષ્વજત્તદા કૃષ્ણાવાનન્દાશ્રુપરિપ્લુતઃ ॥

પ્રમૃજ્ય વદનં શુભ્રં પુણ્ડરીકસમપ્રભમ્ ।
અબ્રવીદ્વાસુદેવં ચ પાણ્ડવં ચ ધનઞ્જયમ્ ॥

પ્રિયમેતદુપશ્રુત્ય ત્વત્તઃ પુષ્કરલોચન ।
નાન્તં ગચ્છામિ હર્ષસ્ય તિતીર્ષુરુદધેરિવ ॥

અત્યદ્ભુતમિદં કૃષ્ણ કૃતં પાર્થેન ધીમતા ।
દિષ્ટ્યા પશ્યામિ સઙ્ગ્રામે તીર્ણભારૌ મહારથૌ ॥

દિષ્ટ્યા ચ નિહતઃ પાપઃ સૈન્ધવઃ પુરુષાધમઃ ।
દિષ્ટ્યા શત્રુગણાશ્ચૈવ નિમગ્નાઃ શોકસાગરે ॥

કૃષ્ણ દિષ્ટ્યા મમ પ્રીતિર્મહતી પ્રતિપાદિતા ।
ત્વયા ગુપ્તેન ગોવિન્દ ઘ્નતા પાપં જયદ્રથમ્ ॥

કિન્તુ નાત્યદ્ભુતં તેષાં યેષાં નસ્ત્વં સમાશ્રયઃ । ન તેષાં દુષ્કૃતં કિઞ્ચિત્ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે ।
સર્વલોકગુરુર્યેષાં ત્વં નાથો મધુસૂદન ॥

ત્વત્પ્રસાદાદ્ધિ ગોવિન્દ વયં જેષ્યામહે રિપૂન્ ।
યથા પુરા પ્રસાદાત્તે દાનવાન્પાકશાસનઃ ॥

પૃથિવ્યા વિજયો વાપિ ત્રૈલોક્યવિજયોઽપિ વા ।
ધ્રુવો હિ તેષાં વાર્ષ્ણેય યેષાં તુષ્ટોઽસિ માનદ ॥

ન તેષાં વિદ્યતે પાપં સઙ્ગ્રામે વા પરાજયઃ ।
ત્રિદશેશ્વર નાથસ્ત્વં યેષાં તુષ્ટોઽસિ માધવ ॥

ત્વત્પ્રસાદાદ્ધૃષીકેશ શક્રઃ સુરગણેશ્વરઃ ।
ત્રૈલોક્યવિજયં શ્રીમાન્પ્રાપ્તવાન્રણમૂર્ધનિ ॥

તવ ચૈવ પ્રસાદેન ત્રિદશાસ્ત્રિદશેશ્વરાઃ ।
અમરત્વં ગતાઃ કૃષ્ણ લોકાંશ્ચાશ્નુવતેઽક્ષયાન્ ॥

સ્થિતઃ સર્વાત્મના નિત્યં પ્રિયેષુ ચ હિતેષુ ચ । ત્વાં ચૈવાસ્માભિરાશ્રિત્ય કૃતઃ શસ્ત્રસમુદ્યમઃ ।
સુરૈરિવાસુરવધે શક્રં શક્રાનુજાહવે ॥

અસમ્ભાવ્યમિદં કર્મ દેવૈરપિ જનાર્દન ।
ત્વદ્બુદ્ધિબલવીર્યેણ કૃતવાનેષ ફલ્ગુનઃ ॥

બાલ્યાત્પ્રભૃતિ તે કૃષ્ણ કર્માણિ શ્રુતવાનહમ્ । અમાનુષાણિ દિવ્યાનિ મહાન્તિ ચ બહૂનિ ચ ।
તદૈવાજ્ઞાસિષં શત્રૂન્હતાન્પ્રાપ્તાં ચ મેદિનીમ્ ॥

ત્વત્પ્રસાદસમુત્થેન વિક્રમેણારિસૂદન ।
સુરેશત્વં ગતઃ શક્રો હત્વા દૈત્યાન્સહસ્રશઃ ॥

ત્વત્પ્રસાદાદ્વૃષીકેશ જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
સ્વવર્ત્મનિ સ્થિતં વીર જપરહોમેષુ વર્તતે ॥

એકાર્ણવમિદં પૂર્વં સર્વમાસીત્તમોમયમ્ ।
ત્વત્પ્રસાદાન્માહાબાહો જગત્પ્રાપ્તં નરોત્તમ ॥

સ્રષ્ટારં સર્વલોકાનાં પરમાત્માનમવ્યયમ્ ।
યે પશ્યન્તિ હૃષીકેશ ન તે મુહ્યન્તિ કર્હિચિત્ ॥

પુરાણં પરમં દેવં દેવદેવં સનાતનમ્ ।
યે પ્રપન્નાઃ સુરગુરું ન તે મુહ્યન્તિ કર્હિચિત્ ॥

