મહાભારત · અધ્યાય 7.147

શ્રુત્વા નિનાદં ધનુષશ્ચ તસ્ય વિસ્પષૃમુત્કષ્ટમિવાન્તકસ્ય ।
શક્રાશનિસ્ફોટસમં સુઘોરં વિકૃષ્યમાણસ્ય ધનઞ્જયેન ॥

ત્રાસોદ્વિગ્નં તથોદ્ધાન્તં ત્વદીયં તદ્બલં નૃપ । યુગાન્તવાતસઙ્ક્ષુબ્ધં ચલદ્વીચિતરઙ્ગિતમ્ ।
પ્રલીનમીનમકરં સાગરામ્ભ ઇવાભવત્ ॥

મધ્યન્દિનગતં સૂર્યમાપતન્તમિવામ્બરે ।
ન શેકુઃ સર્વભૂતાનિ પાણ્ડવં પ્રતિવીક્ષિતુમ્ ॥

સ રણે વ્યચરત્પાર્થઃ પ્રેક્ષ્યમાણો ધનઞ્જયઃ ।
યુગપદ્દિક્ષુ સર્વાસુ સર્વાણ્યસ્ત્રાણિ દર્શયન્ ॥

આદદાનં મહારાજ સન્દધાનં ચ પાણ્ડવમ્ ।
ઉત્કર્ષન્તં સૃજન્તં ચ ન સ્મ પશ્યામ લાઘવાત્ ॥

[તતઃ ક્રુદ્ધો મહાબાહુરૈન્દ્રમસ્ત્રં દુરાસદમ્ ।
પ્રાદુશ્ચક્રે મહારાજ ત્રાસયન્સર્વભારતાન્ ॥

તતઃ શરાઃ પ્રાદુરાસન્દિવ્યાસ્ત્રપ્રતિમન્ત્રિતાઃ ।
પ્રદીપાશ્ચ શિખિમુખાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

આકર્ણપૂર્ણનિર્મુક્તૈરગ્ન્યર્કાંશુનિભૈઃ શરૈઃ ।
નભોઽભવત્તદ્દુષ્પ્રેક્ષ્યમુલ્કાભિરિવ સંવૃતમ્ ॥

તતઃ શસ્ત્રાન્ધકારં તત્કૌરવૈઃ સમુદીરિતમ્ ।
અશક્યં મનસાઽપ્યન્યૈઃ પાણ્ડવઃ સમ્ભ્રમન્નિવ ॥

નાશયામાસ વિક્રમ્ય શરૈર્દિવ્યાસ્ત્રમન્ત્રિતૈઃ ।
નૈશં તમોંશુભિઃ ક્ષિપ્રં દિનાદાવિવ ભાસ્કરઃ ॥

તતસ્તુ તાવકં સૈન્યં દીપ્તૈઃ શરગભસ્તિભિઃ ।
આક્ષિપત્પલ્વલામ્બૂનિ નિદાઘાર્ક ઇવ પ્રભુઃ ॥

તતો દિવ્યાસ્ત્રવિદુષા પ્રહિતાઃ સાયકાંશવઃ ।
સમાપ્લવન્દ્વિષત્સૈન્યં લોકં ભાગોરિવાંશવઃ ॥

અથાપરે સમુત્સૃષ્ટા વિશિખાસ્તિગ્મતેજસઃ ।
હૃદયાન્યાશુ વીરાણાં વિવિશુઃ પ્રિયબન્ધુવત્ ॥

ય એનમીયુઃ સમરે ત્વદ્યોધાઃ શૂરમાનિનઃ ।
શલભા ઇવ તે દીપ્તમગ્નિં પ્રાપ્ય યયુઃ ક્ષયમ્ ॥

એવં સ મૃદ્રઞ્શત્રૂણાં જીવિતાનિ યશાંસિ ચ ।
પાર્થશ્ચચાર સઙ્ગ્રામે મૃત્યુર્વિગ્રહવાનિવ ॥

સ કિરીટાનિ વસ્ત્રાણિ સાઙ્ગદાન્વિપુલાન્ભુજાન્ ।
સકુણ્ડલયુગાન્કર્ણાન્કેષાઞ્ચિદહરચ્છરૈઃ ॥