અનાદિનિધનં દેવં લોકકર્તારમવ્યયમ્ ।
યે ભક્તાસ્ત્વાં હૃષીકેશ દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે ॥

પરં પુરાણં પુરુષં પરાણાં પરમં ચ યત્ ।
પ્રપદ્યતસ્તત્પરમં પરા ભૂતિર્વિધીયતે ॥

ગાયન્તિ ચતુરો વેદા યશ્ચ દેવેષુ ગીયતે ।
તં પ્રપદ્ય મહાત્માનં ભૂતિમશ્નામ્યનુત્તમામ્ ॥

પરમેશ પરેશેશ તિર્યગીશ નરેશ્વર ।
સર્વેશ્વરેશ્વરેશેન નમસ્તે પુરુષોત્તમ ॥

ત્વમીશેશેશ્વરેશાન પ્રભો વર્ધસ્વ માધવ ।
પ્રભવાપ્યય સર્વસ્ય સર્વાત્મન્પૃથુલોચન ॥

ધનઞ્જયસખા યશ્ચ ધનઞ્જયહિતશ્ચ યઃ ।
ધનઞ્જયસ્ય ગોપ્તા તં પ્રપદ્ય સુખમેધતે ॥

[માર્કણ્ડેયઃ પુરાણર્ષિશ્ચરિતજ્ઞસ્તવાનઘ ।
માહાત્મ્યમનુભાવં પુરા ફીર્તિતવાન્મુનિઃ ॥

અસિતો દેવલશ્ચૈવ નારદશ્ચ મહાતપાઃ ।
પિતામહશ્ચ મે વ્યાસસ્ત્વામાહુર્વિધિમુત્તમમ્ ॥

ત્વં તેજસ્ત્વં પરં બ્રહ્મ ત્વં સત્યં ત્વં મહત્તપઃ ।
ત્વં શ્રેયસ્ત્વં યશશ્ચાગ્ર્્યં કારણં જગતસ્તથા ॥

ત્વયા સૃષ્ટમિદં સર્વં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
પ્રલયે સમનુપ્રાપ્તે ત્વાં વૈ નિવિશતે પુનઃ ॥

અનાદિનિધનં દેવં વિશ્વસ્યેશં જગત્પતે ।
ધાતારમજમવ્યક્તમાહુર્વેદવિદો જનાઃ ॥

ભૂતાત્માનં મહાત્માનમનન્તં વિશ્વતોમુખમ્ । અપિ દેવા ન જાનન્તિ ગુહ્યમાદ્યં જગત્પતિમ્ ।
નારાયણં પરં દેવં પરમાત્માનમીશ્વરમ્ ॥

જ્ઞાનયોનિં હરિં વિષ્ણું મુમુક્ષૂણાં પરાયણમ્ ।
પરં પુરાણં પુરુષં પુરાણાનાં પરં ચ યત્ ॥

એવમાદિગુણાનાં તે કર્મણાં દિવિ ચેહ ચ ।
અતીતભૂતભવ્યાનાં સઙ્ખ્યાતાઽત્ર ન વિદ્યતે ॥

સર્વતો રક્ષણીયાઃ સ્મ શક્રેણેવ દિવૌકસઃ ।
યૈસ્ત્વં સર્વગુણોપેતઃ સુહૃન્ન ઉપપાદિતઃ ॥

ઇત્યેવં ધર્મરાજેન હરિરુક્તો મહાયશાઃ ।
અનુરૂપમિદં વાક્યં પ્રત્યુવાચ જનાર્દનઃ ॥

ભવતા તપસોગ્રેણ ધર્મેણ પરમેણ ચ ।
સાધુત્વાદાર્જવાચ્ચૈવ હતઃ પાપો જયદ્રથઃ ॥

અયં ચ પુરુષવ્યાઘ્ર ત્વદનુધ્યાનસંવૃતઃ ।
હત્વા યોધસહસ્રાણિ ન્યહઞ્જિષ્ણુર્જયદ્રથમ્ ॥

કૃતિત્વે બાહુવીર્યે ચ તથૈવાસમ્ભ્રમેઽપિ ચ ।
શીઘ્રતામોધબુદ્ધિત્વે નાસ્તિ પાર્થસમઃ ક્વચિત્ ॥

તદયં ભરતશ્રેષ્ઠ ભ્રાતા તેઽદ્ય યદર્જુનઃ ।
સૈન્યક્ષયં રણે કૃત્વા સિન્ધુરાજશિરોઽહરત્ ॥

તતો ધર્મસુતો જિષ્ણું પરિષ્વજ્ય વિશામ્પતે ।
પ્રમૃજ્ય વદનં તસ્ય પર્યાશ્વાસયત પ્રભુઃ ॥

અતીવ સુમહત્કર્મ કૃતવાનસિ ફલ્ગુન ।
અસહ્યં ચાવિષહ્યં ચ દેવૈરપિ સવાસવૈઃ ॥

દિષ્ટા નિસ્તીર્ણભારોઽસિ હતારિશ્ચાસિ શત્રુહન્ ।
દિષ્ટ્યા સત્યા પ્રતિજ્ઞેયં કૃતા હત્વા જયદ્રથમ્ ॥

એવમુક્ત્વા ગુડાકેશં ધર્મરાજો મહાયશાઃ । પસ્પર્શ પુણ્યગન્ધેન પૃષ્ઠે હસ્તેન પાર્થિવાઃ ॥ ]
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્તૌ મહાત્માનાવુભૌ કેશવપાણ્ડવૌ ।
તાવબ્રૂતાં તદા કૃષ્ણૌ રાજાનં પૃથિવીપતિમ્ ॥

તવ કોપાગ્નિના દગ્ધઃ પાપો રાજઞ્જયદ્રથઃ ।
ઉત્તીર્ણં ચાપિ સુમહદ્ધાર્તરાષ્ટ્રબલં રણે ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

હન્યન્તે નિહતાશ્ચૈવ વિનઙ્ક્ષ્યન્તિ ચ કેશવ ।
તવ ક્રોધહતા હ્યેતે કૌરવાઃ શત્રુસૂદન ॥

ત્વાં હિ ચક્ષુર્હણં વીર કોપયિત્વા સુયોધનઃ ।
સમિત્રબન્ધુઃ સમરે પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યતિ દુર્મતિઃ ॥

તવ ક્રોધહતઃ પૂર્વં દેવૈરપિ સુદુર્જયઃ ।
શરતલ્પગતઃ શેતે ભીષ્મઃ કુરુપિતામહઃ ॥

દુર્લભો વિજયસ્તેષાં સમ્પ્રામે રિપુઘાતિનામ્ ।
યાતા મૃત્યુવશં તે વૈ યેષાં ક્રુદ્ધોઽપિ માધવ ॥

રાજ્યં પ્રાણાઃ શ્રિયઃ પુત્રાઃ સૌખ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ।
અચિરાત્તસ્ય નશ્યન્તિ યેષાં ક્રુદ્ધોઽસિ માનદ ॥
ભગવાનુવાચ ।

વિનષ્ટાન્કૌરવાન્મન્યે સપુત્રપશુબાન્ધવાન્ ।
રાજધર્મપરે નિત્યં ત્વયિ ક્રુદ્ધે પરન્તપ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તતો ભીમો મહાબાહુઃ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ । અભિવાદ્ય ગુરું જ્યેષ્ઠં માર્ગણૈઃ ક્ષતવિક્ષતૌ ।
ક્ષિતાવાસ્તાં મહેષ્વાસૌ પાઞ્ચાલ્યપરિવારિતૌ ॥

તૌ દૃષ્ટ્વા મુદિતો વીરૌ પ્રાઞ્જલી ચાગ્રતઃ સ્થિતૌ ।
અભ્યનન્દત કૌન્તેયસ્તાવુભૌ ભીમસાત્યકી ॥

દિષ્ટ્યા પશ્યામિ વા શૂરૌ વિમુક્તૌ સૈન્યસાગરાત્ ।
દ્રોણગ્રાહદુરાધર્ષાદ્ધાર્દિક્યમકરાલયાત્ ॥

દિષ્ટ્યા વિનિર્જિતાઃ સઙ્ખ્યે પૃથિવ્યાં સર્વપાર્થિવાઃ ।
યુવાં વિજયિનૌ ચાપિ દિષ્ટ્યા પશ્યામિ સંયુગે ॥

દિષ્ટ્યા દ્રોણો જિતઃ સઙ્ખ્યે હાર્દિક્યશ્ચ મહાબલઃ ।
દિષ્ટ્યા વિકર્ણિભિઃ કર્ણોરણે નીતઃ પરાભવમ્ ॥

વિમુખશ્ચ કૃતઃ શલ્યો યુવાભ્યાં પુરુષર્ષભૌ । દિષ્ટ્યા યુવાં કુશલિનૌ સઙ્ગ્રામાત્પુનરાગતૌ ।
પશ્યામિ રથિનાં શ્રેષ્ઠાવુભૌ યુદ્ધવિશારદૌ ॥

મમ વાક્યકરૌ વીરૌ મમ ગૌરવયન્ત્રિતૌ ।
સૈન્યાર્ણવં સમુત્તીર્ણૌ દિષ્ટ્યા પશ્યામિ વામહમ્ ॥

સમરશ્લાઘિનૌ વીરૌ સમરેષ્વપરાજિતૌ ।
મમ વાક્યસમૌ ચૈવ દિષ્ટ્યા પશ્યામિ વામહમ્ ॥

ઇત્યુક્ત્વા પાણ્ડવો રાજન્યુયુધાનવૃકોદરૌ ।
સસ્વજે પુરુષવ્યાઘ્રૌ હર્ષાદ્બાષ્પં મુપોચ હ ॥

તતઃ પ્રમુદિતં સર્વં બલમાસીદ્વિશામ્પતે ।
પાણ્ડવાનાં રણે હૃષ્ટં યુદ્ધાય તુ મનો દધે ॥