સતોમરાન્ગજસ્થાનાં સપ્રાસાન્હયસાદિનામ્ । સચર્મણઃ પદાતીનાં રથિનાં ચ સધન્વનઃ ।
સપ્રતોદાન્નિયન્તૄણાં બાહૂંશ્ચિચ્છેદ પાણ્ડવઃ ॥

પ્રદીપ્તોગ્રશરાર્જિષ્માન્બભૌ તત્ર ધનઞ્જયઃ ।
સવિસ્ફુલિઙ્ગાગ્રશિખો જ્વલન્નિવ હુતાશનઃ ॥

તં દેવરાજપ્રતિમં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્ ।
યુગપદ્દિક્ષુ સર્વાસુ રથસ્થં પુરુષર્ષભમ્ ॥

નિક્ષિપન્તં મહાસ્ત્રાણિ પ્રેક્ષણીયં ધનઞ્જયમ્ ।
નૃત્યન્તં રથમાર્ગેષુ ધનુર્જ્યાતલનાદિનમ્ ॥

નિરીક્ષિતું ન શેકુસ્તે યત્નવન્તોઽપિ પાર્થિવાઃ ।
મધ્યન્દિનગતં સૂર્યં પ્રતપન્તમિવામ્બરે ॥

દીપ્તોગ્રસમ્ભૃતશરઃ કિરીટી વિરરાજ હ ।
વર્ષાસ્વિવોદીર્ણજલઃ સેન્દ્રધન્વામ્બુદો મહાન્ ॥

મહાસ્ત્રસમ્પ્લુવે તસ્મિઞ્જિષ્ણુના સમ્પ્રવર્તિતે ।
સુદુસ્તરે મહાઘોરે મમજ્જુર્યોધપુઙ્ગવાઃ ॥

ઉત્કૃત્તવદનૈર્દેહૈઃ શરીરૈઃ કૃત્તબાહુભિઃ ।
ભુજૈશ્ચ પાણિનિર્મુક્તૈઃ પાણિભિર્વ્યઙ્ગુલીકૃતૈઃ ॥

કૃત્તાગ્રહસ્તૈઃ કરિભિઃ કૃત્તદન્તૈર્મદોત્કટૈઃ ।
હયૈશ્ચ વિધુરગ્રીવૈ રથૈશ્ચ શકલીકૃતૈઃ ॥

નિકૃત્તાન્ત્રૈઃ કૃત્તપાદૈસ્તથાઽન્યૈઃ કૃત્તસન્ધિભિઃ ।
નિશ્ચેષ્ટૈર્વિસ્ફુરદ્ભિશ્ચ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

મૃત્યોરાઘાતલલિતં તત્પાર્થાયોધનં મહત્ ।
અપશ્યામ મહીપાલ ભીરૂણાં ભયવર્ધનમ્ ॥

આક્રીડમિવ રુદ્રસ્ય પુરાભ્યર્દયતઃ પશૂન્ ।
ગજાનાં ક્ષુરનિર્મુક્તૈઃ કરૈઃ સભુજગેવ ભૂઃ ॥

ક્વજિદ્બભૌ સ્રગ્વિણીવ વક્ત્રપદ્મૈઃ સમાચિતા ।
વિચિત્રોષ્ણીષમુકુટૈઃ કેયૂરાઙ્ગદકુણ્ડલૈઃ ॥

સ્વર્ણચિત્રતનુત્રૈશ્ચ ભાણ્ડૈશ્ચ ગજવાજિનામ્ । કિરીટશતસઙ્ગીર્ણા તત્ર તત્ર સમાચિતા ।
વિરાજ ભૃશં ચિત્રા મહી નવવધૂરિવ ॥

મજ્જામેદઃકર્દમિનીં શોણિતૌઘતરઙ્ગિણીમ્ ।
મર્માસ્થિભિરગાધાં ચ કેશશૈવલશાદ્વલામ્ ॥

શિરોબાહૂપલતટાં રુગ્ણક્રોડાસ્થિસઙ્કટામ્ ।
ચિત્રધ્વજપતાકાઢ્યાં છત્રાચાપોર્મિમાલિનીમ્ ॥

વિગતાસુમહાકાયાં ગજદેહાભિસઙ્કુલામ્ ।
રથોડુપશતાકીર્ણાં હયસઙ્ઘાતરોધસમ્ ॥

રથચક્રયુગેષાક્ષકૂબરૈરતિદુર્ગમામ્ ।
પ્રાસાસિશક્તિપરશુવિશિખાહિદુરાસદામ્ ॥

બલકઙ્કુમહાનક્રાં ગોમાયુમકરોત્કટામ્ ।
ગૃઘ્રોદગ્રમહાગ્રાહાં શિવાવિરુતભૈરવામ્ ॥

નૃત્યત્પ્રેતપિશાચાદ્યૈર્ભૂતાકીર્ણાં સહસ્રશઃ ।
ગતાસુયોધનિશ્ચેષ્ટશરીરશતવાહિનીમ્ ॥

મહાપ્રતિભયાં રૌદ્રાં ઘોરાં વૈતરણીમિવ ।
નદીં પ્રવર્તયામાસ ભીરૂણાં ભયવર્ધિનીમ્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા તસ્ય વિક્રાન્તમન્તકસ્યેવ રૂપિણઃ ।
અભૂતપૂર્વં કુરુષુ ભયમાગાદ્રણાજિરે ॥

તત આદાય વીરાણામસ્ત્રૈરસ્ત્રાણિ પાણ્ડવઃ ।
આત્માનં રૌદ્રમાચષ્ટ રૌદ્રકર્મણ્યધિષ્ઠિતઃ ॥

તતો રથવરાન્રાજન્નત્યતિક્રામદર્જુનઃ ॥ ]

મધ્યન્દિનગતં સૂર્યં પ્રતપન્તમિવામ્બરે ।
ન શેકુઃ સર્વભૂતાનિ પાણ્ડવં પ્રતિવીક્ષિતુમ્ ॥

પ્રસૃતાંસ્તસ્ય ગાણ્ડીવાચ્છરવ્રાતાન્મહાત્મનઃ ।
સઙ્ગ્રામે સમ્પ્રપશ્યામો હંસપઙ્ક્તિરિવામ્બરે ॥

વિનિવાર્ય સ વીરાણામસ્ત્રૈરસ્ત્રાણિ સર્વતઃ ।
દર્શયન્રૌદ્રમાત્માનમુગ્રે કર્મણિ ધિષ્ઠિતઃ ॥

સ તાન્રથવરાન્રાજન્નત્યાક્રામત્તદાઽર્જુનઃ ।
મોહયન્નિવ નારાચૈર્જયદ્રથવધેપ્સયા ॥

વિસૃજન્દિક્ષુ સર્વાસુ શરાનચ્યુતસારથિઃ ।
સરથો વ્યચરત્તૂર્ણં પ્રેક્ષણીયો ધનઞ્જયઃ ॥

ભ્રમન્ત ઇવ શૂરસ્ય શરવ્રાતાઃ મહાત્મનઃ ।
અદૃશ્યન્તાન્તરિક્ષસ્થાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

આદદાનં મહેષ્વાસં સન્દધાનં ચ સાયકમ્ ।
વિસૃજન્તં ચ કૌન્તેયં નાનુપશ્યામ વૈ તદા ॥

તથા સર્વા દિશો રાજન્સર્વાંશ્ચ રથિનો રણે । આકુલીકૃત્ય કૌન્તેયો જયદ્રથમુપાદ્રવત્ ।
વિવ્યાધ ચ ચતુઃષષ્ટ્યા શરાણાં નતપર્વણામ્ ॥

[સૈન્ધવાભિમુખં યાન્તં યોધાઃ સમ્પ્રેક્ષ્ય પાણ્ડવમ્ ।
ન્યવર્તન્ત રણાદ્વીરા નિરાશાસ્તસ્ય જીવિતે ॥

યો યોઽભ્યધાવદાક્રન્દે તાવકઃ પાણ્ડવં રણે ।
તસ્યતસ્યાન્તગા બાણાઃ શરીરે ન્યપતન્પ્રભો ॥

કબન્ધસઙ્કુલં ચક્રે તવ સૈન્યં મહારથઃ ।
અર્જુનો જયતાં શ્રેષ્ઠઃ શરૈરગ્ન્યંશુસન્નિભૈઃ ॥

એવં તત્તવ રાજેન્દ્ર ચતુરઙ્ગબલં તદા ।
વ્યાકુલીકૃત્ય કૌન્તેયો જયદ્રથમુપાદ્રવત્ ॥

દ્રૌણિં પઞ્ચાશતાઽવિધ્યદ્વૃષસેનં ત્રિભિઃ શરૈઃ ।
કૃપાયમાણઃ કૌન્તેયઃ કૃપં નવભિરાર્દયત્ ॥

શલ્યં ષોડશભિર્બાણૈઃ કર્ણં દ્વાત્રિંશતા શરૈઃ । સૈન્ધવં તુ ચતુઃષષ્ટ્યા વિદ્વ્વા સિંહ ઇવાનદત્ ॥ ]

સૈન્ધવસ્તુ તથા વિદ્ધઃ શરૈર્ગાણ્ડીવધન્વના ।
ન ચક્ષમે સુસઙ્ક્રુદ્ધસ્તોત્રાર્દિત ઇવ દ્વિપઃ ॥

સ વરાહધ્વજસ્તૂર્ણં ગાર્ધ્રપત્રાનજિહ્મગાન્ ।
ક્રુદ્ધાશીવિષસઙ્કાશાન્કર્મારપરિમાર્જિતાન્ ॥

આકર્ણપૂર્ણાંશ્ચિક્ષેપ ફલ્ગુનસ્ય રથં પ્રતિ ।
ત્રિભિસ્તુ વિદ્્વા ગોવિન્દં નારાચૈઃ ષડ્ભિરર્જુનમ્ ॥

અષ્ટભિર્વાજિનોઽવિધ્યદ્ધ્વજં ચૈકેન પત્રિણા ।
ભૂયશ્ચૈવાર્જુનં સઙ્ખ્યે શરવર્ષૈરવાકિરત્ ॥

સ વિક્ષિપ્યાર્જુનસ્તૂર્ણં સૈન્ધવપ્રહિતાઞ્શરાન્ । યુગપત્તસ્ય ચિચ્છેદ શરાભ્યાં સૈન્ધવસ્ય હ ।
સારથેશ્ચ શિરઃ કાયાદ્વ્વજં ચ સમલઙ્કૃતમ્ ॥

સ ચ્છિન્નયષ્ટિઃ સુમહાન્ધનઞ્જયશરાહતઃ ।
વરાહઃ સિન્ધુરાજસ્ય પપાતેન્દુસમપ્રભઃ ॥

આદિત્યં પ્રેક્ષમાણસ્તુ બીભત્સુઃ સૃક્વિણી લિહન્ ।
અપશ્યન્નાન્તરં તસ્ય રક્ષિભિઃ સંવૃતસ્ય વૈ ॥

અભવક્ત્રોધરક્તાક્ષો વ્યાત્તાનન ઇવાન્તકઃ ।
અથાબ્રવીદ્વાસુદેવઃ કુન્તીપુત્રં ધનઞ્જયમ્ ॥

નૈવ શક્યસ્ત્વયા હન્તું નિર્વ્યાજં ભરતર્ષભ । સ્રક્ષ્યામ્યહમુપાયં તમાદિત્યસ્યાપવારણે । તતોઽસ્તં ગતમાદિત્યં મંસ્યતે સિન્ધુરાડિહ ॥

તતોઽસ્ય વિસ્મયઃ પાર્થ હર્ષશ્ચૈવ ભવિષ્યતિ ।
આત્મજીવિતલાભાચ્ચ પ્રતિજ્ઞાયાશ્ચ નાશનાત્ ॥

અસ્તઙ્ગતમિવાદિત્યં દૃષ્ટ્વા મોહેન બાલિશઃ ।
ન હિ શક્ષ્યત્યથાઽત્માનં રક્ષિતું હર્ષસમ્ભવાત્ ॥

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ પ્રહર્તવ્યં ધનઞ્જય ।
જયદ્રથસ્ય ક્ષુદ્રસ્ય સવિદુર્દર્શનાર્થિનઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા તતઃ પાર્થં ક્ષિપ્રમેવાહરત્પ્રભામ્ ।
જનાર્દનેન સૃષ્ટં વૈ તમ આદિત્યનાશનમ્ ॥

પાર્થસ્ય બલમજ્ઞાનાત્તમો દૃષ્ટ્વા સુદુઃખિતમ્ ।
અભવંસ્તાવકા યોધા હર્ષસઙ્કુલચેતસઃ ॥

તે પ્રહૃષ્ટા રણે રાજન્નપશ્યન્સૈનિકા રવિમ્ ।
ઉન્નામ્ય વક્ત્રાણિ તદા સ ચ રાજા જયદ્રથઃ ॥

વીક્ષમાણે તતસ્તસ્મિન્સિન્ધુરાજે દિવાકરમ્ । ઉન્નમય્ય શિરોગ્રીવાં વીક્ષતે સૂર્યમણ્ડલમ્ ।
તસ્ય શીઘ્રં પૃષત્કેન કાયાચ્છીર્ષમપાહર ॥

કેશવેનૈવમુક્તઃ સન્નમર્ષાદ્રક્તલોચનઃ ।
ઉદ્બબર્હ શરં તીક્ષ્ણમમરૈરપિ દુઃસહમ્ ॥

એવં તૂણીશયં ઘોરમિન્દ્રાશનિસમપ્રભમ્ । વર્મભેદિનમત્યર્થં ગન્ધમાલ્યાર્ચિતં સદા ।
વિસસર્જ તતસ્તૂર્ણં સૈન્ધવસ્ય રથં પ્રતિ ॥

સ તુ ગાણ્ડીવનિર્મુક્તઃ શરઃ શ્યેન ઇવાશુનઃ ।
શકુન્તમિવ વૃક્ષાગ્રાત્સૈન્ધવસ્યાહરચ્છિરઃ ॥

પ્રપતિષ્યતિ શીર્ષે તુ કૃષ્ણોઽર્જુનમથાબ્રવીત્ । પાર્થ પાર્થ શિરો હ્યેતદ્યથા નેયાન્મહીતલમ્ ।
તથા કુરુ કુરુશ્રેષ્ઠ વક્ષ્યે તસ્યાપિ કારણમ્ ॥

શ્રુત્વા તુ વચનં તસ્ય ત્વરમાણોઽસ્ત્રમાયયા । તથાઽહરચ્છિરસ્તસ્ય શરૈરૂર્ધ્વં ધનઞ્જયઃ ।
દુર્હૃદામપહર્ષાય સુહૃદાં હર્ષણાય ચ ॥

તિર્યગૂર્ધ્વમધશ્ચૈવ પુનરૂર્ધ્વમથાપિ ચ ।
દીર્ઘકાલમવાક્વૈવ સમ્પ્રક્રીડન્નિવાર્જુનઃ ॥

તત્સૈન્યં સર્વતોપશ્યન્મહદાશ્ચર્યમદ્ભુતમ્ ।
પ્રાપયત્સ શિરો યસ્માદ્યોધયન્નેવ પાર્થિવાન્ ॥

શરૈઃ કન્દુકવત્કૃત્વા તસ્યાલોકાય પાણ્ડવઃ ।
સ્યમન્તપઞ્ચકાદ્બાહ્યે શિરસ્તદહરચ્છરૈઃ ॥

જયદ્રથસ્યાર્જુનબાણનાલં મુખારવિન્દં રુધિરામ્બુસિક્તમ્ ।
દૃષ્ટં નરૈશ્ચોપરિવર્તમાનં વિદ્યાધરોત્સૃષ્ટમિવૈકપદ્મમ્ ॥

સ દેવશત્રૂનિવ દેવરાજઃ કિરીટમાલી વ્યધમત્સપત્નાન્ ।
યથા તમાંસ્યભ્યુદિતસ્તમોઘ્નઃ પૂર્ણાં પ્રતિજ્ઞાં સ સમાપ્ય વીરઃ ॥

અથાબ્રવીત્કેશવં પાણ્ડવેયઃ કિયન્તમધ્યવાનમિદં હરામિ ।
કિમર્થમેતન્ન નિપાત્યમુર્વ્યાં ક્વ ચ પ્રયાતવ્યમિદં ચ શંસ । શક્નોમ્યહં યત્ર ભવાન્બ્રવીતિ
તં ભૂમિદેશં ચ શિરો વિનેતુમ્ ॥